Wel of geen ruimer gedoogbeleid? #zorgkosten #onbeheersbaregroeizorg #tweedekamer @eu @WdeKanter

Tags

Recentelijk heeft CDA-Kamerlid Van Toorenburg zich nog uitdrukkelijk uitgesproken tegen verruiming van het gedoogbeleid, aangezien ‘onze kinderen’ daarvan het slachtoffer zullen worden. En er zijn meerdere partijen die zich op dat standpunt stellen. Daartegenover staat het recente nieuws dat aangiften van misbruikte meisjes en vrouwen niet adequaat en tijdig kunnen worden behandeld en vervolgd vanwege onderbemensing van de zedenpolitie of vanwege de vele ziekteverloven. Deze beide situaties bijten elkaar. Deze regering blijft op het standpunt staan dat de politie en recherche niet uitgebreid kunnen worden, terwijl het aantal tragische ongelukken bijna exponentiele groei meemaken:

‘Wat zou je gedaan hebben als het jouw dochter was?’, zeggen buurtbewoners in Assen https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/wat-zou-je-gedaan-hebben-als-het-jouw-dochter-was-zeggen-buurtbewoners-in-assen~b3351b0e/

Ik maak de keuze voor een ruimer gedoogbeleid omdat de feiten en dus de geest niet meer in de fles terug te brengen is. We zullen moeten accepteren dat alle betrokken ouders die hun kinderen niet naar eigen wens zo hebben kunnen opvoeden en dus toch zijn gaan roken en erger, en hun greep erop zijn verloren. Maar w leven nu ook in een tijd dat kinderen op veel jongere leeftijd moeten worden losgelaten om hun eigen ervaring op te doen. En dus ook aan de drugs gaan omdat hun vriendjes en vriendinnen op school ook roken en snuiven. Die ervaring moet simpelweg worden opgedaan om zelfstandigheid aan te leren. Anders dus dan tijdens voorgaande generaties.

Het voordeel hiervan is dat er veel meer geld vrijkomt om technische recherche beter beter te kunnen bemensen, geien de veel grote risico’s die kinderen op ‘darkwebs’ opdoen uit hun nieuwsgierigheid. Ik verwijs naar het schitterend interview ‘Luizen in de Pels’, waarin Daniel Verlaan (techonderzoeker/journalist RTL) kon vertellen waar hij zoal mee bezig is. Dat onderzoek is veel belangrijker dan drugsjacht en alle verslavingszorg en vooral sinds vanavond #Zomergasten met longarts @WdeKanter impliciet duidelijk heeft gemaakt hoeveel rokers als kankerpatiënten in ziekenhuizen terecht komen met erg dure behandelingen. Vandaar dat alle zorgbudgetten uit de hand lopen. De tabaksindustrie zorg voor winst- en omzetwinst in de ziekenhuiszorg. Te dwaas voor woorden.

 

Advertisements

Bodemscanners in boomgaard/fruitteelt: andersoortige digitalisering @nrc #digitalisering #geenrobotisering #mestloosheidalsideaal

Tags

Scanner analyseert de boomgaard (Teri van der Heijden, nrc.nl, 23-8-19)

Schitterende beschrijving van biologische fruitteelt met een nieuwe vorm van digitaliteit

(of digitale techniek?)!

!

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/08/22/een-gps-scanner-analyseert-de-boomgaard-a3970847

Politieke kennis én ervaring essentieel

Tags

“Ook al lijkt het soms onmogelijk: we hebben veel meer invloed op maatschappelijke processen dan we denken. Krik je politieke kennis op en je gevoel van machteloosheid verdwijnt. Of beslis met je portemonnee, bijvoorbeeld door voor duurzame voeding en kleding te kiezen. Zomaar voorbeelden van hoe je meer invloed krijgt op de vormgeving van de samenleving.”

Nuttig advies: het gaat altijd om politieke kennis, want zonder die kennis wordt het een gegarandeerde mislukking, wat je ook doet, politiek actief worden of een nieuwe politieke partij oprichten.

[Bron: MaatschapWij: contact@maatschapwij.nu]

Eén – onder vele – aspect als bewijs voor falende wetgeving van Tweede en Eerste Kamer @tweedekamer #biodieselgate #milieubederf

Tags

Biodieselgate (Commentaar, Opinie/fd, 24-8-19)

Politiek moet einde maken aan fraudegevoelige biodieselfictie (digitale titel)

‘De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen, blijkt weer eens uit de fraude met de productie van biodiesel. Vijf van de acht biodieselproducenten in ons land zijn onderwerp van een strafonderzoek.

‘Een fraudeur is donderdag tot twintig maanden cel veroordeeld. In een nieuw strafonderzoek tegen hem wordt zijn bedrijf Biodiesel Kampen ervan verdacht in zijn eentje een derde van de Nederlandse biodieselproductie te hebben vervalst. Hij zou geen dure, milieuvriendelijke biodiesel, maar gewone, goedkope diesel hebben geleverd, of zelfs niets hebben geleverd, behalve waardevolle papieren biodieselcertificaten.

‘Van de beheerder van de kas mag worden verwacht dat hij de geldla op slot doet en voorkomt dat de gelegenheid de dief maakt. Een meerderheid van de Tweede Kamer is in dit opzicht nalatig in het biodieselbeleid. Ondanks waarschuwingen van toezichthouders laat de Kamer een fraudegevoelig Nederlands biodieselbeleid in stand.

Ook de Eerste Kamer draagt vanzelfsprekend schuld aan de gegroeide praktijk, vanwege hun ongeschreven taakopdracht de voorliggend wetsvoorstellen te controleren op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en haalbaarheid. Kennelijk of klaarblijkelijk heeft de senaat zitten slapen.

‘Dat biodieselbeleid is goed bedoeld voor het klimaat, maar is ontaard in een papieren fictie die niets meer met concrete milieuwinst te maken heeft. Integendeel. Omdat een Kamermeerderheid de productie van biodiesel uit afval, zoals gebruikt frituurvet, stimuleert met een zogeheten dubbeltelling ten koste van de productie van biodiesel uit plantaardige olie ontstaat een kunstmatige en oncontroleerbare markt voor afgewerkt frituurvet. De kostbare milieuvriendelijke bedoeling was dat dit het gebruik van fossiele brandstoffen zou terug dringen.

‘Maar dat effect is minimaal en voor een groot deel frauduleus. Dit beleid veroorzaakt dat over de planeet met scheepsladingen afgewerkt frituurvet wordt gesleept. Nederland is een van de grootste, zo niet de grootste, Europese importeur van Aziatisch frituurvet. Was dat nou de bedoeling van de Tweede Kamer?

‘In het gesleep met oliehoudend afval worden de stromen continue vermengd. Daardoor is nagenoeg oncontroleerbaar of de geleverde diesel inderdaad uit gebruikte frituurolie in plaats van bijvoorbeeld koolzaadolie bestaat. Dat controlegat hoopt de politiek tegen beter weten in te dichten met een fantasie van Hernieuwbare Energie-eenheden en papieren certificaten.

Maak uw gemaakte fouten uit het verleden goed Staten-Generaal!

De Nederlandse dubbeltelling voor biodiesel uit oliehoudend afval is een monstrum. Alleen bureaucraten, juristen en fraudeurs hebben hier baat bij. Het klimaat niet. Geen duizend controleurs kunnen dit waterdicht maken. De Tweede Kamer moet dit zelf gecreëerde dwaalspoor snel beëindigen.

Het wordt dus tijd dat er – in plaats van schreeuwerige debatten – beter op de praktijk van alle dag wordt gelet. Dit schandaal is het bewijs dat er in beide Kamers te weinig specialisten aanwezig zijn, want anders was de bedoelde wetgeving nooit goedgekeurd. Benieuwd wat het advies van de Raad van State was.

https://fd.nl/opinie/1314216/politiek-moet-einde-maken-aan-fraudegevoelige-biodieselfictie

 

update: Tijdens deze transitie van de Commissiewisseling is het via FD duidelijk geworden waarin de aftredende Commissie het meest gefaald heeft: Visegrad, een postcommunistisch psychotherapeutisch project @fd #tegendraadsheidomEUbureaucratenwakkerteschudden @EU_Commission

Tags

‘Het probleem is niet Visegrad, het probleem is Europa’ (Han Dirk Hekking, Interview/fd, 24-8-19)

De Visegrad Vier zijn met hun verzet tegen te innige Europese samenwerking een luis in de pels van de Europese Unie. Hoe kunnen we Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije beter begrijpen? Slot van de serie ‘De wrok van Visegrad’. De EU heeft een mega-onderhoudsbeurt nodig, vindt de Poolse politicoloog Jan Zielonka.

‘In de politiek is het niet alleen van belang waar je voor staat, maar ook of je geloofwaardig bent.’

Kom bij Jan Zielonka (64), vooraanstaande publicist en hoogleraar Europese politiek aan Oxford University, niet aan met het verhaal dat de inbreuk op de rechtsstaat in Hongarije en Polen een illustratie is van de kloof tussen Oost en West in de Europese Unie. Die kloof is onzin, maakt de Pool duidelijk in een gesprek met het FD in Rotterdam.

‘Iedereen heeft het bij landen in Midden- en Oost-Europa over “het voormalige Oostblok” – als een post-communistisch gebied dat niet klaar is voor de democratie’, constateert Zielonka. ‘Maar vergeet niet dat het communisme crashte dankzij de daden van democraten in Hongarije, Polen en Tsjecho-Slowakije en andere landen. Mensen daar vochten écht voor de democratie. Het Westen probeerde alleen maar deals te sluiten met de Sovjet-Unie om maar geen moeilijkheden te krijgen.’

‘Het is, stelt Zielonka, dus ‘totaal niet legitiem’ om over een kloof tussen Oost en West te praten. ‘Het enige dat landen in Oost-Europa delen is een korte periode communisme. Maar hoe lang is die nalatenschap nog relevant?’

Met alle respect voor Zielonka, maar hij ziet een factor over het hoofd, te weten dat hij vergeet te spreken over het feit dat deze postcommunistische landen nooit de gelegenheid in het naoorlogse Europa hebben gekregen om een modern democratisch bewustzijn te ontwikkelen, zoals dat vanzelfsprekend wel kon gebeuren in de West-Europese naties of lidstaten van de EU. Daar heeft geen onderbreking van het democratisch proces plaatsgevonden, wat in de toenmalige Sovjet-satellieten wel het geval was na de bevrijding, maar tevens annexatie van Oost-Europa door Moskou. Dat levert een structurele achterstand op in het vormingsproces naar moderne democratie. Daarom had de toelating van de 10 nieuwe EU-lidstaten (2004 en 2007: https://www.europa-nu.nl/id/vg9pktppo1xz/beleid_uitbreiding_europese_unie ) begeleid moeten worden door een trainingsprogramma ter kennismaking van de westerse democratische waarden zoals ze vastlagen in de eerste artikelen van het Verdrag van de Europese Unie (zie op deze site). De toenmalige Commissie had zich ook moeten vergewissen waaruit de kennisleemten, resp. -achterstanden bestonden en hoe die structurele achterstand in democratisch bewustzijn kon worden ingehaald. Dat is duidelijk niet gebeurd, want anders waren de spanningen in de afgelopen jaren niet zo hoog opgelopen. Hier ligt dus een opdracht voor de komende Commissie om de wrevels van dit moment op te lossen en tot wederzijds begrijp en overeenkomst te komen. Daarvoor kunnen de komende jaren worden opgelost, omdat de Commissie ook zal moeten stoppen van de wetgevingsmachine die Brussel nu is en dus EU-ambtenaren kunnen worden vrijgemaakt om de gespreksronden van betrokken nieuwe lidstaten uit te voeren en aldus tot gladstrijken van alle misverstanden te komen.

Na deze bijscholingstraining mogen er geen misverstanden meer bestaan/ontstaan over de EU-waarden en kunnen we dus ook geen nieuwe conflicten meer ontstaan; en zeker niet als er na deze operatie ook een aanpassing komt van het EU-Verdrag, dat wordt aangevuld met een bepaling wat er dient te gebeuren als er populistische regeringswisselingen plaatsvinden, die tevens van mening zijn dat zij strijdig beleid ten aanzien van de EU-regels kunnen doorvoeren. Er dient dan direct een stokje voor gestoken te worden. En iedereen – bestuurders en bevolking – bent te beseffen dat je op een rijdende trein bent gesprongen, waardoor het niet mogelijk is om willekeurige aanpassingen te eisen. Dat kan alleen na een langdurige procedure regelwijzigingen waarvoor een gekwalificeerde meerderheid ontstaat, zoals in het Verdrag genoemd wordt. Punt. 

https://fd.nl/weekend/1312634/het-probleem-is-niet-visegrad-het-probleem-is-europa

0-0

Voorgaande artikelen uit dezelfde serie:

De wrok van Visegrad (Han Dirk Hekking)

De Visegrad Vier zijn met hun verzet tegen te innige Europese samenwerking een luis in de pels van de EU en voerden succesvol campagne tegen de kandidatuur van Frans Timmermans als Commissie-voorzitter. Zijn Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Polen een nieuwe machtsfactor in Europa? En hoe kunnen we ze beter begrijpen? Deel 1 van een serie.

ucces Polen, mislukking Timmermans.’ De opening van het journaal op dinsdagavond 2 juli op de Poolse staatszender TVP klonk triomfantelijk. Eerder op de dag ging het voorzitterschap van de Europese Commissie aan Frans Timmermans’ neus voorbij, mede doordat de Visegrad Vier – Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije – zich tegen zijn kandidatuur hadden gekeerd.

Dinsdag 2 juli bungelde de scalp van Timmermans aan de gordel van de Visegrad Vier.

‘We willen iemand die onze regio begrijpt’, had de Tsjechische premier Andrej Babis gezegd. Dat gold volgens hem niet voor Timmermans. Babis’ Hongaarse collega Viktor Orbán stuurde zijn collega’s in de Europese christendemocratische beweging EVP een brief waarin hij stelde dat de voordracht van sociaaldemocraat Timmermans, die eerder Polen en Hongarije had aangepakt wegens inbreuken op de rechtsstaat, ‘een historische mislukking’ voor de EVP zou zijn.

Dat leek zinloos, omdat de machtigste EVP’er, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, zich met de Franse president Emmanuel Macron vóór Timmermans had uitgesproken. Maar omdat christendemocratische regeringsleiders rebelleerden tegen Merkel, bungelde dinsdag 2 juli de scalp van Timmermans aan de gordel van de Visegrad Vier.

Voor het overige viel het succes van het viertal overigens tegen. Geen enkele Europese toppost kwam in Centraal- of Oost-Europa terecht, en Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen staat voor waarden die conservatieven in Polen doen gruwen.

In 1991 sloten Tsjecho-Slowakije, Hongarije en Polen in Visegrad een nieuwe alliantie.

De blokkade van Timmermans’ kandidatuur geldt desondanks als een demonstratie van de assertiviteit van de Visegrad Vier. Maar hoe solide is hun samenwerking eigenlijk? En is hun prestatie bij de Europese top een signaal van nieuwe Europese verhoudingen?

Waar het begon

Het kasteel van Visegrad, op een heuvel bij het gelijknamige Noord-Hongaarse plaatsje, ziet er vanaf de sloom stromende Donau gezien wat brokkelig uit. Hier besloten in 1335 de koningen van Polen, Bohemen en Hongarije nauwer te gaan samenwerken om zich beter te kunnen verweren tegen de lastige Habsburgse buren.

In 1991 sloten Tsjecho-Slowakije, Hongarije en Polen in Visegrad een nieuwe alliantie. Nu was het doel meer stabiliteit in de regio, het begraven van de strijdbijl en meer integratie met Europa. Dat laatste lukte met de toetreding van de inmiddels vier Visegradlanden (Tsjecho-Slowakije splitste zichzelf in 1993) tot de Europese Unie in 2004.

