Tags

… binnen méérpartijenbestel: Hoe groter het overwicht in zetelaantallen in de Kamer, hoe meer bestuurlijke arrogantie er spontaan optreedt dat dwingt de VVD tot meer concessies

Stelling: Tijdens de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen is er waarschijnlijk een glimp zichtbaar geworden van de uiterst troef lopende ‘onderhandelingen’ rondom de (in)formatie in een gefragmenteerd politiek ‘speelveld’. Niet alleen de buitenwacht, maar ook de deelnemers zelf moeten daar horendol van worden. Er is daarom voor een minder/meerheidskabinet maar één praktische oplossing denkbaar: de onderhandelraars per partij maken een inventarisatie op van eigen standpunten waarbij ook aangegeven waar de grenzen liggen (‘piketpaaltjes’) maar óók de duidelijk overschrijdende opties, aangezien iedere partij concessies móét doen. Daar ontkomt niemand aan.

Aan tafel wordt het vervolgens bepaald hoe die scenario’s in algehele collectiviteit eruit gaat zien en de fracties/ondersteunende ambtenaren gaan vervolgens uitzoeken hoe al die wensen in theoretisch valide overeenkomsten omgezet kunnen worden (‘consensi’). Hierbij speelt vermoedelijk de persoonlijkheid van Rutte met twee maskers een hoofdrol: enerzijds binnen de ‘werksfeer’ een bikkelharde onderhandelaar met zware trekken van een control freak, en anderzijds de eeuwige joviale en clownesk lachende entertainer naar de buitenwereld, een ideale combinatie om de eigen wensen door te drukken.

Maar die combinatie valt niet te verenigen met zijn belofte om het Toeslagenschandaal op te lossen, want daarover wordt al geruime tijd niets meer van vernomen en dat is strijdig met de nieuwe openbaarheidscultuur die is toegezegd en beloofd. Het kan kortom niet anders dan dat Rutte in persoon de grootste hinderpaal is geworden in de verkennende informatiefase tot heden. Aan de huidige informateur Johan Remkes de eer en taak om Rutte te wijzen op dat spagaat in zijn eigen gedrag en dus de onderhandelingen binnen de informatie nu over te laten aan Sophie Hermans en een financieel specialist uit de fractie, maar wel iemand die ook in staat is om compromissen af te dringen.

En omdat er al gerept wordt over de noodzaak om een formatiewet te gaan voorbereiden opdat een dergelijke verloren halfjaar niet voor herhaling vatbaar is, is het ook zaak om die onderhandelingen in alle openbaarheid, zoals bij hoorzittingen tijdens de Toeslagen-enquête te laten plaatsvinden. De beslotenheid van het formatieproces levert, zoals nu bewezen is, alleen maar trammelant want eindeloze ruzies op.  

VVD wil verder, maar oud zeer en scepsis blijven (Frank Hendrickx, Ten eerste/de Volkskrant, 23 september 2021)

Een demissionair kabinet dat langzaam uit elkaar valt, een Kamer die gefragmenteerder is dan ooit en een formatie die maar niet op gang komt: zelden vonden de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) onder moeilijker omstandigheden plaats. Wat waren de drie belangrijkste ontwikkelingen op de eerste dag van het belangrijkste debat van het jaar?

I De stijl

De negentien fracties in de Tweede Kamer hebben er woensdagochtend een kwartier over gesteggeld, maar het is uiteindelijk toch PVV-leider Geert Wilders die het debat woensdag mag aftrappen. Zijn openingszet: een persoonlijke aanval op Sigrid Kaag. De PVV’er blijft maar herhalen dat de leider van ‘Dedain66’, die niet aan het debat meedoet, ‘een laffe, bange vrouw’ is, ‘een angsthaas’ die het debat overlaat aan haar ‘jongste bediende’ Rob Jetten.

Jetten slaat terug door Wilders een psychologische behandeling aan te bieden voor zijn ‘Kaag-obsessie’. ‘U bent erg bang voor deze sterke vrouw’. Later zegt de D66-fractievoorzitter: ‘Meisjes plagen is kusjes vragen, maar mevrouw Kaag valt niet op blonde mannen.’ Op Twitter noemt Wilders haar niet veel later ‘een wegloopheks’.

