Tags

,

Stikstof vormt ook een bedreiging voor de volksgezondheid (Frank Berendse, Opinie & Debat/de Volkskrant, 7-11-22)

Landbouw

De stikstofvervuiling van de landbouw brengt natuur én gezondheid schade toe. Voer daarom een belasting in om het gebruik van krachtvoer en bestrijdingsmiddelen terug te dringen, zodat de kiloknaller duurder wordt.

De problemen die de stikstofvervuiling veroorzaakt, zijn vele malen groter dan menigeen beseft. Het gaat daarbij niet zozeer om brandnetels die zeldzame plantensoorten verdringen, maar vooral om steeds verdergaande verzuring van de bodem waardoor kalk, magnesium en andere voedingsstoffen, belangrijk voor planten, insecten en vogels, uitspoelen en verloren gaan.

Deze schade valt niet zomaar met natuurherstelmaatregelen te repareren. Deze zijn pas zinvol wanneer eerst de stikstofvervuiling sterk is teruggebracht.

Bij alle discussies wordt steeds voorbijgegaan aan de kern van het probleem: de uit het lood geslagen stikstofbalans van de Nederlandse landbouw. Boven op de toevoer van kunstmest (220 miljoen kilogram stikstof) komt jaarlijks 415 miljoen kilo stikstof ons land binnen als krachtvoer (met name soja) dat uit de VS en Brazilië wordt geïmporteerd. In de Nederlandse veeteelt wordt van deze input slechts eenderde in de vorm van producten afgevoerd. Daarmee resteert een onacceptabel groot stikstofoverschot dat als ammoniak de atmosfeer vervuilt en als nitraat het grondwater verontreinigt.

De gevolgen zijn desastreus, niet alleen voor de Nederlandse natuur, maar ook voor de volksgezondheid. Tot nu toe is er nauwelijks aandacht voor de stoffen die via veevoer of medicatie terechtkomen in de mest en vervolgens uitgereden worden over het land. De geïmporteerde soja is systematisch verontreinigd met insecticiden. De scheepsruimen worden behandeld met het uiterst giftige cypermethrin om de lading tegen insectenvraat te beschermen.

Het gebruik van antibiotica is licht gedaald, maar nog steeds komen grote hoeveelheden in de mest terecht. De negatieve gevolgen van deze insecticiden voor de Nederlandse weidevogels zijn inmiddels breed bekend, maar minder duidelijk is wat de gevolgen zijn van de antibiotica die via de mest terechtkomen in de bodem.

De laatste decennia nemen ziekten die het gevolg zijn van een niet goed ontwikkeld immuunsysteem (astma, hooikoorts, maar ook MS en verschillende vormen van kanker) systematisch toe. Normaal wordt ons immuunsysteem in de eerste levensjaren getraind door aanvallen van onschuldige bacteriën.

Kinderen groeien steeds vaker op in een relatief steriele, stedelijke omgeving waar het risico op een slecht ontwikkeld immuunsysteem groter is, zo blijkt uit onderzoek. Het laat zich niet moeilijk raden wat de consequenties zijn voor de landelijke volksgezondheid wanneer het platteland zich verder ontwikkelt tot een omgeving die even steriel en dood is als het stedelijke milieu.

Een echte oplossing van het stikstofprobleem is alleen mogelijk wanneer de instroom van krachtvoer en kunstmest aanzienlijk wordt ingeperkt, zodat boeren veevoer gaan gebruiken dat op eigen land of dat van de buurman is verbouwd. Een veel kleinere veestapel is dan het onvermijdelijke gevolg. De grote vraag is of dit economisch mogelijk is en of daarmee voor boeren een echt toekomstperspectief (met een redelijk gezinsinkomen) kan ontstaan.

Dit kan alleen wanneer de boer een hogere prijs krijgt voor zijn producten. Tegelijk moet dan het voedsel dat op een minder vervuilende manier is geproduceerd niet duurder, maar juist goedkoper worden dan producten die geteeld zijn met veel gif, antibiotica en krachtvoer uit Amerika en Brazilië.

Op dit moment zijn deze schone producten duurder zodat hun marktaandeel nauwelijks stijgt. Dat kan worden omgekeerd door fiscale maatregelen, bijvoorbeeld via een progressieve belasting op de hoeveelheden krachtvoer en bestrijdingsmiddelen die per hectare worden gekocht. Op die manier wordt de kiloknaller vanzelf extra duur, terwijl onbespoten fruit en groente – in ieder geval relatief – betaalbaar blijven.

Op zichzelf is dergelijk fiscaal beleid niet zo bijzonder. Veel maatschappelijk ongewenste consumptie (alcohol, nicotine of frisdrank met suiker) wordt op die manier ontmoedigd. Desondanks is er Kamerbrede weerstand, omdat een hogere voedselprijs direct de veelbesproken koopkrachtplaatjes raakt. Onder de huidige omstandigheden vereist het politieke moed om de consument te vertellen dat hij in de toekomst meer voor zijn voedsel gaat betalen.

Dat zal gepaard gaan met een andere omgang met voedsel: kleinere verpakkingen in de supermarkt en minder verspilling thuis. De hogere prijzen zullen daarmee niet volledig worden gecompenseerd. Maar het voedsel dat consumenten dan kopen, is wel geproduceerd in een landschap waar de natuur zich weer kan herstellen en dat niet langer een bedreiging vormt voor de volksgezondheid in ons land.

VEEHOUDERIJ KAN WEL DUURZAAM WORDEN

Een duurzame veehouderij, zonder problemen als aantasting van de natuur en grote uitstoot van broeikasgassen, is wel degelijk mogelijk. Een belangrijke stap hierbij is om je voor te stellen hoe een mooie, duurzame toekomst eruit zou kunnen zien. Zoals in de toekomstvisie ‘Re-rooting the Dutch food system: from more to better’ van boeren, een aantal ngo’s en de Wageningen Universiteit.

In die holistische visie wordt een kringlooplandbouw voorgesteld die grotendeels is gericht op het verbouwen van groenten, peulvruchten en fruit voor menselijke consumptie. De veestapel speelt daarin een kleine rol met veel minder dieren en is vooral nuttig in het verwerken van voor mensen onverteerbare resten van voedselproductie.

Een duurzame toekomst zal inderdaad niet gerealiseerd kunnen worden onder het huidige economische model. Wel is het mogelijk onder een nieuw economisch model dat is gericht op brede welvaart in plaats van groei.

Thijs Kuiken, hoogleraar vergelijkende pathologie.

Zie volkskrant.nl/opinie voor het gehele stuk

[FRANK BERENDSE IS HOOGLERAAR NATUURBEHEER AAN DE WAGENINGEN UNIVERSITEIT]

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/1713/articles/1692796/20/1

Advertisement