De laatste jaren lijkt het doel van de Visegrad Vier niet meer Europese integratie maar veeleer Europees tegenhangen. Want Europa is genoeg geïntegreerd, vinden bijvoorbeeld Polen en Hongarije. Brussel moet terug in zijn hok – die boodschap klinkt telkens vanuit de V4.

‘De Visegrad-groep is nep’

Dat komt krachtig over als het viertal altijd gezamenlijk optrekt. Maar dat is niet zo, zegt Zdislaw Mach, hoofd van het centrum voor Europese studies van de Jagiellonian Universiteit in Krakow in Polen beslist. ‘De Visegrad-groep is nep. Het is geen solidaire en diep geïntegreerde alliantie. Het is een façade. Ze spreken zelden met één stem.’

Een voorbeeld is het debat in 2018 over de Europese regels voor het inhuren van buitenlands personeel. Toen de Franse president Emmanuel Macron de zogeheten detacheringsrichtlijn wilde aanscherpen, speelde hij de Visegrad-alliantie tegen die plannen makkelijk uit elkaar. Polen bleef zich verzetten, maar Slowakije schikte in.

Ander voorbeeld: ‘Ik ben ervan overtuigd dat je minderheden het beste kan beschermen via de liberale democratie, die iedereen gelijke rechten garandeert’, zei de Slowaakse president Zuzana Caputova begin juli bij een staatsbezoek aan Hongarije. En dat terwijl premier Orbán zich nu juist laat voorstaan op het stichten van een illiberale democratie.

En Caputova zei meer in Boedapest. ‘Onze Visegrad-samenwerking moet ook voor waarden als de rechtsstaat staan’, zei ze bij een persconferentie. ‘Mensen moeten ons niet zien als degenen die de Europese Unie verzwakken of zelfs uiteen doen vallen.’

V4 is soms Visegrad 2 + 2

Dat signaal duidt op verdeeldheid. De Visegrad Vier is soms Visegrad Twee plus Twee, zegt ook Zdislaw Mach. Polen en Hongarije stellen zich ondanks dat hun bevolkingen sterk voor lidmaatschap van de EU zijn, eurokritischer op dan Slowakije en Tsjechië – waar burgers nu juist minder warm lopen voor het EU-lidmaatschap.

Mach: ‘Hongarije en Polen zouden kandidaten voor een exit uit de EU kunnen zijn. Maar Tsjechië zou nooit iets doen dat het EU-lidmaatschap in gevaar brengt; Slowakije stelt de eurokritische koers van de Visegrad-landen steeds meer ter discussie. Het land zit in de eurozone, en beweegt zich in de richting van pro-Europa.’

Ook de Poolse politicoloog Jan Zielonka, van wie eerder dit jaar het boek Counter Revolution uitkwam, over de crisis van liberaal Europa, is niet onder de indruk. ‘Het is onmogelijk voor ze om echt een gezamenlijk front te vormen’, zegt de aan Oxford University verbonden publicist.

Ten dele komt dat volgens hem door de geschiedenis. ‘Misschien staat Polen niet zo vijandig ten opzichte van Hongarije, omdat ze in de historie amper een grens deelden. Maar denk aan de Slowaaks-Hongaarse relatie, daar is een animositeit van enorme proporties’, verwijst hij onder meer naar de korte oorlog die Slowakije en Hongarije in 1939 voerden.

Wat hebben de Visegrad-landen gemeen?

De Visegrad Vier hebben eigenlijk weinig gemeen, meent Zielonka. ‘Hebben ze een gezamenlijke strategie richting de Russische president Vladimir Poetin? Zelfs Polen en Hongarije, die je in één categorie kan stoppen, hebben verschillende posities. Viktor Orbán is een fan, Jaroslaw Kaczynski (de leider van de Poolse regeringspartij PiS, red.) zeker niet.’

Wat de landen de laatste jaren wél gemeen hebben, is een uitbundige economische groei en daling van de werkloosheid. Maar staar je daar in Slowakije niet blind op, waarschuwt socioloog Michal Vasecka van het Bratislava Policy Institute.

‘Laten we eerlijk zijn: Slowakije groeit zo vanwege de buitenlandse autofabrieken. We hebben in West-Slowakije Peugeot en Citroen (PSA), Volkswagen, Jaguar en Kia. Zonder deze vier bedrijven zou er geen economische groei zijn. Je begrijpt hoe hard een crisis in de automobielindustrie dit land zal raken.’

Dat gaat ook op voor Tsjechië. Vasecka: ‘De economie is er zo volledig geïntegreerd in die van Duitsland dat Tsjechië eigenlijk het zeventiende Bundesland is.’

Calimero in Boedapest en omstreken

Ook een gemene deler: de landen voelen zich niet volwaardig behandeld door Europa. De kleine lidstaten winnen nooit, reageerde de Slowaakse premier Peter Pellegrini vorig jaar nadat een EU-besluit in het nadeel van Bratislava was uitgevallen. Dat Slowakije dit jaar het hoofdkantoor van de Europese Arbeidsautoriteit binnenhaalde, was terecht, vond hij.

Het Calimero-syndroom van de Visegrad Vier komt ook terug in de klacht dat fabrikanten van bijvoorbeeld voedingsmiddelen EU-lidstaten in Centraal-Europa producten van mindere kwaliteit voorschotelen. Dat verwijt cirkelde zeker twee jaar in Brussel rond; begin juli bleek uit onderzoek van de Europese Commissie dat vissticks in Centraal-Europa inderdaad minder vis bevatten, maar dat er bij andere producten veel minder problemen zijn dan geclaimd.

Bij een ander regiothema, migratie, is het beeld gemengd. Polen, Slowakije, en Hongarije kampen met vertrekkende jongeren. In Tsjechië gaat niemand weg. Wel kennen alle vier landen een kloof tussen de (redelijk kosmopolitische) stad en het (conservatieve) platteland. Die kloof bestaat ook in andere EU-lidstaten, maar is dieper bij de Visegrad Vier.

De aantasting van de rechtsstaat

Wat de Visegrad Vier verder (ten dele) delen: politici die de rechtsstaat in gevaar brengen. Zowel Polen als Hongarije morrelde aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Dat probleem heeft de Europese Unie overvallen, meent Dimitry Kochenov, adjunct-hoogleraar Europees constitutioneel recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Toen Polen en Hongarije in 2004 tot de Unie toetraden, functioneerden ze goed. Iedereen zag het Hongaarse constitutionele hof zelfs als model voor andere landen in Centraal- en Oost-Europa.’

Europa heeft na de grote toetredingsgolf in 2004 te weinig aandacht besteed aan de consolidatie van democratie en de rechtsstaat in EU-lidstaten, denkt hij. Niemand hield er destijds rekening mee dat een éénpartijsysteem de institutionele structuur van een EU-lidstaat zou kunnen slopen. Maar in Hongarije gebeurde precies dat: de regering-Orbán voerde een actief beleid om de scheiding der machten af te breken, aldus de hoogleraar.

In de twee andere Visegrad-landen spelen die problemen minder, zegt hij. ‘Het lijkt erop dat de instituties daar beter bestand waren tegen de druk van de regering. Terwijl ze in Hongarije en Polen verbrokkelden.’

Brussel had moeite op te treden

Voor de Europese Commissie bleek het moeilijk om op te treden tegen de inbreuken op de rechtsstaat in Polen en Hongarije, vertelt Kochenov. De zondaren aanpakken via de zogeheten artikel 7-procedure, waarbij een EU-lidstaat uiteindelijk zijn stemrecht verliest, bleek zo goed als onbegonnen werk.

Dat is niet alleen omdat er unanieme steun nodig is voor een besluit om een lidstaat te straffen. De economische integratie van de EU-landen betekent dat lidstaten niet staan te trappelen om sancties uit te vaardigen tegen één land; die kunnen hen indirect raken, zegt de hoogleraar. ‘De Europese Unie is zo ontworpen dat het moeilijk is elkaar aan te pakken. Dat is zowel het succes als de vloek van de EU.’

Hij vindt dat Frans Timmermans ‘overwegend effectief’ is geweest in de strijd met Polen en Hongarije. ‘Bedenk dat hij moest opereren zonder dat de lidstaten het met elkaar eens waren.’ Maar het Hof van Justitie van de EU zorgde volgens Kochenov uiteindelijk via een ‘stille revolutie’ voor de echte aanpak van Hongarije en Polen. Het hof besloot in februari in een historisch arrest dat het bevoegd is te oordelen over de vraag of een rechter in een lidstaat onafhankelijk is. Op die basis kan het Hof Warschau en Boedapest terugfluiten, wat is gebeurd.

Speech Koen Lenaerts Upholding the Rule of Law through Judicial Dialogue.pdf

‘Onafhankelijkheid van rechters is een essentieel onderdeel van de identiteit van Europeanen die geloven in een maatschappij waar niemand boven de wet staat, en het is het fundament waarop de rechtsstaat is gevestigd’, zo stelde president Koen Lenaerts van het Hof van Justitie van de EU begin juli in een toespraak in Brussel.

Kochenov is het er hartgrondig mee eens: ‘Aan artikel 7 heb je niks. Lenaerts en de rechters van het hof zijn voor mij echte helden.’

Geen eenheid maar verscheidenheid

En zo heeft het opereren van Polen en Hongarije een paradoxaal effect gehad. Zij wilden ‘minder Europa’, maar hun ingrepen in de rechtsstaat leidden tot ‘meer Europa’; via het Hof in Luxemburg.

Resumerend: de Visegrad Vier zijn niet bijster effectief, doen zich eensgezinder voor dan ze zijn en verschillen meer van elkaar dan ze lijken.

Ook zijn ze geen illustratie van een kloof tussen Oost en West, zegt Jan Zielonka. Dat mensen daarover beginnen, ergert hem. ‘Neem de verdeeldheid over de euro. Daar gaat de discussie tussen debiteuren en crediteuren; er is geen Oost versus West. Neem immigratie. Salvini wil dat andere EU-lidstaten vluchtelingen overnemen van Italië, maar Viktor Orbán met wie hij nauwe banden heeft, wil dat niet.’

Ook het verhaal dat het populisme sterker is gegroeid in het Oosten houdt geen stand, vindt Zielonka. ‘Sorry, maar wie won de laatste verkiezingen in Frankrijk? En de provinciale verkiezingen in Nederland? Zo kan ik wel doorgaan.’

Mensen zetten soms te makkelijk andere landen in de EU weg, aldus de publicist, ook als ze het hebben over de voormalige communistische landen in het Oosten. Als landen in het Oosten iets gemeen hebben, dan is het niet post-communisme, zegt Zielonka. ‘Het is juist een agressieve variant van liberalisme’, verwijst hij naar eerdere ingrepen in de sociale zekerheid in Centraal-Europa.

Zielonka: ‘De kaart van Europa is veel complexer dan die zielige kaart met “oude” en “nieuwe” lidstaten van de EU. De “nieuwe” hebben niet meer met elkaar gemeen dan met andere.’

Het is een schrale troost voor Frans Timmermans.

https://fd.nl/weekend/1308681/de-wrok-van-visegrad

Han Dirk Hekking

EUROPA

‘Hier zou Wilders een geluid uit het midden zijn’

De Visegrad Vier zijn een luis in de pels van de EU en voerden succesvol campagne tegen de kandidatuur van Frans Timmermans als Commissie-voorzitter. Zijn Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Polen een nieuwe machtsfactor? En hoe kunnen we ze beter begrijpen? Deel 2 van de serie ‘De wrok van Visegrad’: Slowaken zitten op twee stoelen.

In het kort

Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije lijken – zie onder meer de blokkade van Frans Timmermans – een nieuwe machtsfactor binnen de Europese Unie.Maar in de praktijk zijn de Visegrad Vier minder eensgezind dan ze zich voordoen.De landen hebben weinig gemeen en opereren niet erg effectief binnen de EU.

Dat Slowakije niet ver weg is, merk je in Kittsee aan alles. Kamerverhuurders in het Oostenrijkse dorpje adverteren in het Slowaaks, en de lokale chocoladeproducent meldt bij de ingang van het dorp in de Slavische taal dat je chocola rechtstreeks bij de fabriek kan kopen. De helft van de wagens die over de hoofdstraat in Kittsee rijdt, heeft een Slowaakse nummerplaat.

Bij het winkelcentrum aan de rand van het dorp, vlakbij de snelweg, zijn de Slowaken zelfs ruim in de meerderheid. Dat lijkt logisch: de Slowaakse hoofdstad Bratislava ligt op een kwartiertje rijden. Maar er is meer.

‘De kwaliteit van de artikelen ligt hier hoger’, verklaart Adela Skorupova uit Bratislava, die inkopen doet met haar moeder. ‘In de ham hier zit bijvoorbeeld meer vlees. En de wasmiddelen zijn beter.’

In de vestiging van Hofer, onderdeel van het Aldi-Süd-concern, beaamt medewerker R. Gerstl dat een fors deel van het klantenbestand uit Slowakije komt. Hofer heeft vanwege de toegenomen drukte nu drie vestigingen in de gemeente, vertelt Gerstl terwijl een collega in het Duits én Slowaaks omroept dat kassa vier gaat sluiten.

Tweederangsburgers?

Het Slowaakse boodschappenverkeer in Kittsee is een facet van een groter politiek thema. De EU behandelt mensen uit lidstaten uit Centraal-Europa als tweederangsburgers, stellen politici uit de regio. Een illustratie van die achterstelling is dat de kwaliteit van producten in de supermarkten in Duitsland of Oostenrijk hoger is, claimen ze. En daar doet Brussel niets tegen.

Nu heeft het gesprek in de supermarkt in Kittsee plaats kort nadat de Europese Commissie op basis van diepgravend onderzoek heeft verkondigd dat er niet echt een oost-west-onderscheid zit in wat fabrikanten aan consumenten in landen als Tsjechië, Hongarije of Slowakije aanbieden. Maar geen Slowaak in Kittsee die dat gelooft. ‘In Bratislava verkopen de supermarkten gewoon afval aan ons’, moppert Aldo Sarközi, afkomstig uit de Slowaakse stad. ‘Ze denken: ach die mensen in het Oostblok weten niet beter.’

Maar dan hebben ze aan Sarközi een slechte. Hij doet al zijn inkopen in Oostenrijk, en krijgt daar naar eigen zeggen Oostenrijkse kwaliteit. ‘Hier zijn de waren veel beter, en de prijzen vaak lager.’

Europa als geldautomaat

‘Natuurlijk is die vermeende lagere kwaliteit van producten geen beleid van Brussel’, zegt Michal Vasecka van denktank Bratislava Policy Institute. ‘Maar de realiteit is niet belangrijk, dit gaat om perceptie.’ De discussie kleurt dus het gevoel van de doorsnee Slowaak over de EU.

 

Nu zijn Slowaken gemiddeld tamelijk pro-Europees, geeft onderzoek aan. Maar Vasecka is sceptisch. ‘Laat je niet foppen door peilingen. Voor veel mensen is de EU een structuur die hen welvaart geeft. Ze zien Europa als een geldautomaat. Politiek zijn ze geen Europeaan, alleen geografisch. Daarom gaan ze ook niet stemmen bij de Europese verkiezingen.’

Slowakije boekt inderdaad al lang laagterecords qua opkomst. Vasecka: ‘Alleen een minderheid van de Slowaken heeft een echte Europese identiteit.’ Hij wijst op het parlement, waar het anti-Europese geluid, alsmede extreemrechts, goed is vertegenwoordigd. ‘Bij ons zou Geert Wilders een geluid uit het midden zijn.’

Het Zwarte Gat van Europa

Nu was de Slowaakse politiek sinds de stichting van de zelfstandige staat Slowakije in 1993 altijd turbulent. In de jaren negentig stond de democratie vanwege de autoritaire premier Vladimir Meciar dermate onder druk dat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright Slowakije ‘het zwarte gat van Europa’ noemde.