Zo begint het belangrijkste debat van het jaar met een moddergevecht. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers wijst er nog eens op dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) heeft gewaarschuwd dat de woorden van politici ‘ertoe doen’. Dat persoonlijke aanvallen in het politieke debat kunnen ­leiden tot dreigementen buiten het parlement. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat ‘gescheld’ tussen politici bijdraagt aan het afnemende vertrouwen in de politiek.

  • Wilders wil er niks van weten. Hij gaat niet ‘met meel in de mond praten’. ‘Ik zeg wat ik vind.’

In een Kamer met negentien fracties die allemaal vechten om aandacht is het steeds moeilijker voor politici om op te vallen, maar toch krijgt de confronterende stijl van ­Wilders woensdag weinig navolging. Wybren van Haga vermeldt nog even dat hij uit de VVD is ‘geflikkerd’ en ­Farid Azarkan (Denk) noemt de politiek van Wilders ‘walgelijk’ en ‘hypocriet’, maar het aantal persoonlijke confrontaties blijft beperkt.

De nieuwelingen Laurens Dassen (Volt), Joost Eerdmans (JA21) en Caroline van der Plas (BBB) vallen in de eerste uren van het debat juist op door een meer zakelijke toon zonder aanvallen op de man. Een garantie voor een nieuwe trend is dat nog niet. Het is vooral de vraag of demissionair premier Mark Rutte op veel zachtzinnigheid kan rekenen als hij donderdag het woord krijgt.

Zelfs een oud-bondgenoot als PvdA-leider Liliane Ploumen houdt de VVD-leider persoonlijk verantwoordelijk voor de politieke impasse in Den Haag. Eén van haar vragen aan Rutte: ‘Schaamt u zich niet dat u het persoonlijk belang boven het landsbelang laat gaan?’

II Het oud zeer

Plaatsvervangend VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans sluit woensdag aan bij het refrein dat haar politiek leider Rutte op Prinsjesdag al heeft opgevoerd: het politieke midden moet weer laten zien te kunnen samenwerken. Dat is de enige manier om het vertrouwen in de politiek te herstellen. ‘Een hartenkreet van mij’, zegt Hermans. ‘Laten we openstaan voor de ander, in plaats van vast te zitten in het eigen gelijk. Ik wil trots zijn op ons parlement.’

Een deel van de Tweede Kamer zit niet te wachten op die stichtelijke boodschap. Daarvoor is er na het toeslagenschandaal, de ‘functie elders’-affaire rond Pieter Omtzigt en de vastgelopen formatie nog te veel oud zeer. Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) noemt het ‘een gotspe’ dat Hermans trots wil zijn op het parlement. ‘De VVD heeft gewoon geaccepteerd dat haar eigen leider dit parlement heeft voorgelogen. Hoe wil je dan trots zijn op dit parlement? Je laat hem er gewoon mee wegkomen!’

Ook Pieter Omtzigt ziet weinig aanleiding om de VVD het voordeel van de twijfel te gunnen. Hij merkt nog eens fijntjes op dat er tijdens de Toeslagenaffaire in de ministerraad is gesproken over het ‘sensibiliseren’ van Kamerleden. ‘Daarna hoorden wij een premier zeggen dat er radicale ideeën waren voor een nieuwe bestuurscultuur. Ik heb tot nu toe weinig vooruitgang gezien.’

  • Zelf krijgt Pieter Omtzigt, die zich afscheidde van het CDA, slechts zes minuten spreektijd.

Sigrid Kaag (D66) trad af als demissionair minister van Buitenlandse Zaken, maar zit nog steeds aan de formatietafel.

PvdA en GroenLinks maken ook geen geheim van hun chagrijn over het verloop van de formatie. ‘Het is ­teleurstellend dat de VVD nu al zes maanden talmt met de formatie en daar een chaos van maakt’, zegt PvdA-leider Ploumen. ‘Het gesprek met ons aan de formatietafel is geweigerd’, herhaalt Klaver nog maar eens.

Rutte mag dan denken dat zijn ­relatie met Sigrid Kaag beter is dan voorheen, ook de fricties met D66 ­komen tijdens het debat weer aan de oppervlakte. Jetten is ‘teleurgesteld’ over de opmerkingen van de demis­sionair premier over het stuk dat VVD en D66 samen schreven tijdens de ­formatie. Volgens Rutte was dat document nooit bedoeld als basis voor een nieuw kabinet. Jetten: ‘Veel Nederlanders zullen zich afvragen: wat hebben die VVD’ers en D66’ers eigenlijk twee maanden zitten doen?’