Nadat de Slowaakse kiezer Meciar had weggestemd, sloot Slowakije zich te elfder ure aan bij Tsjechië, Hongarije en Polen, die alles op alles zetten om toe te treden tot de Europese Unie. ‘Er leefde een brede consensus in het land dat we dat lidmaatschap moesten binnenhalen’, zegt Olga Gyarfasova van het Instituut voor Europese Studies van de Comenius-universiteit in Bratislava. ‘Lidmaatschap was een soort baken. Wat het betekende, wat de voor- of nadelen waren, wat de prijs was die we moesten betalen, dat bleef onbesproken.’

Twee factoren leidden tot een kritischer EU-geluid uit Slowakije. Ten eerste was de Slowaakse bijdrage aan de redding van Griekenland omstreden. ‘Europa zei dat we solidariteit moesten tonen’, zegt Michal Vasecka. ‘Maar Griekse senioren kregen drie keer zo veel pensioen als die bij ons. Als mensen zeiden dat de Grieken leden… Ze wisten niet wat lijden is. Slowakije voerde in de jaren daarvoor hervormingen van de gezondheidszorg en pensioenstelsel door op een schaal die ook ten opzichte van de buurlanden zijn weerga niet kende.’

De prijs was hoog

Door de ingrepen in de economie en in de overheid stabiliseerde Slowakije. ‘Maar de prijs was heel hoog’, aldus Vasecka. Dat Slowaken meebetaalden aan de redding van Griekenland, lag aan het Slowaakse lidmaatschap van de euro sinds 2009. ‘Ons land wilde wanhopig overal lid van zijn om te tonen dat we een gewoon land waren. We tekenden alles om maar gelijk te zijn.’

De Europese migratiecrisis van 2015, met daarbij de dwang vanuit de EU om vluchtelingen op te nemen, gaf de euroscepsis in Slowakije een nieuwe impuls.

Maar dé politieke gebeurtenis die alles in het land veranderde, had plaats op 21 februari 2018. Op die dag schoten criminelen de onderzoeksjournalist Jan Kuciak en zijn vriendin dood. Kuciak was bezig met publicaties over misbruik van Europees ontwikkelingsgeld in het oosten van Slowakije.

Later bleek dat een ondernemer opdracht had gegeven tot de moord. De afrekening leidde tot een grote volkswoede, de val van de regering van premier Robert Fico, en tot de verkiezing van de corruptiebestrijder annex milieubeschermer Zuzana Caputova tot president van Slowakije, eind maart 2019.

Mensen zijn de traditionele, corrupte partijen zat

Slowakije zit nu middenin een soort transformatie. In Bratislava hangen nog op tal van plaatsen foto’s van Kuciak, een teken van sluimerende woede. ‘Mensen zijn de traditionele, corrupte partijen zat’, zegt Olga Gyarfasova. ‘Je zag het bij de lokale verkiezingen van november 2018, en bij de presidentsverkiezingen van 2019. Niemand geloofde eerst dat Caputova zou kunnen winnen. Maar het veranderde klimaat in de maatschappij maakte dat mogelijk.’

Er is veel veranderd sinds de moord op Kuciak, zegt ze. ‘Veel mensen die cliëntelistische netwerken leidden, zitten nu vast. Dat was een jaar geleden nog science fiction geweest. De Slowaakse justitie probeert haar imago te verbeteren.’

Maar mensen voelen zich voor het gerecht nog altijd niet gelijk, meent Gyarfasova. ‘Er zijn nog zoveel problemen, bijvoorbeeld bij het grondwettelijk hof.’ Daar worstelt de president met benoemingen; de regeringspartij probeert zich er zetels toe te eigenen.

Een andere zaak die als graadmeter kan gelden voor waar het land staat, is het proces tegen Ivan Lexa, voormalig hoofd van de Slowaakse inlichtingendienst. Lexa was in de donkere jaren negentig medeverantwoordelijk voor de ontvoering van de zoon van president Michal Kovac, die zich destijds verzette tegen het bewind van premier Meciar.

Meciar gaf Lexa en andere verdachten destijds amnestie, maar een rechtbank zette daar in mei 2017 een streep door. ‘Lexa moet terechtstaan’, zegt Olga Gyarfasova. ‘Maar helaas zijn er vele manieren om de loop van het recht in politieke zaken te belemmeren, om nog maar te zwijgen over de vervolging van corruptie en cliëntelisme.’

Snelweg niet snel aangelegd

Dat laatste blijft in Slowakije een levensgroot probleem, zo gaf eerder dit jaar een rapport van de anticorruptiecommissie van de Raad van Europa aan. ‘Tot nu is de overheid niet in staat om de aanleg van de snelwegverbinding D1 tussen Bratislava en Kosice (de tweede stad van het land) af te ronden’, geeft Gyarfasova als voorbeeld. Rond de gunning van dat zwaar vertraagde project aan een Italiaans-Slowaaks consortium speelden al beschuldigingen van malversaties.

Vervolgens kreeg de aanleg met aardverschuivingen te maken en schoof de datum van oplevering steeds verder naar achteren. Deze staat nu op 2026; het consortium heeft zijn concessie verloren en de vraag is of Slowakije nog kan rekenen op de ruim €200 mln aan Europese steun voor de D1.

Slowakije heeft nog een lange weg te gaan, denkt Michal Vasecka. ‘Voor de moord op journalist Kuciak zagen we een absolute ineenstorting van normen hier. Mensen geloofden nergens meer in. Ze vertrouwen instituties en elkaar niet. In Denemarken vertrouwen 86% van de mensen op de politie. In Slowakije 16%.’

Ondanks de omwenteling bij de presidentsverkiezingen, blijft het crisisgevoel, schetst hij. De Slowaakse economie doet het dan wel goed, en er is voor iedereen een baan, ‘maar jonge mensen verlaten dit land. Ze willen niet leven op een plaats die is verlamd door de invloed van ultrarijke zakenlieden, en cultureel niet verandert. Jongeren kijken naar mijn generatie alsof ze dinosauriërs zien, idioten uit het verleden, die racistische gevoelens koesteren.’

Een teken van normaliteit

Caputova is volgens Vasecka succesvol ‘omdat ze een teken van normaliteit is. Ze komt over als iemand met wie je gewoon een kop koffie kunt drinken en een gesprek kan voeren. En ze bracht ook meer vreedzaam overleg in de Slowaakse politiek, die als kenmerk agressiviteit heeft. Ze was bijna een goddelijke verschijning. Zelfs conservatieven uit Noord-Slowakije hebben voor haar gestemd. Ze is dan wel liberaal, maar ze gedraagt zich als Angela Merkel, en mensen stellen dat op prijs. Maar het belangrijkste was: ze staat voor verandering. Mensen willen het oude Slowakije niet langer.’

Maar staar je niet blind op haar verkiezing, waarschuwt Vasecka. ‘Dit land is uitgeput en er is een roep om verandering, maar pas op, die verandering kan ook op een ruk naar rechts uitdraaien. Zeker jonge mensen stemmen op de fascistische partij hier. De roep om verandering gaat om het verlangen in een open, liberaal, westelijk Slowakije te leven, maar er sluimert ook een vraag naar autoritaire, openlijk ondemocratische politiek. Sommige jongeren geloven dat democratie niet de beste optie is.’

Dat riekt naar het autoritaire verleden dat Slowakije heeft. Vasecka: ‘Als je mensen vraagt waar ze bij willen horen antwoordt 20% het Westen en zo’n 12% het Oosten. De rest zegt: beide. En dat is dus het punt: Slowaken zitten op twee stoelen.’

https://fd.nl/weekend/1308582/hier-zou-wilders-een-geluid-uit-het-midden-zijn

0-0

Han Dirk Hekking

EUROPA

‘Voor veel Tsjechen is “solidariteit” een bedorven woord’

De Visegrad Vier zijn met hun verzet tegen te innige Europese samenwerking een luis in de pels van de EU. Hoe kunnen we Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije beter begrijpen? Deel 3 van de serie ‘De wrok van Visegrad’. Tsjechië en Europa: een onbeantwoorde flirt.

In het kort

Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije lijken – zie onder meer de blokkade van Frans Timmermans – een nieuwe machtsfactor binnen de Europese Unie.Maar in de praktijk zijn de Visegrad Vier minder eensgezind dan ze zich voordoen.De landen hebben weinig gemeen en opereren niet erg effectief binnen de EU.

Het is een eenvoudige plaquette in het soms uitbundige, want barokke, Czernin-paleis in Praag. ‘Op 1 juli 1991 tekenden vertegenwoordigers van Tsjecho-Slowakije, Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië en de Sovjet-Unie in het Czernin-paleis een protocol voor de beëindiging van het verdrag voor het Warschau Pact’, staat er. ‘Hiermee kwam een einde aan het Sovjet-blok.’

‘Meestal hang je een gedenkteken op om iets te herdenken dat is begonnen’, zegt Marek Toman, diplomaat en schrijver. ‘Maar hier gaat het om iets dat ten einde kwam.’

Bij de jaarlijkse eendaagse openstelling van het paleis, waarin nu het ministerie van buitenlandse zaken van Tsjechië is gehuisvest, is de plaquette niet de belangrijkste trekpleister voor het publiek. Dat is een badkamer op de tweede verdieping. Toman: ‘Derde raam links vanaf de binnenplaats.’ Uit dit raam maakte in 1948 Jan Masaryk een dodelijke val. Masaryk was minister van buitenlandse zaken. Hij was ook de enige niet-communistische bewindspersoon in de regering-Gottwald.

De communisten hielden het destijds op zelfmoord. Maar de politie concludeerde in 2004 na nieuw onderzoek dat Masaryk naar beneden is gegooid. ‘Bezoekers zijn altijd stil en aangedaan als ze hier komen. Je kunt aan ze zien dat deze plaats iets met ze doet’, zegt diplomaat Toman in de van groenige tegeltjes voorziene badkamer. Hij wijst: ‘Masaryk was 61, die vensterbank kon hij niet zomaar beklimmen.’

Jan Masaryk, zoon van de eerste president van Tsjecho-Slowakije Tomás Masaryk, kwam 71 jaar geleden om, maar in het heden spelen de Masaryks nog steeds een rol.

Liegen en stelen

Bij een grote protestactie in juni in Praag tegen de huidige premier van Tsjechië, Andrej Babis, verwezen demonstranten naar het levensmotto van Tomás Masaryk. ‘Vrees niet en steel niet’, zei de staatsman. Volgens de betogers is het credo van Babis: ‘Schroom niet om te liegen en te stelen.’

Babis was de afgelopen maanden doelwit van diverse demonstraties. De recentste, eind juni in het Letna-park in Praag, trok bijna 300.000 mensen. De betogers vinden dat Babis moet opstappen, omdat hij zich ten onrechte Europese subsidies heeft toegeëigend.

In de menigte was menige Europese vlag te zien. Dat is opvallend, want juist Tsjechen staan bekend om hun euroscepsis. Ze zijn van de vier Visegrad-landen het minst enthousiast over het EU-lidmaatschap van hun land.

Levensstandaard niet hetzelfde

‘De algehele scepsis bij de Tsjechen over de politiek is overgeslagen richting Europese Unie’, constateert Christian Lassen van denktank Europeum in Praag.

Volgens zijn collega Vit Havelka spelen niet uitgekomen verwachtingen ook een rol. ‘Tsjechen dachten dat ze na tien jaar EU-lidmaatschap dezelfde levensstandaard zouden hebben als mensen in West-Europa. Nee dus. Nu denken mensen: we moeten ons eigen plan trekken, en niet overnemen wat er in het Westen is bedacht.’

 

Na het einde van het communisme in 1989 zeiden politici dat de Tsjechen terugkeren ‘naar de plek die hen toebehoort’, zegt Havelka. ‘Het omarmen van Westerse regels en waarden zou leiden tot een even grote welvaart.’ Maar de crisis in 2008 kwam hard aan. Lassen: ‘Die schiep het fundament voor het gevoel dat er al een beetje was: dat het Westen landen zoals Tsjechië minderwaardig vindt, en dat er dubbele standaarden worden gehanteerd voor landen in het Westen en landen in deze regio.’

‘Onder het communisme was het niet toegestaan om constant publiekelijk te klagen. Dus nu klagen de Tsjechen continu. Dat is hun natuur’• Jan Machacek, hoofd van een aan premier Babis gelieerde denktank

Die dubbele standaarden komen terug in het debat over de kwaliteit van voedingsmiddelen. Wat Westerse fabrikanten in Tsjechië verkopen, is van lagere kwaliteit dan dat ze in Duitsland in de schappen hebben liggen, meent menige Tsjechische consument. Havelka: ‘Het algemene gevoel is dat we dezelfde prijzen als in Duitsland betalen voor producten van lagere kwaliteit. Een fles Coca-Cola die je hier koopt ziet er hetzelfde uit als in Duitsland, maar er zit minder suiker in.’

Tsjechen voelen zich geëxploiteerd

Daar komt nog een andere factor bij: Tsjechen voelen zich geëxploiteerd door multinationals. ‘Ze vinden dat ze hetzelfde werk doen als hun collega’s in Duitsland of Nederland, maar ze krijgen niet meer dan 40% van het Duitse salaris’, vat Havelka het gevoel samen. ‘Het geld dat de multinationals verdienen, stroomt vervolgens Tsjechië uit. Hier blijft niets over.’

Politicoloog Eliska Tomalova van de Karel Universiteit in Praag denkt dat de volksaard bij de Tsjechische perceptie van de Europese Unie ook een rol speelt. ‘Tsjechen zijn sceptisch over het algemeen. Ze kijken eerst naar mogelijke problemen, naar negatieve kanten. In de politiek is enthousiasme moeilijk, en scepsis makkelijk.’ Presidenten als Václav Klaus en Milos Zeman hebben met hun uiterst kritische houding het politieke debat langdurig negatief beïnvloed, denkt ze.

‘Tsjechen gedragen zich altijd humeurig richting de EU’, beaamt Jan Machacek, de baas van een aan premier Babis gelieerde denktank. Hij legt een link met het verleden. ‘Onder het communisme was het niet toegestaan om constant publiekelijk te klagen. Dus nu klagen de Tsjechen continu. Dat is hun natuur. Ze zijn sceptisch, maar het betekent niet iets substantieels.’

Machacek gelooft niet dat de huidige politieke partijen in zijn land echt anti-Europees zijn, afgezien van de extreemrechtse SPD. ‘Niemand vraagt om een referendum over een exit, iedereen beschouwt het EU-lidmaatschap als onomkeerbaar. Dat we in de EU en de Navo zitten, is het belangrijkste baken van ons bestaan.’

‘We leven gezamenlijk maar gescheiden’

Senator en voormalig presidentskandidaat Pavel Fischer verklaart het gebrek aan Tsjechische liefde voor Europa uit een gebrek aan debat over de Europese samenwerking vóór de toetreding van Tsjechië tot de EU. ‘In de jaren negentig ging het erom te voldoen aan de Europese standaarden. Daar was geen discussie over, het was eenrichtingsverkeer.’

‘We leven gezamenlijk, maar gescheiden’, zegt Fischer over de relatie Tsjechië-EU. ‘Maar: we hebben hier geen Matteo Salvini (de leider van de rechts-nationalistische Lega in Italië, red.). Zo slecht zijn we er hier ook niet aan toe. Als ik deelneem aan debatten, zijn mensen uiteindelijk helemaal niet zo sceptisch. Als ze het grote plaatje zien, vragen ze: “Waarom doet ‘Europa’ niet meer, en waarom leggen jullie het niet beter uit?” Dat speelt in veel meer lidstaten. Ik was ambassadeur in Frankrijk, en burgers stelden daar vaak dezelfde vraag: “Waarom komen onze leiders niet bij ons om uit te leggen wat er speelt?”’

De heftigheid in het politieke debat in Europa is wel toegenomen, ziet Fischer ook. ‘De oorlog van symbolen en imago dendert maar door. Het sociale nut van sociale media is soms negatief. Maar zeggen dat er een kloof is tussen Oost en West, is niet geloofwaardig. Kijk naar Noord-Zuid en de discussie over begrotingsdiscipline. We voeren strijd over percepties zonder rationele analyse wat vandaag de dag eigenlijk de belangrijkste kwesties zijn.’

‘Het is een beetje zoals vroeger’

Jan Machacek, vóór de Fluwelen Revolutie dissident en verbonden aan de underground band The Plastic People of the Universe, zegt ‘gedesillusioneerd’ te zijn over het politieke klimaat. ‘Sommige van mijn vrienden kunnen niet tolereren dat ik een andere mening heb dan zij. Ik dacht altijd dat democratie stond voor het hebben van verschillende meningen, en dat mensen niet over je zouden oordelen als je toevallig anders denkt.’

Hij vervolgt: ‘De hele politieke strijd draait nu om goed en kwaad, waarbij mensen het antwoord op de vraag wie slecht is niet op feiten baseren maar op hun eigen interpretatie. Als voormalig dissident schokt me dat. Het is een beetje zoals vroeger.’

‘Vroeger’ is ook een van de redenen waarom de EU-vraag om Tsjechische solidariteit bij de opvang van migranten en vluchtelingen verkeerd viel, zegt schrijver Marek Toman. Voor veel mensen is ‘solidariteit’ een bedorven woord, meent hij. ‘Het doet denken aan het communisme. Solidariteit betekende dat je geld moest geven aan Cuba. Dat je uranium exporteerde naar de Sovjet-Unie, zonder er iets voor terug te krijgen.’

‘In Tsjechië hebben mensen het idee dat het Westen nu afhankelijk van ze is, vanwege de grote rol die Tsjechische bedrijven spelen in de productieketen’• Vit Havelka, denktank Europeum

Vit Havelka vergelijkt de pertinente weigering van de Visegrad-landen om migranten over te nemen van Griekenland en Italië met de puberteit. ‘We hadden altijd braaf de normen en regels van het Westen overgenomen. Maar bij de migratiecrisis stelden de Visegrad-landen voor het eerst zelf de norm, of blokkeerden ze die. Voor het eerst sinds 1989 kon Centraal-Europa opstaan en zeggen: we willen dit niet, nu moeten jullie naar óns luisteren.’

‘Praag is een land op zich’

Die zelfverzekerdheid heeft mede te maken met de bloeiende economie, schetst de onderzoeker. ‘In Tsjechië hebben mensen het idee dat het Westen nu afhankelijk van ze is, vanwege de grote rol die Tsjechische bedrijven spelen in de productieketen. We denken hoger in te kunnen zetten bij politiek overleg. Of dat een slimme strategie is, waag ik te betwijfelen.’

De stoere taal van premier Babis naar buiten toe miskent daarbij dat Tsjechië een zwaar verdeeld land is, aldus Havelka. Alleen economisch al. ‘Praag is een land op zich. Er is een groot verschil tussen de hoofdstad en de rest van het land, een verschil dat veel groter is dan die tussen Amsterdam en het platteland, of die tussen München en de rest van Beieren.’

Hij vervolgt: ‘Als je voordelen van de EU opsomt, noem je waarschijnlijk dat je de vrijheid hebt om te zoeken naar nieuwe mogelijkheden, en de vrijheid om te reizen. Maar dat geldt hier eigenlijk maar voor een klein deel van de samenleving. Omdat de lonen hier een stuk lager liggen dan in Duitsland, heeft een Tsjech uit een dorp buiten Praag gewoon niet het geld om in de Oostenrijkse Alpen op vakantie te gaan. Dat is alleen bereikbaar voor mensen in Praag.’

De regio heeft de pest aan ‘het Praagse café’

Cultureel is er ook verschil. Politici als premier Babis en president Milos Zeman, die hun stemmen voor een belangrijk deel op het platteland halen, zetten critici van de regering telkens neer als het ‘Praags café’, een plek ‘waar mensen de hele dag intellectueel zitten te wezen en eindeloos gesprekken voeren die tot niets leiden’, legt Jan Machacek uit.

Het wegzetten van critici als ‘het Praagse café’ riekt naar de tijd voor 1989. Het communistisch regime schilderde dissidenten af als ‘corrupte dronkaards, betaald door het Westen’, zegt Marek Toman. ‘Bij de omwenteling was het heel moeilijk voor mensen te accepteren dat zij gingen regeren. De kranten hadden voor de revolutie Vaclav Havel neergezet als een drugsgebruiker, een rijkeluiszoontje.’

‘Het communisme reduceerde volwassen tot kinderen. Ze hadden weinig ruimte om zelf te beslissen’• Marek Toman

Mensen geloofden dat niet per definitie, zegt Toman. ‘Maar als je onder dergelijke ideologische druk staat, kruipen zulke beelden onder je huid. En het typerende beeld van de dissident was van iemand in een Mercedes, die uit het Westen geld krijgt om niets te doen, terwijl wíj elke dag naar de fabriek moeten.’

Zelf voerde hij als student actie tijdens de Fluwelen Revolutie. Vlak daarna ging hij de regio in, en maakte naar eigen zeggen een verbijsterende ervaring mee. ‘Iedereen was plotsklaps voor de democratie en vrijheid! Hoe was dat mogelijk? Eerst waren al die mensen heel passief geweest; ik dacht dat ze gewoon de dagen trachtten door te komen, zonder een echte wens hun leven te veranderen. Ze slikten de propaganda, deden niks. En vanaf het ene op andere moment stonden ze met vlaggen te zwaaien en te schreeuwen ze dat ze vrijheid willen.’

Lof van het Opportunisme

‘Het communisme reduceerde volwassen tot kinderen’, redeneert Toman. ‘Ze hadden weinig ruimte om zelf te beslissen. En dan was er de traditie dat de regering de prioriteiten telkens veranderde, en de moraliteit. Dus het ene moment was Joegoslavië onze beste vriend, het andere moment onze grootste vijand. En dat in een paar jaar tijd.’

In die context is de scepsis over de EU goed te begrijpen. Toman: ‘Het is een ramp als je mensen leert niets en niemand te vertrouwen, en alleen op hun eigen voorspoed laat letten. Dat kan een samenleving vernietigen.’

Een van zijn boeken heet Lof van het opportunisme, en gaat over de plaats waar hij werkt, het Czernin-paleis. In dat werk beschrijft hij de historische gebeurtenissen in het monumentale gebouw vanuit het perspectief van het paleis zelf. De val van Masaryk, maar ook het opereren van de nazi Richard Heydrich vanuit het Czernin passeren de revue.

Afgezien van de historische feiten laat Toman het paleis lonken naar de tegenovergelegen barokke kerk van het Loreta-klooster. Ondanks het geflirt zal de ruimte tussen hen altijd blijven, beaamt de schrijver-diplomaat grinnikend.

Misschien geldt dat ook wel voor de relatie tussen Tsjechië en de Europese Unie.

De wrok van Visegrad

Zijn de Visegrad-landen een nieuwe machtsfactor in de Europese Unie? En wat verklaart hun eurokritische gedrag? Die vragen probeert het FD de komende weken te beantwoorden in de serie De wrok van Visegrad. 20 juli De Visegrad Vier presenteren zich als één blok, maar verschillen sterk27 juli Slowakije zit op twee stoelen 3 augustus Tsjechië en Europa: een onbeantwoorde flirt 10 augustus Buigen of barsten in Hongarije 17 augustus EU-geld is voor Polen geen gunst maar een recht 24 augustus Europa moet zichzelf opnieuw uitvinden, zegt politicoloog Jan Zielonka

In het kort

Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije lijken – zie onder meer de blokkade van Frans Timmermans – een nieuwe machtsfactor binnen de Europese Unie. Maar in de praktijk zijn de Visegrad Vier minder eensgezind dan ze zich voordoen. De landen hebben weinig gemeen en opereren niet erg effectief binnen de EU.

Het is een eenvoudige plaquette in het soms uitbundige, want barokke, Czernin-paleis in Praag. ‘Op 1 juli 1991 tekenden vertegenwoordigers van Tsjecho-Slowakije, Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië en de Sovjet-Unie in het Czernin-paleis een protocol voor de beëindiging van het verdrag voor het Warschau Pact’, staat er. ‘Hiermee kwam een einde aan het Sovjet-blok.’

Meestal hang je een gedenkteken op om iets te herdenken dat is begonnen’, zegt Marek Toman, diplomaat en schrijver. ‘Maar hier gaat het om iets dat ten einde kwam.’

Bij de jaarlijkse eendaagse openstelling van het paleis, waarin nu het ministerie van buitenlandse zaken van Tsjechië is gehuisvest, is de plaquette niet de belangrijkste trekpleister voor het publiek. Dat is een badkamer op de tweede verdieping. Toman: ‘Derde raam links vanaf de binnenplaats.’ Uit dit raam maakte in 1948 Jan Masaryk een dodelijke val. Masaryk was minister van buitenlandse zaken. Hij was ook de enige niet-communistische bewindspersoon in de regering-Gottwald.

De communisten hielden het destijds op zelfmoord. Maar de politie concludeerde in 2004 na nieuw onderzoek dat Masaryk naar beneden is gegooid. ‘Bezoekers zijn altijd stil en aangedaan als ze hier komen. Je kunt aan ze zien dat deze plaats iets met ze doet’, zegt diplomaat Toman in de van groenige tegeltjes voorziene badkamer. Hij wijst: ‘Masaryk was 61, die vensterbank kon hij niet zomaar beklimmen.’

Jan Masaryk, zoon van de eerste president van Tsjecho-Slowakije Tomás Masaryk, kwam 71 jaar geleden om, maar in het heden spelen de Masaryks nog steeds een rol.

Liegen en stelen

Bij een grote protestactie in juni in Praag tegen de huidige premier van Tsjechië, Andrej Babis, verwezen demonstranten naar het levensmotto van Tomás Masaryk. ‘Vrees niet en steel niet’, zei de staatsman. Volgens de betogers is het credo van Babis: ‘Schroom niet om te liegen en te stelen.’

Babis was de afgelopen maanden doelwit van diverse demonstraties. De recentste, eind juni in het Letna-park in Praag, trok bijna 300.000 mensen. De betogers vinden dat Babis moet opstappen, omdat hij zich ten onrechte Europese subsidies heeft toegeëigend.

In de menigte was menige Europese vlag te zien. Dat is opvallend, want juist Tsjechen staan bekend om hun euroscepsis. Ze zijn van de vier Visegrad-landen het minst enthousiast over het EU-lidmaatschap van hun land.

Levensstandaard niet hetzelfde

‘De algehele scepsis bij de Tsjechen over de politiek is overgeslagen richting Europese Unie’, constateert Christian Lassen van denktank Europeum in Praag.

Volgens zijn collega Vit Havelka spelen niet uitgekomen verwachtingen ook een rol. ‘Tsjechen dachten dat ze na tien jaar EU-lidmaatschap dezelfde levensstandaard zouden hebben als mensen in West-Europa. Nee dus. Nu denken mensen: we moeten ons eigen plan trekken, en niet overnemen wat er in het Westen is bedacht.’

Na het einde van het communisme in 1989 zeiden politici dat de Tsjechen terugkeren ‘naar de plek die hen toebehoort’, zegt Havelka. ‘Het omarmen van Westerse regels en waarden zou leiden tot een even grote welvaart.’ Maar de crisis in 2008 kwam hard aan. Lassen: ‘Die schiep het fundament voor het gevoel dat er al een beetje was: dat het Westen landen zoals Tsjechië minderwaardig vindt, en dat er dubbele standaarden worden gehanteerd voor landen in het Westen en landen in deze regio.’

‘Onder het communisme was het niet toegestaan om constant publiekelijk te klagen. Dus nu klagen de Tsjechen continu. Dat is hun natuur’• Jan Machacek, hoofd van een aan premier Babis gelieerde denktank

Die dubbele standaarden komen terug in het debat over de kwaliteit van voedingsmiddelen. Wat Westerse fabrikanten in Tsjechië verkopen, is van lagere kwaliteit dan dat ze in Duitsland in de schappen hebben liggen, meent menige Tsjechische consument. Havelka: ‘Het algemene gevoel is dat we dezelfde prijzen als in Duitsland betalen voor producten van lagere kwaliteit. Een fles Coca-Cola die je hier koopt ziet er hetzelfde uit als in Duitsland, maar er zit minder suiker in.’

Tsjechen voelen zich geëxploiteerd

Daar komt nog een andere factor bij: Tsjechen voelen zich geëxploiteerd door multinationals. ‘Ze vinden dat ze hetzelfde werk doen als hun collega’s in Duitsland of Nederland, maar ze krijgen niet meer dan 40% van het Duitse salaris’, vat Havelka het gevoel samen. ‘Het geld dat de multinationals verdienen, stroomt vervolgens Tsjechië uit. Hier blijft niets over.’

Politicoloog Eliska Tomalova van de Karel Universiteit in Praag denkt dat de volksaard bij de Tsjechische perceptie van de Europese Unie ook een rol speelt. ‘Tsjechen zijn sceptisch over het algemeen. Ze kijken eerst naar mogelijke problemen, naar negatieve kanten. In de politiek is enthousiasme moeilijk, en scepsis makkelijk.’ Presidenten als Václav Klaus en Milos Zeman hebben met hun uiterst kritische houding het politieke debat langdurig negatief beïnvloed, denkt ze.

‘Tsjechen gedragen zich altijd humeurig richting de EU’, beaamt Jan Machacek, de baas van een aan premier Babis gelieerde denktank. Hij legt een link met het verleden. ‘Onder het communisme was het niet toegestaan om constant publiekelijk te klagen. Dus nu klagen de Tsjechen continu. Dat is hun natuur. Ze zijn sceptisch, maar het betekent niet iets substantieels.’

Machacek gelooft niet dat de huidige politieke partijen in zijn land echt anti-Europees zijn, afgezien van de extreemrechtse SPD. ‘Niemand vraagt om een referendum over een exit, iedereen beschouwt het EU-lidmaatschap als onomkeerbaar. Dat we in de EU en de Navo zitten, is het belangrijkste baken van ons bestaan.’

‘We leven gezamenlijk maar gescheiden’

Senator en voormalig presidentskandidaat Pavel Fischer verklaart het gebrek aan Tsjechische liefde voor Europa uit een gebrek aan debat over de Europese samenwerking vóór de toetreding van Tsjechië tot de EU. ‘In de jaren negentig ging het erom te voldoen aan de Europese standaarden. Daar was geen discussie over, het was eenrichtingsverkeer.’

‘We leven gezamenlijk, maar gescheiden’, zegt Fischer over de relatie Tsjechië-EU. ‘Maar: we hebben hier geen Matteo Salvini (de leider van de rechts-nationalistische Lega in Italië, red.). Zo slecht zijn we er hier ook niet aan toe. Als ik deelneem aan debatten, zijn mensen uiteindelijk helemaal niet zo sceptisch. Als ze het grote plaatje zien, vragen ze: “Waarom doet ‘Europa’ niet meer, en waarom leggen jullie het niet beter uit?” Dat speelt in veel meer lidstaten. Ik was ambassadeur in Frankrijk, en burgers stelden daar vaak dezelfde vraag: “Waarom komen onze leiders niet bij ons om uit te leggen wat er speelt?”’

De heftigheid in het politieke debat in Europa is wel toegenomen, ziet Fischer ook. ‘De oorlog van symbolen en imago dendert maar door. Het sociale nut van sociale media is soms negatief. Maar zeggen dat er een kloof is tussen Oost en West, is niet geloofwaardig. Kijk naar Noord-Zuid en de discussie over begrotingsdiscipline. We voeren strijd over percepties zonder rationele analyse wat vandaag de dag eigenlijk de belangrijkste kwesties zijn.’

‘Het is een beetje zoals vroeger’

Jan Machacek, vóór de Fluwelen Revolutie dissident en verbonden aan de underground band The Plastic People of the Universe, zegt ‘gedesillusioneerd’ te zijn over het politieke klimaat. ‘Sommige van mijn vrienden kunnen niet tolereren dat ik een andere mening heb dan zij. Ik dacht altijd dat democratie stond voor het hebben van verschillende meningen, en dat mensen niet over je zouden oordelen als je toevallig anders denkt.’

Hij vervolgt: ‘De hele politieke strijd draait nu om goed en kwaad, waarbij mensen het antwoord op de vraag wie slecht is niet op feiten baseren maar op hun eigen interpretatie. Als voormalig dissident schokt me dat. Het is een beetje zoals vroeger.’

‘Vroeger’ is ook een van de redenen waarom de EU-vraag om Tsjechische solidariteit bij de opvang van migranten en vluchtelingen verkeerd viel, zegt schrijver Marek Toman. Voor veel mensen is ‘solidariteit’ een bedorven woord, meent hij. ‘Het doet denken aan het communisme. Solidariteit betekende dat je geld moest geven aan Cuba. Dat je uranium exporteerde naar de Sovjet-Unie, zonder er iets voor terug te krijgen.’

‘In Tsjechië hebben mensen het idee dat het Westen nu afhankelijk van ze is, vanwege de grote rol die Tsjechische bedrijven spelen in de productieketen’• Vit Havelka, denktank Europeum

Vit Havelka vergelijkt de pertinente weigering van de Visegrad-landen om migranten over te nemen van Griekenland en Italië met de puberteit. ‘We hadden altijd braaf de normen en regels van het Westen overgenomen. Maar bij de migratiecrisis stelden de Visegrad-landen voor het eerst zelf de norm, of blokkeerden ze die. Voor het eerst sinds 1989 kon Centraal-Europa opstaan en zeggen: we willen dit niet, nu moeten jullie naar óns luisteren.’

‘Praag is een land op zich’

Die zelfverzekerdheid heeft mede te maken met de bloeiende economie, schetst de onderzoeker. ‘In Tsjechië hebben mensen het idee dat het Westen nu afhankelijk van ze is, vanwege de grote rol die Tsjechische bedrijven spelen in de productieketen. We denken hoger in te kunnen zetten bij politiek overleg. Of dat een slimme strategie is, waag ik te betwijfelen.’

De stoere taal van premier Babis naar buiten toe miskent daarbij dat Tsjechië een zwaar verdeeld land is, aldus Havelka. Alleen economisch al. ‘Praag is een land op zich. Er is een groot verschil tussen de hoofdstad en de rest van het land, een verschil dat veel groter is dan die tussen Amsterdam en het platteland, of die tussen München en de rest van Beieren.’

Hij vervolgt: ‘Als je voordelen van de EU opsomt, noem je waarschijnlijk dat je de vrijheid hebt om te zoeken naar nieuwe mogelijkheden, en de vrijheid om te reizen. Maar dat geldt hier eigenlijk maar voor een klein deel van de samenleving. Omdat de lonen hier een stuk lager liggen dan in Duitsland, heeft een Tsjech uit een dorp buiten Praag gewoon niet het geld om in de Oostenrijkse Alpen op vakantie te gaan. Dat is alleen bereikbaar voor mensen in Praag.’

De regio heeft de pest aan ‘het Praagse café’

Cultureel is er ook verschil. Politici als premier Babis en president Milos Zeman, die hun stemmen voor een belangrijk deel op het platteland halen, zetten critici van de regering telkens neer als het ‘Praags café’, een plek ‘waar mensen de hele dag intellectueel zitten te wezen en eindeloos gesprekken voeren die tot niets leiden’, legt Jan Machacek uit.

Het wegzetten van critici als ‘het Praagse café’ riekt naar de tijd voor 1989. Het communistisch regime schilderde dissidenten af als ‘corrupte dronkaards, betaald door het Westen’, zegt Marek Toman. ‘Bij de omwenteling was het heel moeilijk voor mensen te accepteren dat zij gingen regeren. De kranten hadden voor de revolutie Vaclav Havel neergezet als een drugsgebruiker, een rijkeluiszoontje.’

‘Het communisme reduceerde volwassen tot kinderen. Ze hadden weinig ruimte om zelf te beslissen’• Marek Toman

Mensen geloofden dat niet per definitie, zegt Toman. ‘Maar als je onder dergelijke ideologische druk staat, kruipen zulke beelden onder je huid. En het typerende beeld van de dissident was van iemand in een Mercedes, die uit het Westen geld krijgt om niets te doen, terwijl wíj elke dag naar de fabriek moeten.’

Zelf voerde hij als student actie tijdens de Fluwelen Revolutie. Vlak daarna ging hij de regio in, en maakte naar eigen zeggen een verbijsterende ervaring mee. ‘Iedereen was plotsklaps voor de democratie en vrijheid! Hoe was dat mogelijk? Eerst waren al die mensen heel passief geweest; ik dacht dat ze gewoon de dagen trachtten door te komen, zonder een echte wens hun leven te veranderen. Ze slikten de propaganda, deden niks. En vanaf het ene op andere moment stonden ze met vlaggen te zwaaien en te schreeuwen ze dat ze vrijheid willen.’

Lof van het Opportunisme

‘Het communisme reduceerde volwassen tot kinderen’, redeneert Toman. ‘Ze hadden weinig ruimte om zelf te beslissen. En dan was er de traditie dat de regering de prioriteiten telkens veranderde, en de moraliteit. Dus het ene moment was Joegoslavië onze beste vriend, het andere moment onze grootste vijand. En dat in een paar jaar tijd.’

In die context is de scepsis over de EU goed te begrijpen. Toman: ‘Het is een ramp als je mensen leert niets en niemand te vertrouwen, en alleen op hun eigen voorspoed laat letten. Dat kan een samenleving vernietigen.’

Een van zijn boeken heet Lof van het opportunisme, en gaat over de plaats waar hij werkt, het Czernin-paleis. In dat werk beschrijft hij de historische gebeurtenissen in het monumentale gebouw vanuit het perspectief van het paleis zelf. De val van Masaryk, maar ook het opereren van de nazi Richard Heydrich vanuit het Czernin passeren de revue.

Afgezien van de historische feiten laat Toman het paleis lonken naar de tegenovergelegen barokke kerk van het Loreta-klooster. Ondanks het geflirt zal de ruimte tussen hen altijd blijven, beaamt de schrijver-diplomaat grinnikend.

Misschien geldt dat ook wel voor de relatie tussen Tsjechië en de Europese Unie.

https://fd.nl/weekend/1308758/voor-veel-tsjechen-is-solidariteit-een-bedorven-woord

0-0

Han Dirk Hekking

EUROPA

Buigen of barsten in Boedapest

De Visegrad Vier zijn met hun verzet tegen te innige Europese samenwerking een luis in de pels van de EU. Hoe kunnen we Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije beter begrijpen? Deel 4 van de serie ‘De wrok van Visegrad’: Buigen of barsten in Boedapest.

In het kort

Viktor Orbán gaat door met het ontmantelen van de Hongaarse democratie.Meerderheid Hongaren is blij met de EU, maar wil niet de prijs ervoor betalen.Europese steun- en ontwikkelingsmiljarden de belangrijkste geldbron voor de illiberale regering.

Het was ‘een goed gesprek’, zei zij. De Europese Commissie krijgt nu een voorzitter ‘die de landen in Centraal-Europa begrijpt en weet wat echt belangrijk is voor de Hongaren’, vond hij.

En zo leken de Hongaarse premier Viktor Orbán (hij), die niet heel lang geleden Brussel nog ‘het nieuwe Moskou’ noemde, en aankomend Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen (zij) vorige week een eerste stap te zetten richting ontspanning in de verziekte relatie tussen de Europese Commissie en de Hongaarse ‘Viktator’.

Ursula von der Leyen

@vonderleyen

Good talk with PM #Orban about my political guidelines. Agreed on need for fresh start & pragmatic solutions on #migration. Also discussed🇪🇺competitiveness + need to bring EU institutions closer to member states. #ruleoflaw is crucial, applies to all. Strong #defenseunion needed.

693

3:22 PM – Aug 1, 2019

Twitter Ads info and privacy

348 people are talking about this

Was het allemaal voor de show, of is Orbán – vanwege zijn machtusurptie en inbreuk op de Hongaarse rechtsstaat het zwarte schaap van de Europese christendemocraten – tot het inzicht gekomen dat hij zijn politiek van confrontatie jegens Europa moet afzwakken?

In Boedapest zijn niet veel mensen te vinden die denken dat Orbán zijn eurosceptische jas heeft uitgetrokken, of buigt voor Brussel. Analisten wijzen op een speech die de Hongaarse premier een paar dagen voor de ontmoeting met Von der Leyen gaf.

‘We moeten stalen zenuwen hebben’

In het Roemeense Baile Tusnad, waar hij elk jaar spreekt op een Hongaars cultureel festival en in 2014 voor het eerst zijn visie voor een ‘illiberale democratie’ ontvouwde, hield Orbán zijn gehoor eind juli voor dat er van hem geen koerswijzigingen zijn te verwachten. ‘Ja tegen de democratie, nee tegen het liberalisme’, was de titel van zijn speech.

Hij kondigde aan dat Hongarije in conflict blijft met de EU over de rechtsstaat, en dat er geen concessies van Boedapest komen. ‘We zullen stalen zenuwen moeten hebben om ons lachen te bedwingen, anders beledigen we onze gesprekspartners.’

‘Europa moet deze schande stoppen: Viktor Orbán ontmantelt de democratie’• Timothy Garton Ash, directeur van het European Studies Centre

‘Europa moet deze schande stoppen: Viktor Orbán ontmantelt de democratie’, schreef de Britse publicist Timothy Garton Ash eind juni. Maar de Hongaren zelf lijken er niet wakker van te liggen: Orbán won verkiezing op verkiezing.

Daarbij is Orbáns eurokritische geluid niet hún geluid. De Hongaarse steun voor het lidmaatschap van de EU is onverminderd hoog, terwijl de Hongaren meer vertrouwen zeggen te hebben in de Unie, dan in Orbáns regering zelf.

Hoe zijn het pro-Europese gevoel en de steun voor Orbán met elkaar te verenigen? ‘De loyaliteit richting Europa gaat waarschijnlijk niet erg diep’, meent analist Gabor Györi van denktank Policy Solutions in Boedapest. ‘In Italië was de bevolking jarenlang zeer pro-Europees, en nu is er een eurokritische regering.’

Daarbij ageert premier Orbán vooral tegen ‘Brussel’, en niet zozeer tegen de EU, zegt Györi. ‘Een overgrote meerderheid van de Hongaren is blij met de EU, met het vrij reizen en de kans om over de grens te werken. Maar ze is niet bereid om daarvoor een hoge prijs te betalen’, schat hij in.

Met zijn verzet tegen het opnemen van vluchtelingen scoorde Orbán electoraal de afgelopen jaren veel punten. Hongaren maken zich echter meer zorgen over gezondheid en de sociale zekerheid dan over migratie, zo blijkt uit recente enquêtes.

Met die eerste twee thema’s heeft de EU minder van doen. Desondanks zal Orbán blijven hakken op Brussel, schat Györi in. ‘Hij wil zich zeker voorbereiden op een scenario waarin hij een groot conflict met de Europese Commissie krijgt, waarbij hij dan kan breken met Europa zonder dat dat veel electorale steun kost. Daarvoor is het nodig dat de Hongaarse loyaliteit richting het Europese idee afneemt. Als EU-lidmaatschap betekent dat hij de macht verliest, of dat hij de gevangenis in moet, is de keuze voor Orbán duidelijk.’

Omstreden hof in de ijskast

Een voortdurend geschilpunt tussen Brussel en de Hongaarse regering is de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Bij wijze van concessie zette premier Orbán voor de zomer een plan in de ijskast om een speciaal hof voor bestuursrechtelijke zaken op te zetten. Dat door medestanders van Orbáns Fidesz-partij bezette orgaan zou het laatste woord krijgen in zaken over belastingen, corruptie en verkiezingen, alsmede in geschillen over besluiten van overheidsinstanties. Het hof zou de greep van Fidesz op Hongarije verder vergroten, zo vrezen critici.

Zoltan Fleck, hoogleraar recht bij de Eötvös Loránd Universiteit in Boedapest en directeur van het Eötvös Karóly Instituut voor overheidsbeleid, is sceptisch over Orbáns manoeuvre. ‘Dat uitstel is pure strategie. De enige reden is het huidige Europese politieke klimaat richting Hongarije. Orbán wacht tot dat wat tot rust komt. Ik ben er zeker van dat die nieuwe instantie er alsnog komt.’

Rechterlijke macht gebroken

Gaandeweg hebben Orbán en Fidesz op de onafhankelijkheid van de Hongaarse rechterlijke macht ingebroken, schetst Fleck. De Nationale Gerechtelijke Autoriteit, waarvan voorzitter Tünde Handó een goede relatie van Viktor Orbán is en die is getrouwd met Fidesz-europarlementariër József Szájer, controleert bij voorbeeld de benoeming van rechters.

Formeel houdt een nationale raad voor de rechtspraak toezicht op de besluiten van de voorzitter. Maar de raad mag besluiten niet zonder toestemming van de voorzitter naar buiten brengen, zegt Fleck. ‘Ze moest zelfs privaat geld zoeken om documenten toch online te kunnen publiceren.’

Dat de regering-Orbán de rechterlijke macht naar zijn hand zette zonder dat ‘Brussel’ direct ingreep, begrijpt de hoogleraar. ‘Alleen met een gedetailleerde, algehele analyse van het systeem begrijp je de aard ervan. En de aanname was altijd dat lidstaten pro-democratie waren, vóór de rechtsstaat en vóór een liberale grondwet. Maar dat bleek een illusie.’

Een autoritaire afslag

Kan de historie verklaren dat Hongarije een autoritaire afslag van de democratische snelweg lijkt te hebben genomen? ‘We torsen de last van laatkomers met ons mee’, peinst Fleck. ‘Democratie en de moderne staat ontwikkelden zich laat in Hongarije.’ Het land lijdt daarbij aan het gevoel dat het achtergesteld en benadeeld is, mede een gevolg van het Verdrag van Trianon uit 1920, waarbij Hongarije twee derde van haar grondgebied verloor.

‘We torsen de last van laatkomers. Democratie ontwikkelde zich laat in Hongarije’• Zoltan Fleck, hoogleraar recht bij de Eötvös Loránd Universiteit

Fleck neemt verder een isolement waar. Hongarije is in zichzelf gekeerd. ‘Er is weinig bekendheid met andere talen en culturen. Daardoor is er bijvoorbeeld angst voor vreemdelingen.’

Die angst verklaart waarom de door regeringsgezinde media massief uitgevente Orbán-boodschap tegen migratie aanslaat, waarna mensen soms paranoïde en agressief reageren op buitenlanders. De hoogleraar verwijst daarbij naar een incident in de zuidelijke stad Pecs, waar jongeren twee Jemenitische studenten mishandelden omdat die geen Hongaars spraken.

Er zijn meer van dat soort voorbeelden. In het Hongarije van Viktor Orbán bellen mensen de politie als ze een vrouw met hoofddoek zien lopen; het overkwam begin 2018 een mevrouw in het dorp Csongrad. Ze was net naar de kapper geweest, en wilde met het doekje voorkomen dat de regen haar nieuwe kapsel verziekte.

En in Orbán-land krijgt een B&B-eigenaar uit Ocseny, die migranten een gratis overnachting in zijn woning met vier kamers aanbiedt, doodsbedreigingen en moet hij nieuwe autobanden kopen omdat dorpsgenoten de oude doorsneden. ‘Ik begrijp de dorpelingen volledig, en het is terecht dat ze hun mening zo resoluut, luidruchtig en duidelijk hebben geuit’, zegt de premier vervolgens.

De verdediger van de natie

Dat geluid past bij het boegbeeld van een regering die zich als verdediger van de Hongaarse natie ziet – in binnen- en buitenland. Dat leidt soms tot spanningen met andere landen – nationalisme is immers grenzeloos.

Op 6 juni moesten Roemenië en Hongarije bijvoorbeeld een onderling brandje blussen, toen in het Roemeense Valea Uzului (Úzvólgye in het Hongaars) Roemenen en Hongaren en masse op de vuist gingen op een begraafplaats voor Hongaarse militairen die in de Eerste Wereldoorlog omkwamen.

De gevechten ontstonden toen Roemeense nationalisten er 52 betonnen kruisen voor Roemeense soldaten die sneuvelden in de Tweede Wereldoorlog wilden plaatsen. Etnische Hongaren trachtten dat te voorkomen.

‘Immoreel’, noemde de Hongaarse president Janos Ader de Roemeense actie, en ‘godslastering’. Maar zijn woede was ook politiek. Orbáns Fidesz geeft €400 mln per jaar uit aan ondersteuning van etnische Hongaren in het buitenland, en verschafte de afgelopen jaren 1,1 miljoen etnische Hongaren in Roemenië, Slowakije, Servië en Oekraïne paspoorten.

Die mensen zijn een electorale factor, legt analist Gabor Györi uit. ‘Vorig jaar passeerden we de mijlpaal dat er een miljoen Hongaren in het buitenland mogen meestemmen bij de verkiezingen.’ Die maken daar natuurlijk lang niet allemaal gebruik van, maar bij de stembusgang in 2018 voor een nieuw parlement, sprak ruim 96% van de ‘buitenlandse’ Hongaren zich uit voor Fidesz.

EU is geldbron

Ook een andere factor spreekt in het voordeel van Orbán: de economie. Die is jaren achter elkaar flink gegroeid.

Europese steun- en ontwikkelingsmiljarden maakten dat mogelijk, denkt Zoltan Fleck. ‘De EU verschafte de belangrijkste geldbron voor de totstandkoming van de illiberale regering. Sommigen zeggen dat je beter een lege schatkist dan een volle kan hebben. Dat EU-geld deed meer kwaad dan goed. Want onze instituties waren niet stabiel genoeg.’

‘De EU verschafte de belangrijkste geldbron voor de totstandkoming van de illiberale regering’• Zoltan Fleck, hoogleraar recht bij de Eötvös Loránd Universiteit

Fleck verwijst daarbij naar de bedenkelijke reputatie die Hongarije geniet qua corruptie. De kring rijke zakenlieden rond Viktor Orbán haalt 90% van haar inkomsten uit door Europa gefinancierde aanbestedingen, zo schreef oud-minister van onderwijs Bálint Magyar eerder dit jaar. Daarbij kunnen ze hoger inschrijven omdat ze gezien hun connecties de deal toch wel krijgen.

Desondanks steken buitenlandse bedrijven, bijvoorbeeld uit de automotive-sector, flink geld in Hongarije. Dat valt op. Als ondernemer in Hongarije weet je namelijk niet altijd of je investeringen veilig zijn. Analisten wijzen op wat László Bige, de kunstmestkoning van Hongarije en een rijke ondernemer, overkwam. Bige hield zich altijd verre van de politiek, maar in het Hongarije van Viktor Orbán is dat geen garantie voor een rustig bedrijfsbestaan.

Oligarchenmaffia

Vorig najaar kreeg Bige een legioen milieu- en corruptiecontroleurs op zijn dak. Die gingen over tot sluiting van zijn kunstmestfabriek in Szolnok, wegens overtreding van regels. Bige sprak op de enige oppositiezender die er nog is van een ‘overval door de oligarchenmaffia’.

De kwestie is typerend voor Hongarije, zegt Gabor Györi: niemand weet wat er precies aan de hand is. Bige kan doelwit zijn omdat hij het niet nauw neemt met regels, omdat hij ruzie heeft met een rijke zakenman met nauwe banden met de regering, of allebei.

Györi: ‘Wel is het zo dat bij de autoriteiten doorgaans apathie heerst richting bedrijven die regels niet naleven. De aanval op Bige’s concern is verbazingwekkend qua reikwijdte.’

Hoe verder? Zoltan Fleck is somber. ‘Het is te laat om te reageren.’ Het electorale systeem, waarbij Fidesz met overwogen stemmen van het platteland zich van een meerderheid verzekerd weet, en de afwezigheid van een kritische pers maken dat Orbáns Fidesz nog lang aan de macht kan blijven, denkt hij.

Zeker op het platteland kan niemand om de regeringspartij heen, zegt hij. ‘Het is bijna een feodaal systeem. Als je op het platteland woont, moet je in het kamp van Fidesz zitten, want anders krijg je geen werk of opdrachten.’

‘We leven in een extreem passieve maatschappij’

‘Ik ben jaloers als ik kijk wat er in Hongkong gebeurt’, zegt Gabor Györi. ‘Mij is altijd verteld dat Aziaten beter gewend zijn aan autoritaire heersers. Maar in Hongkong gaan de mensen de straat op, en in aantallen die je hier niet haalt als het om de rechtsstaat gaat. We leven in een extreem passieve maatschappij.’ Hongaren buigen, die barsten niet.

Györi ziet een link met het verleden. ‘Na de opstand van 1956 hanteerde het communistische regime de lijn dat ze je thuis met rust lieten, zo lang je maar niet politiek actief was. Het regime bood iets betere levensomstandigheden aan dan elders in Centraal- en Oost-Europa. Je hoefde niet in de rij te staan voor eten, je vroor niet dood zoals in Roemenië, maar klagen moest je thuis, niet op straat. Zo lang je je daaraan hield, pakte niemand je op. Zo zijn hele generaties geconditioneerd.’

De wrok van Visegrad

Zijn de Visegrad-landen een nieuwe machtsfactor in de Europese Unie? En wat verklaart hun eurokritische gedrag? Die vragen probeert het FD de komende weken te beantwoorden in de serie De wrok van Visegrad. 20 juli De Visegrad Vier presenteren zich als één blok, maar verschillen sterk27 juli Slowakije zit op twee stoelen 3 augustus Tsjechië en Europa: een onbeantwoorde flirt 10 augustus Buigen of barsten in Hongarije 17 augustus EU-geld is voor Polen geen gunst maar een recht 24 augustus Europa moet zichzelf opnieuw uitvinden, zegt politicoloog Jan Zielonka.

https://fd.nl/weekend/1311100/buigen-of-barsten-in-boedapest

0-0

Han Dirk Hekking

EUROPA

Een aalmoes voor de arme Polen

De Visegrad Vier zijn met hun verzet tegen te innige Europese samenwerking een luis in de pels van de EU. Hoe kunnen we Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije beter begrijpen? Deel 5 van de serie ‘De wrok van Visegrad’ over Polen. EU-subsidies als geld waar de Polen recht op menen te hebben.

it is een van de gelukkigste dagen uit mijn leven.’ Hier sprak op 8 februari 2013 niet een jonge vader, of iemand die cum laude was afgestudeerd. Nee – het was Donald Tusk, nu voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, maar in 2013 premier van Polen. Zojuist hadden de EU-lidstaten een deal bereikt over de Europese meerjarenbegroting, met als resultaat dat Polen voor de periode 2014-2020 €105,8 mrd aan Europese steun voor landbouw en regionale ontwikkeling kon claimen.

Alsof ze in Warschau de Kanjer van de Europese Postcodeloterij hadden gewonnen, zo euforisch gedroeg Tusk zich. ‘Niet alleen hebben we meer binnengehaald dan bij de vorige begroting, we zijn ook de grootste ontvanger in de EU’, jubelde hij. De premier liet zichzelf op de foto zetten met een enorme taart, bestaande uit eurobiljetten.

Of Polen bij de volgende meerjarenbegroting, waarover de EU-lidstaten nu nog bakkeleien, weer de hoofdprijs wint, valt te bezien. Polen is rijker, en dan neemt het recht op steun af.

Betekent dat dan ook minder steun voor het EU-lidmaatschap van Polen? Polen zijn daar nu nog behoorlijk positief over. Tegelijkertijd is de Poolse regeringspartij PiS van Jaroslaw Kaczynski met Hongarije een van de felste critici van de Europese Commissie.

Een aalmoes

Zdzislaw Mach, hoofd van het centrum voor Europese studies van de Jagiellonian Universiteit in Kraków, maakt zich geen illusies over de diepe Poolse liefde voor de Unie. ‘Als er geen EU-geld meer komt, dan verdwijnt de steun voor EU-lidmaatschap bij de meerderheid heel snel. En dan zal de regering-Kaczynski zeggen: waar hebben we Europa nog voor nodig?’

EU-steun is in landen zoals Nederland, die meer bijdragen aan de Europese begroting dan ze er uit ontvangen, geen positief onderwerp. In ‘netto-ontvangende’ landen in Centraal- en Midden-Europa is dat uiteraard anders.

Maar er zit ook een andere dimensie aan hoe veel Polen naar EU-subsidies kijken, zegt Zdzislaw Mach: ze vinden het niet meer dan terecht dat ze dat geld krijgen. Mach wijst op onderzoek dat hij en medewerkers deden in zes dorpen in Zuid-Polen. De dorpelingen zien Europa als ‘een rijke donor, die ons geld geeft’, zegt Mach. ‘Dat geld zien ze dan niet als een collectieve investering van de EU in een Europese toekomst, maar als geld waar ze recht op hebben. Omdat ze arm zijn, en omdat ze in het verleden Europa heroïsch verdedigden tegen ”oostelijke barbaren”.

‘Als er al een pro-Europese houding en Europese identiteit is, dan is die uitsluitend gebaseerd op financiële voordelen’• Zdzislaw Mach, hoofd van het centrum voor Europese studies

Mach: ‘Als er daar al een pro-Europese houding en Europese identiteit is, dan is die uitsluitend gebaseerd op financiële voordelen. Maar er mist een gevoel van identificatie met Europese waarden: de liberale democratie, de rechtsstaat, openheid en tolerantie en mensenrechten in het algemeen’.

Europese fondsen zijn als een gift, een aalmoes van rijke mensen aan arme Polen, schetst Mach de gedachtengang. ‘En als je een gift van een rijkaard krijgt, identificeer je je niet met hem. Als je denkt recht te hebben op dat geld, ben je niet eens dankbaar.’ Voorwaarden stellen bij die fondsen, zoals wat er mee moet gebeuren, is voor de dorpelingen onacceptabel, aldus Mach.

Europa, dat zijn zij, vat Zdzislaw Mach het denken van de dorpelingen samen.

‘Het zware werk is hier gedaan’

Przemyslaw Biskup van het Poolse Instituut voor Internationale Zaken (PISM) punt het Poolse perspectief verder aan. Midden- en Oost-Europa betaalde via forse economische hervormingen een hoge prijs om tot de Europese Unie toe te treden, zegt hij. ‘Medio jaren negentig opende Polen al zijn markt voor industriële goederen uit de EU. Nog voor wij serieuze Europese financiering kregen, konden westerse multinationals een dominante presentie op onze markt opbouwen.’

Neem supermarkten, zegt Biskup. ‘Als je in Polen rondloopt, zie je dat de overgrote meerderheid in Franse handen is, zoals Auchan en Carrefour. Daarna hebben we de opkomst van Duitse ketens zoals Lidl gezien. En de grootste Poolse keten, Biedronka, is een dochter van het Portugese bedrijf Jeronimo Martins.’

Dat Polen zich assertiever jegens de EU opstelt dan in de jaren negentig is begrijpelijk, vindt de analist. ‘Dat supermarkten in niet-Poolse handen zijn, is geen probleem. Maar het is niet zo dat Polen gratis een berg Europees geld heeft gekregen. Toetreding was vanaf het begin een ruil. Ik zeg niet dat de EU Polen of andere landen verkeerd heeft behandeld. Maar het integratieproces is ook geen liefdadigheidsactie vanuit West-Europa.’

Diepe kloof speelt Polen parten

De westerse investeringen hebben Polen wel een ongekende welvaartssprong opgeleverd. Maar die is niet gelijk verdeeld: er is een inkomenskloof tussen de grote stad en het platteland.

Die kloof is multidimensionaal. Op het platteland is het opleidingsniveau lager, en zijn mensen stukken conservatiever en wantrouwender. ‘Ze hebben er het gevoel dat ze in een wereld ver van het centrum leven. Ook de Europese Unie staat ver van hen. Fysiek niet, mentaal wel’, zegt hoogleraar Mach.

Juist plattelanders vormen grotendeels de achterban van regeringspartij PiS, zegt Piotr Buras van de European Council on Foreign Relations (ECFR) in Warschau. ‘Wat waar is voor de kiezers van PiS hoeft niet waar te zijn voor mensen die op andere partijen stemmen’, schetst hij de kloof. ‘Een flink deel van de maatschappij haat de PiS, en heeft niks met het wereldbeeld van die partij.’

Dat komt ook tot uiting in een recent schandaal. Op 9 augustus trad parlementsvoorzitter en prominent PiS-lid Marek Kuchcinski terug nadat was uitgekomen dat hij en zijn familieleden soms gebruikmaakten van regeringsvliegtuigen en – helicopters als zij naar zijn woonplaats Rzeszow, 280 kilometer zuidelijk van Warschau reisden.

Uit een opiniepeiling voor de krant Dziennik Gazeta Prawna en radiozender RMF FM bleek dat slechts 18% van de achterban van PiS Kuchcinski’s gebruik van regeringsvliegtuigen voor privédoeleinden afkeurde, tegen 91% van de kiezers van de oppositie.

Procederen tegen critici

Botsende wereldbeelden, venijnige discussies: Polen barst er van. Voor het beveiligen van LGBT-demonstraties was de afgelopen weken een forse politie-inzet nodig; de aartsbisschop van Kraków kwalificeerde de LGBT’ers als ‘de regenboogplaag’.

Eind juni nam de Poolse justitie woonwarenhuis Ikea onder de loep, omdat die een katholieke medewerker had ontslagen die op het Ikea-intranet dreigende taal had geuit naar homoseksuelen. Maar minister van justitie Zbigniew Ziobro zei op tv dat het onacceptabel is als buitenlandse bedrijven werknemers aanpakken die hun waarden niet delen.

Ziobro deed ook van zich spreken toen juristen van het Instituut voor Strafrecht in Kraków een kritische analyse op aanpassingen in het wetboek van strafrecht publiceerden. Prompt dreigde zijn ministerie met een aanklacht tegen de specialisten.

Het is een beproefde tactiek. Zo sleepte de door PiS gecontroleerde staatszender TVP de politicoloog Wojciech Sadurski voor de rechter toen Sadurski berichtgeving van de TVP verantwoordelijk stelde voor de moord in januari 2019 op de progressieve burgemeester van Gdansk, Pavel Adamowicz. De politicoloog kwalificeerde de zender als ‘Goebbels-medium’.

Hij vestigde het boze oog van de PiS al op zich toen hij in november 2018 de regeringspartij ‘een georganiseerde misdaadbende’ noemde. Ook hier begon de PiS een procedure.

Scheiding der machten gesloopt

In zijn eerder dit jaar verschenen boek Poland’s Constitutional Breakdown schetst Sadurski hoe de PiS-regering sinds haar verkiezingswinst in 2015 de onafhankelijkheid van de Poolse rechterlijke macht afbrak. Onder de heerschappij van Kaczynski ‘is het grondwettelijk hof verlamd, is de voor alle rechterlijke benoemingen verantwoordelijke raad voor de rechtspraak ondergeschikt aan de politiek gemaakt, en is het hooggerechtshof zeer verzwakt’, aldus de hoogleraar.

‘Onder de heerschappij van Kaczynski ‘is het grondwettelijk hof verlamd’• Wojciech Sadurski, hoogleraar politicologie

Dat was niet mogelijk, zo meent Sadurski, vanwege een rammelende institutionele opzet van Polen. Nee: het lag veeleer aan het karakter en de beweegredenen van mensen die waren verkozen, of waren aangesteld. De regeringspartij PiS was dankzij haar democratisch verkregen meerderheid in staat de scheiding der machten in de Poolse rechtsstaat te slopen.

Eind vorig jaar ondervond de PiS evenwel tegenwind. Ze moest een omstreden hervorming, die rechters dwong voor het einde van hun ambtstermijn met pensioen te gaan, onder druk van het Hof van Justitie van de EU terugdraaien. En de Europese Commissie begon in april 2019 een procedure tegen Warschau omdat de Poolse staat rechters kan straffen op basis van hun vonnissen in rechtszaken.

Is de kous daarmee af? Nee, denkt Piotr Buras van ECFR. ‘De strategie van de regering is om zich zo gematigd en compromisbereid als mogelijk op te stellen als het gaat om dossiers over de interne Europese markt. Maar binnenlands beleid spelen ze keihard. Minister Ziobro heeft al nieuwe hervormingen van de rechterlijke macht aangekondigd, zoals de afschaffing van de hoven van beroep. Die komen na de verkiezingen.’ Blijkens peilingen gaat de PiS die dik winnen.

PiS wil media ‘poloniseren’

Buras wijst daarbij op plannen voor ”herpolonisering” van de media. ‘De PiS zal proberen de invloed van buitenlandse mediabedrijven, met name de Duitse, te beperken.’ Axel Springer Verlag is in Polen met tijdschrift Newsweek en website Onet een grote speler. Verder heeft de Duitse Verlagsgruppe Passau een grote positie op de markt voor lokale en regionale kranten in Polen.

Buras: ‘Ik denk dat de regering eerder achter de Verlagsgruppe Passau zal aangaan, dan achter Springer. De Passauer holding heeft regionaal veel invloed.’ Op zich zijn de grote Poolse dagbladen al in Poolse handen, zegt de analist. Maar tv-station TVN, de grootste uitdager van staatszender TVP, is van het Amerikaanse Discovery.

TVN is tamelijk regeringkritisch. Maar hoe lang blijft dat, als de regering-Trump een deal sluit met de sterk pro-Amerikaanse PiS, zo schetst Buras de angst bij medewerkers van TVN.

Platteland merkt niet veel van afbraak rechtsstaat

Bij de parlementsverkiezingen dit najaar zijn vrije media en de rechtsstaat voor kiezers niet de relevantste thema’s, zo blijkt uit een recente peiling van TVN. Ze vinden gezondheidszorg, sociale programma’s en onderwijs het belangrijkste.

‘De rechtsstaat is iets voor elites en intellectuelen’, duidt Buras de uitkomst. ‘De gemiddelde PiS-kiezer merkt niet veel negatieve effecten van ingrepen in de rechtsstaat. Wat wél merkbaar is, is dat de PiS de waardigheid herstelde van mensen die zich genegeerd voelden door liberalen in de stad. De partij erkende de denk- en levenswijze van mensen op het platteland. En er kwam een royale ondersteuning van gezinnen, iets waarvan liberale kopstukken altijd hadden gezegd dat Polen zich dat niet kon veroorloven.’

‘De rechtsstaat is iets voor elites en intellectuelen’• Piotr Buras, European Council on Foreign Relations

Bij de campagne zet de PiS zich neer als een conservatieve partij, vóór Poolse soevereiniteit maar ook sterk pro-Europa, denkt Buras. ‘De achterban zou geschokt zijn als de PiS vóór een vertrek van Polen uit de EU zou zijn.’ Wel zal de regeringspartij benadrukken dat Europa zich moet richten op economische zaken, en zich niet moet bemoeien met kwesties daarbuiten.

Europese solidariteit

Przemyslaw Biskup van het Poolse Instituut voor Internationale Zaken deelt die analyse. Maar dubbele Brusselse standaarden zijn ook een thema, meent hij. Met name de gang van zaken rond de Nordstream-pijpleidingen, die Russisch gas door de Oostzee naar Duitsland transporteert, zette in Polen kwaad bloed, zegt hij.

Biskup: ‘Polen ziet Nordstream als een strategische bedreiging. De meeste landen in deze regio vinden dat gas betrekken van Rusland neerkomt op het financieren van het Russische militaire complex. Nordstream is een zeer ernstige fout qua veiligheidsstrategie. Hoe zit het dan met de Europese solidariteit, vragen Polen zich af?’

Dat de EU wél solidariteit vraagt bij de opvang van migranten, is voor de PiS-achterban moeilijk te verteren. Hier speelt ook angst voor aantasting voor de Poolse identiteit mee.

Zdzislaw Mach heeft daar niet veel begrip voor. ‘In een van de conservatieve dorpen in de bergen gingen mensen de straat op om te betogen tegen de komst van immigranten. Want die zouden hen allen tot de Islam bekeren. Maar wat is je katholicisme waard als alleen al de aanwezigheid van een alternatief voor de pastoor, tot massale bekering leidt?

https://fd.nl/weekend/1311625/een-aalmoes-voor-de-arme-polen

0-0

 

Schokkend als de machtigste politicus ter wereld zo’n voorstel doet want het failliet van de democratie dat zo iemand gekozen kán worden @trouw #politieke-ethiek @eu #rudimentairverstand

Tags

Landen kopen als een vastgoeddeal (Commentaar, opinie/Trouw, 24-8-19)

‘Als de machtigste politicus ter wereld zo’n voorstel doet, houdt het op grappig te zijn.’

Het houdt niet alleen op met de opmerking dat dit niet meer grappig is (of kan zijn), maar dat het ook onbenul van deze president toont, die visionair en verbindend – wereldwijd – behoort te zijn. De grootste schande dus die we tot heden met deze president hebben meegemaakt. De enige les die hieruit getrokken kan worden is dat we ons nu bewust moeten zijn waartoe het populisme leidt en in de tweede plaats dat de gevestigde politieke orde vreselijk heeft gefaald in het tegengaan hiervan. Zij hebben dit verschijnsel niet kunnen tegenhouden.

https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/722/articles/958003/21/2

Terugblikkend op de ‘Conventie’ over de toekomst van de EU in 2003 kunnen we lessen trekken over de dag van morgen @volkskrant @eu #EUinopbouw @EU_Commission [Archief]

Tags

Nederland ontstemd over plan nieuwe EU (Geert-Jan Bogaerts, Voorpagina/de Volkskrant, 26 april 2003)

Nederland lijkt bakzeil te moeten halen op twee belangrijke twistpunten in de Conventie over de toekomst van de Europese Unie. Een grote meerderheid van de Conventie accepteert het idee van een permanente voorzitter van de EU. Bovendien krijgen lidstaten van de EU de mogelijkheid uit de Unie te treden.

Over deze inleidende zinnen kan vanuit het heden bezien maar wel in alle subjectiviteit die nu is opgebouwd, vastgesteld worden dat een permanente voorzitter van de EU een erg slecht idee was, omdat ook voorzitters hun geldigheidsdatum kennen en zoals de huidige Commissievoorzitter Juncker en zijn voorganger Barroso hebben bewezen is dat langer dan 1 termijn onhaalbaar is vanwege de hectiek van die functie.

Barroso had het geluk met een kleine meerderheid tot een tweede termijn te worden, maar dat bleek achteraf een blunder van het Europees Parlement die hem een herkansing gunde. En Juncker had zelf op tijd ingezien dat een tweede termijn onhaalbaar was en stelde dat ook publiekelijk vast.

 Er zou in de toekomst alleen een herverkiezing voor een tweede termijn mogelijk zijn als een uitgesproken charismatisch politicus zou opstaan, zo iemand als wijlen de oud Bondspresident Von Weizsäcker, die iemand was die volstrekt boven de partijen stond en ook een mate van wijsheid uitstraalde die algemeen gewaardeerd werd; visionair overkwam. Op dit moment kan worden vastgesteld dat aantredende Commissievoorzitter Von der Leyen een zodanig gunstige indruk maakte tijdens haar slotpresentatie, dat velen die zich anti-CDU voelden met haar keuze konden instemmen. We zullen dus afwachten hoe zij zich zal gaan ontwikkelen.

De ‘grote meerderheid’ van toen was kortom een ‘volledige gok’, diieve democratiee nu in ons gepolariseerde tijdsgewricht, ondenkbaar zou zijn al was het maar dat dat stemgedrag van toen volslagen van werkelijkheidszin gespeend was.

Wel logisch, ondanks de huidige Brexit-perikelen, is dat bijna vanzelfsprekend lidstaten moeten kunnen uittreden, al was dat alleen al vanuit democratisch oogpunt gerechtvaardigd. En bovendien kon anno 2003 nog helemaal niet voorzien worden hoe de Unie en de euro zich zouden gaan ontwikkelen; sterker zelfs, als toen al de ‘aanstaande’ ellende te voorzien was, was de EU nooit tot stand gekomen en de euro als een mislukking ervaren.

Dat ondanks het psychologische feit dat alleen een ‘nieuwbakken’ Unie gezag in de wereld kan ontwikkelen, als er intern een eenheid bestaat, maar helaas was de werkelijkheid omgekeerd; die eenheid heeft nooit bestaan en vanwege dat dilemma is het speelveld voor de toekomst ook volledig verspeeld en is het wachten nu op een nieuwe generatie politici die gekwalificeerd kunnen worden als ‘nieuwe politiek’. Blijft het ‘oude politiek’ van dit moment en de afgelopen jaren, dan is er nauwelijks een gezonde en volwassen toekomst denkbaar. Dan is bewezen dat het huidige bestel – zoals ook onze representatieve democratie volkomen achterhaald en zelfs failliet is.

En het feit dat politici de waarschuwingen van vakeconomen volledig hebben genegeerd, terwijl ze achteraf volledig gelijk hadden, toont hoe onvoorstelbaar eigenzinnig of eigenwijs politici kunnen zijn en dat dat bijna tot hun volledige gezagloosheid heeft geleid. Hun geloofwaardigheid is minimaal geworden. De EU wordt heden maar ook in het verleden gekenmerkt als een politiek orgaan dat eeuwig rollebollende over straat gaat en dus een massa bestuurders die alleen maar in staat zijn hun nationale belangen te verdedigen, terwijl dat helemaal niet de bedoeling is.

‘Besluiten over deze punten neemt de Conventie pas in juni, maar in debatten die donderdag en vrijdag plaatvonden, blek dat de meerderheid zich schaart achter deze voorstellen van de Franse oud-president Giscard d’Estaing, die de Conventie voorzit.

‘Giscard wil dat de Europese Raad (staatshoofden en regeringsleiders) voor 2,5 jaar een voorzitter kiest. De kleine lidstaten van de EU, waaronder Nederland hebben daar altijd fel tegen gekeerd. Zij vrezen dat deze functie bijna altijd uit een groot land komt en de dominantie van grote landen verder vergroot.

Ook hier blijkt de inschatting van toen niet meer voor vandaag te gelden aangezien er nu nieuwe ontwikkelingen hebben plaatsgevonden vanwege de nieuw toegetreden lidstaten, die afgelopen jaren een zwaar eigen stempel op de Unie hebben gedrukt, zoals de Visegradlanden en het opkomende populisme hebben aangetoond. Wederom is bewezen dat de toekomst niet voorstelbaar is, laat staan vast te leggen en het zou iedereen een lief ding waard zijn als de politici zich aan die praktijk zouden aanpassen, in plaats met eeuwige ruzies door te gaan en elkaar de hersens in te slaan. Volwassen denken is de Europolitici vreemd en om die reden heeft ook de belofte van Lissabon dat de EU de belangrijkste technische macht ter wereld zou worden, een slag in de lucht gebleken.

En de grote traditionele lidstaten Duitsland en Frankrijk hebben intern op nationaal niveau zoveel problemen ondervonden dat de politieke wet dat de grootste lidstaten vanzelfsprekend dominant zouden worden, evenzeer een zinloze angst bleek te zijn. En de sociale media hebben in dit verband een cruciale rol gespeeld en zijn de ‘ouderwetse’ politici en vooral de regentenklasse vandaag kansloos geworden. Het advies van vandaag zou luiden: ‘maak je niet zo druk om allerlei buitenissigheden. Er vallen warempel belangrijker zaken te regelen. De voortdurende stagnaties van migrantenopvang leidt tot helemaal niets en klaarblijkelijk heeft de EU nog niet geleerd zakelijk te opereren.

‘Nederland heeft vrijdag samen met België en Luxemburg een protestbrief opgesteld tegen het plan, gericht aan Giscard d’Estaing. ‘Dit voorstel weerspiegelt niet de teneur van onze discussies van de afgelopen vijftien maanden en is geen echt compromis’, zo staat in de brief.

Deze inhoud komt vandaag de dag erg kinderachtig over en zegt iets over de regeerstijl in die dagen. Over volwassenheid gesproken. De Benelux was klaarblijkelijk van mening dat dit blok geen ruimte heeft gekregen ofwel dat zij dat diplomatiek slecht hebben gespeeld.

‘De Conventie is er ook in meerderheid voor landen de mogelijkheid te geven uit de EU te stappen. Die procedure moet wel zo moeilijk mogelijk worden. ‘Duidelijk moet zijn dat de politieke en economisch kosten van een terugtrekking erg hoog zouden zijn’, zei Dãnula Hübner, de Poolse minister voor Europese Zaken.

Ik gaf boven al aan dat het in beginsel een democratisch recht is om uit te treden, maar daar staat wel een noodzakelijk realiteitsbesef ofwel werkelijkheidszin tegenover. Hoe kleiner de EU zou worden, hoezeer het ook mondiaal aan gezag zou inboeten. En tot aan de eeuwwisseling werd steeds benadrukt dat de wet van de Grote Getallen bepalend was voor de wereldwijde economische dominantie, en dat zou de EU worden met een half miljard aan inwonertal, terwijl de VS daar met 327,2 miljoen  er ruim onder zit. En hoe vandaag China economisch meetelt is mij niet bekend, maar als het om bbp-data gaat, blijven zij waarschijnlijk wel op de 3e plaats hangen ondanks hun bevolkingsomvang, waar hun bbp op achterblijft en dus nog stevig moet groeien.[i]

 

[i] https://www.rtlz.nl/algemeen/economie/artikel/4430151/china-vs-grootste-economie-ecb-handelsoorlog

De economie floreert, maar het aantal daklozen was nog nooit zo hoog in Nederland @trouw #schandvlekbeschaving #verzorgingsstaatooknietvolmaakt #verzorgingsstaatmachteloos #iedernieuwtijdperknieuweproblemen @eu

Tags

De economie floreert, maar het aantal daklozen was nog nooit zo hoog in Nederland (Johan van Heerde, voorpagina/Trouw, 23 augustus 2019)

Het aantal mensen dat in de openlucht slaapt is sinds 2009 verdubbeld. Vooral jongeren zijn vaker de dupe. Dat komt onder meer door gebrek aan betaalbare woningen.

‘De economie draait al jaren als een tierelier, maar niet iedereen profiteert mee. Sterker: het aantal daklozen blijft in Nederland alleen maar stijgen, blijkt uit schattingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Sinds 2009, toen het CBS begon met schatten, verdubbelde het aantal daklozen in Nederland tot 39.300 mensen in 2018. En sinds 2014, het eerste jaar van economische herstel, kwamen er in Nederland 12.000 daklozen bij.

‘Het CBS richt zich in het onderzoek op ‘feitelijke daklozen’. Dat zijn mensen die slapen in de open lucht, in openbare ruimten als portieken of stations, binnen bij maatschappelijke opvang of noodopvang en mensen die op niet-structurele basis slapen bij onder anderen vrienden of familie. Mensen die illegaal in Nederland verblijven én dakloos zijn, vallen niet binnen deze groep.

‘De nieuwste cijfers wijzen uit dat de welvaartsgroei in Nederland ook negatieve effecten heeft. Zowel brancheorganisatie Federatie Opvang, als opvangorganisatie Leger des Heils wijt de groei van het aantal daklozen in Nederland aan het gebrek aan (betaalbare) woningen.

Economische daklozen

“Er is een nieuwe groep daklozen die we vroeger veel minder zagen, we noemen ze economische daklozen. Dat zijn mensen die redelijk zelfredzaam zijn, soms zelfs werken, maar door pech of relatief kleine problemen op straat belanden. Met de huidige woningnood kom je dan moeilijk aan een dak boven je hoofd”, zegt Rina Beers, beleidsadviseur bij Federatie Opvang.

‘Volgens Beers verergert het probleem door gebrek aan perspectief. “Als een familielid weet dat je binnen een aantal maanden een nieuwe woning hebt, dan is diegene wellicht bereid je tijdelijk in huis te nemen. Maar dat doe je niet als het wel twee jaar kan gaan duren.”

‘Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen ontvangt ook meer signalen van zelfredzame dak- of thuislozen. Hij constateert dat het vinden van woonruimte in veel steden onbegonnen werk is. En wat ook niet helpt, is dat mensen die willen bijdragen door iemand in huis te nemen vervolgens worden gekort op een uitkering. Van Zutphen roept overheden op zulke regels buiten beschouwing te laten. Rina Beers van Federatie Opvang sluit zich bij die oproep aan. “Als je gestraft wordt, ga je geen mensen helpen.”

Overdreven veel armzalige bureaucratie…!

‘Inmiddels zijn er organisaties die inspringen op de nieuwe groep daklozen, zoals Springplank. “Wij proberen het begrip dakloos te vermijden, want we werken met een heel ander type burger dat dakloos raakt: namelijk zonder baard, blik bier of spuit in de arm”, zegt directeur Thijs Eradus. Dat wil volgens Eradus niet zeggen dat alleen de oververhitte woningmarkt mensen dakloos maakt. “De eerste dakloze die helemaal geen financiële of persoonlijke problemen heeft, moet ik nog tegenkomen. Alleen is de problematiek veel lichter.”

Kortom, op ieder beleidsgebied zijn tal van problemen aanwezig die om oplossingen schreeuwen. Ons land is nog lang niet af. Ook al gaat het ons beter af dan allerlei Europese medelidstaten, maar dat mag niet als excuus worden opgevoerd. Overal waar gaten in het beleid vallen zijn de betrokken bestuurders en politici daarvoor verantwoordelijk. En die moeten dus ter verantwoording worden geroepen.

‘Springplank helpt op verzoek van gemeenten economisch daklozen aan het werk in ruil voor een woonplek. Het initiatief begon enkele jaren geleden in Eindhoven en heeft zich inmiddels uitgebreid naar Den Bosch, Utrecht en Tilburg.

Jongeren

Wat opvalt in de CBS-schatting is dat het aantal dakloze jongeren (18 tot 30 jaar) is verdrievoudigd sinds 2009. Dat is tegen het zere been van staatssecretaris Paul Blokhuis, die als ambitie heeft dat er in 2021 in Nederland geen dakloze jongeren meer zijn. Vlak voor de zomervakantie trapte het kabinet daarom af met een proef waarbij dak- en thuisloze jongeren 10.000 euro mogen investeren in hun toekomst. Dat varieert van het regelen van een postadres, voor het aanvragen van uitkeringen, tot een plek om te wonen, werken of het oplossen van schulden. Dertien gemeenten doen mee met de proef.

https://www.trouw.nl/nieuws/de-economie-floreert-maar-het-aantal-daklozen-was-nog-nooit-zo-hoog-in-nederland~b06aa213/?utm_source=browser_push&utm_medium=push&utm_campaign=stdc_tr

update Dodelijke autonome wapens? ‘Dodelijk was al dodelijk’ – flauwe woordgrap -, maar over ‘autonome robotkillers’ kan worden getwist @groene #AI #cyberoorlog @eu @EU_Commission @ElkeGeraerts

Tags

Stelling: Dit artikel is kan niet op mijn instemming rekenen omdat ik bijna alleen maar onjuistheden aantref. Niet dat ik AI-specialist ben, maar op dit terrein lees ik alles vanuit de media en beschouw ik me als autodidact. Ik zal dus alle zinnen en passages noteren om de lezer van mijn kanttekeningen te overtuigen. Belangrijkste punt van kritiek is dat er geen killerrobots bestaan die autonoom-als-zodanig-zijn, maar geprogrammeerd zijn zoals alle robots die hetzij op productielijnen worden ingezet, dan wel robots die op advocatenkantoren werken of in ziekenhuizen. Kortom, alle robots zijn per definitie door mensen/ontwikkelaars getraind om hun doelen uit te kunnen voeren. En een top aan auteur Boom, dit jaar is het heldere boek verschenen over AI door de neuropsychologe, de Vlaamse Elke Geraerts met als titel Authentieke Intelligentie. Uit deze titel kan en moet worden opgemaakt dat alleen mensen autonoom zijn en robots niet. Daarover zal nog geen wetenschappelijke overeenstemming bestaan, maar op deze basis kan ik voortaan alle beweringen in de pers beoordelen.

Dodelijke autonome wapens moeten verboden worden (Joeri Boom, de Groene Amsterdammer, 22.8.2019)

De mogelijkheid bestaat dat technologiebedrijven hun vindingen gaan leveren aan producenten van autonome wapens. Microsoft, Amazon en negentien andere bedrijven blijken al te werken aan defensie- en wapenprojecten. Dat is zorgwekkend.

Lang leken ‘killer robots’ ontsproten aan de fantasie, maar inmiddels bestaan ze. Aan de Zuid-Koreaanse grens met Noord-Korea opereert de SGR-A1. Zichzelf voortbewegen kan hij niet, maar hij is bewapend met een machinegeweer en kan zelfstandig mensen beschieten. Of neem de Israëlische HAROP-2, liefkozend ‘Harpy’ genoemd. Harpy vliegt urenlang rond op zoek naar vijandelijke radarsystemen die hij vervolgens uitschakelt met een explosieve kamikazeactie. Na de lancering komt er geen mens meer aan te pas. Zijn wervende reclameleuze: ‘The key to air superiority. And more.’

‘Zelfstandig mensen beschieten’ moet dus gelezen worden als geprogrammeerd om te schieten op mensen (aan de grens zullen dat in de regel soldaten zijn) aangezien zonder die programmering er niets gebeurt.

En dat bij de Israëli’s wordt opgemerkt dat ‘na de lancering komt er geen mens meer aan te pas’, geen wonder genoemd mag worden want na lancering sturen de sensoren de drone aan. en dan hoeft er geen mens meer aan te pas te komen.

Data zijn niet onfeilbaar en zelfdenkende robots doen niet aan ethiek

Nee, dit zijn geen volkomen autonoom opererende Hollywood-robots als de Terminator (‘the thing that won’t die, in the nightmare that won’t end’). Het gevaarlijke is echter dat het dodelijke machines zijn waarbij de mens niet méér doet dan het indrukken van de aan-uitknop. Ze zijn uitgerust met kunstmatige intelligentie (AI) die hen in staat stelt zelf hun doelwitten te kiezen en die te doden of vernietigen zonder verdere menselijke tussenkomst. Ze worden daarom ‘dodelijke autonome wapens’ genoemd.

Ook hier dezelfde denkfouten in de zin ‘Het gevaarlijke is (…)’ op basis van vorige argumenten wordt bekritiseerd. Ook hier is ‘geen menselijke tussenkomst’ nodig. Juist daarom is het onjuist om van ‘autonome’ wapens te spreken.

‘Afgelopen week publiceerde de Nederlandse vredesorganisatie PAX het verontrustende rapport Don’t be evil? Daarin werd geschetst hoe talloze AI-technologieën niet alleen een vreedzame toepassing hebben, maar ook een militaire. Gezichtsherkenning, waaraan onder meer Facebook hard werkt, met behulp van de gebruikers die het hebben ingeschakeld op hun Facebook-pagina’s, is zo’n toepassing. Volgens activisten uit de wereld van de computertechnologie is de stap niet al te groot van de Israëlische Harpy naar een mini-helikopterdrone voorzien van een kleine springlading, die met zijn camera van korte afstand een gezicht scant om zich daarin op te blazen[i] als het voldoet aan het target profile. Opererend in een zwerm zouden ze een ‘niet te stoppen massavernietigingswapen’ vormen. Dit doemscenario werd twee jaar geleden getoond in de YouTube-video Slaughterbots, een waarschuwing afkomstig van gerenommeerde AI-onderzoekers als de Amerikaanse professor Stuart Russell, die beseffen waarvoor hun werk gebruikt kan worden.

Allemaal opmerkingen die logisch volgen uit de mogelijkheden van algoritmen, of ze nu in de landbouw worden gebruikt of op het militaire slagveld, hoewel er van veldslagen/slagvelden zoals in WO2 geen sprake meer zal zijn. Het zullen cyberoorlogen waar niemand zich nog een concrete voorstelling van kan maken omdat ze nog nooit in werkelijkheid hebben voorgedaan. De laatste ‘grote’ oorlog was de Golfoorlogen waar op alle mogelijke manieren cyberwapens zijn ingezet, maar dat was alleen mogelijk omdat er geen Saddam Hoessein-legermacht [ https://nl.wikipedia.org/wiki/Saddam_Hoessein ] bestond en dus een eenzijdige oorlog was, waar de geallieerden zonder enige tegenstand hun weg vonden om Koeweit te bevrijden, omdat de presidentiele garde zich direct overgaf. Desondanks werd de hele omgeving platgebombardeerd.  

‘PAX benaderde vijftig technologiebedrijven uit twaalf landen. Slechts zeven daarvan verklaarden dat hun technologie niet militair mocht worden gebuikt. 22 bedrijven, waaronder Facebook, deden dat niet. Dus bestaat de mogelijkheid dat ze hun vindingen zullen leveren aan producenten van autonome wapens. Microsoft, Amazon en negentien andere bedrijven blijken al te werken aan defensie- en wapenprojecten.

Dit laatste verraadt alleen maar de ware intenties van Microsoft en Amazon. Daar zou de Amerikaanse president tegen in actie moeten komen en een verbod uitvaardigen, ware het niet dat hij er natuurlijk geheel achterstaat vanwege de strategische militaire voordelen voor zijn regering.

‘Dat is zorgwekkend. Volgens sommigen is oorlogvoering op basis van digitale data ‘schoner’ omdat de menselijke feilbaarheid wordt uitgeschakeld, maar zelfdenkende robots doen niet aan ethiek. Bovendien zijn data niet onfeilbaar, zelfs niet als er nog wél een mens opdracht moet geven tot vuren. ‘Technologie vergroot fouten’, zei NRC-columnist Maxim Februari zondag, nadat hij als Zomergast een fragment toonde uit National Bird, waarin een drone een konvooi met vrouwen en kinderen vernietigt.

In plaats van ‘zelfdenkende robots’ graag geprogrammeerde robots, want dat zijn de feiten. En de ethiek hoort door de programmeurs te worden ingebracht en dat gebeurt dus niet. Niet de robot is aldus de schuldige, maar de programmeur die de opdrachten uitvoert die hem worden aangeleverd. Een programmeur die niet gehoorzaamt, wordt ontslagen.

‘PAX, dat dinsdag haar rapport presenteerde aan de VN, is voorstander van een wereldwijd verbod op dodelijke autonome wapens. Opmerkelijk is dat Nederland zo’n verbod niet steunt. Onze regering vindt het voldoende waarborg wanneer een mens besluit het autonome wapen in te zetten. Ze vindt het niet bezwaarlijk als vervolgens de aanval niet meer gestopt kan worden (Kamerbrief 4 maart 2016).

Een Pax als ‘voorstander van een wereldwijd verbod op dodelijke autonome wapens’ is natuurlijk bijna lachwekkend, en vanwege deze nieuwe ontwikkelingen een naïeve, wereldvreemde wens, aangezien de drie betrokken wereldmachten VS, Rusland en China via een herbewapening betrokken zijn in de voorbereidingen op een toekomstige cyberwar. Die zal bepalend blijken te zijn voor onze toekomst omdat de nieuwe wereldhegemonie op het spel staat. Deze wordt hiermee bepaald en beslist. En omdat China nu de leidende wereldmacht is op het terrein van algoritmen en AI, dat militair-strategisch beslissend zal zijn, moeten we er niet aan denken dat we alleen maar Chinese straatcamera’s zullen aantreffen die al onze bewegingen controleren. Deze wereldmachten zullen kortom nooit een eventueel verbod ondertekenen, want zij wensen een einde van de westerse dominantie. Daar gaat het om. Dat we het maar weten. Overigens zie ik zo’n cyberwar niet uitbreken, omdat niemand weet hoe dat gaat plaatsvinden en de uitkomst dus ook volkomen ongewis is. Er bestaat namelijk het risico van een volledige vernietiging van onze aarde. Maar tegen die tijd is de klimaatwraak al zover voortgeschreven dat de mensheid een enorm pak slaag krijgt. Er bestaat dus simpelweg geen ruimte meer om nog een cyberoorlog in de praktijk ‘uit te werken’.

‘Het is onvermijdelijk dat kunstmatige intelligentie meer en meer zal worden toegepast in wapensystemen. Er zou zelfs al sprake zijn van een wedloop in autonome wapens tussen de VS, China en Rusland. Die kan wellicht vertraagd worden als AI-techies weigeren mee te werken aan militaire projecten. Om die reden stopte Google met defensieopdrachten. Wat ook kan helpen is zoiets schijnbaar onbenulligs als het uitschakelen van gezichtsherkenning op al onze apparaten.

Verzoek aan journalist Joeri Boom: graag nooit meer over autonome wapens schrijven. Anders klim ik weer in de pen via dit scherm.

Samenvattend het onderscheid tussen de begrippen authenticiteit en autonomie:

Authentiek – in navolging van Geraerts – betekent volgens mij ‘oorspronkelijke en natuurlijke eigenschap’ en vergeleken met de Google-duiding: ‘eigenhandig geschreven of gemaakt’ en dat duidt op menselijke creatieve vermogens, die het algoritme of AI niet kent of bezit. Bij een algoritme gaat het per definitie om ingebrachte instructies.

Autonoom volgens Google: zelfstandig in het bepalen wat je wilt en dat is ook een menselijke eigenschap, maar ook bestaat verschil met algoritmen die niet zelfstandig functioneren maar strikt volgens ingebrachte instructies. Wijkt een situatie voor de betrokken sensor(en) af van die instructies dan staat het algoritme machteloos. En dat is op voorhand met menselijke handelingen in onverwachte situaties niet aan de orde. De mens kan improviserend, vindingrijk en creatief of zelfs intuïtief effectief ingrijpen. En op een ander vlak: mensen kunnen zich ontwikkelen tot kunstenaars en een algoritme niet, al kunnen ze wel kunst produceren maar volgens ingeprogrammeerde patronen. Nooit iets geheel nieuws.

Het autonome zenuwstelsel van de mens is voor neurologische wetenschappers nog steeds een raadsel, zo goed als de wijze waarop hersenen werken. Daar komt het algoritme ook niet uit. Omdat het algoritme zonder instructies niet mogelijk is en zelfs onder die omstandigheden niet eens bestaat, is daarmee het verschil met de menselijke intelligentie afdoende duidelijk gemaakt.

https://www.groene.nl/artikel/dodelijke-autonome-wapens-moeten-verboden-worden

 

[i] Hier moet sprake zijn van een drukfout omdat de zin niet loopt: in plaats van ‘om zich daarin op te blazen’ moet er te staan ‘om zich daarop in te stellen en het op te blazen’.