De D66-fractievoorzitter laat ook subtiel doorschemeren dat zijn partij nog altijd het liefst een meerderheidskabinet wil, desnoods met zes partijen: VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks én ChristenUnie. ‘Bevalt het u ook zo goed dat we nu met zo veel partijen over inhoudelijke oplossingen aan het praten zijn?’, vraagt Jetten tijdens het debat half sarrend aan VVD’er Hermans.

Demissionair premier Rutte wil vooralsnog niks weten van zo’n brede coalitie. Hij hoopt nog steeds op een minderheidskabinet met VVD, CDA en D66, ook al ziet Kaag zo’n verbond met twee rechtse ­partijen niet zitten.

III Schuchtere onderhandelingen

CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma probeert na bijna acht uur debatteren de verwachtingen van de oppositie iets te temperen. Er zijn in de voorgaande uren al tal van voorstellen gedaan om de begroting aan te passen: van het afschaffen van de verhuurderheffing (kosten: circa 1,4 miljard) tot het dichten van de loonkloof tussen primair en secundair onderwijs (circa 900 miljoen) en extra geld voor de zorgsalarissen (600 miljoen). ‘Ik ga niet bij het kruisje tekenen’, zegt Heerma na aandringen vanuit de Kamer. ‘Het is makkelijk om consensus te vinden over waar we geld aan uitgeven, het is veel moeilijker om ook overeenstemming te bereiken over hoe we de rekening gaan ­betalen.’

VVD en D66 hebben zich meer omfloerst geuit. ‘Uiteraard’ staan zij open voor goede voorstellen uit de Kamer, ‘natuurlijk’ kan de begroting nog aangepast worden, het is juist belangrijk om ‘samen stappen te zetten’. Jetten noemt het de kern van het hele debat: ‘Lukt het ons toch nog in dit gefragmenteerde landschap de goede dingen te doen voor Nederland?’

Toch lijkt de ruimte beperkt. Volgens ChristenUnie-leider Segers kan er niet even snel op ‘de achterkant van een bierviltje’ een nieuwe begroting worden gemaakt. Ook Jetten laat steeds weer doorschemeren dat de echte grote verschuivingen bij de ­formatie moeten plaatsvinden.

‘Ik weet niet helemaal wat ik meemaak’, hoont Klaver. ‘Er wordt hier ­iedere keer gezegd: dit gaan we in de formatie regelen. Welke formatie? Die is er nu niet. Dat betekent dat het nu hier in het parlement moet gebeuren. Dat is wel zo verfrissend, ­volstrekt in het openbaar.’

Aan GroenLinks, PvdA en SP ligt het niet. De drie linkse partijen hebben een lijst met wensen opgesteld die op basis van de verkiezingsprogramma’s op voldoende steun moeten kunnen rekenen. ‘Er is gewoon een politieke meerderheid voor’, zegt SP-leider ­Liliane Marijnissen meerdere keren. ‘We kunnen dat nu regelen.’

Zo verfrissend wil niet iedereen te werk gaan. De linkse partijen stellen als dekking onder meer een verhoging van de vennootschapsbelasting voor, maar VVD, CDA en D66 lijken terug te schrikken om nu al buiten een formatie dergelijke stappen te zetten. Het enige geld dat woensdag echt beschikbaar komt, is de circa 900 miljoen euro die overblijft omdat de zogenoemde BIK-regeling voor het bedrijfsleven niet doorgaat.

Zelfs voor een volledige afschaffing van de verhuurderheffing is dat niet genoeg, laat staan voor alle wensen uit de Kamer. ‘Het is nooit genoeg’, zegt ChristenUnie-leider Segers. ‘Maar soms is iets doen beter dan niets doen.’

PvdA-leider Ploumen is minder mild. Ze hekelt de ‘onwelwillendheid’ van de VVD en waarschuwt alvast dat een minderheidskabinet niet op haar steun hoeft te rekenen. ‘Ik laat me niet voor een appel en een ei in een gedoogconstructie rommelen.’

Premier Rutte hoopt dat de Algemene Politieke Beschouwingen tot ‘een verbetering van de sfeer’ gaan leiden. Hij heeft donderdag nog wat werk te verrichten.

*Omdat Rutte vermoedelijk – want tot heden onbewijsbaar zonder wetenschappelijke onderzoek – de kwaaie pier is in dit proces, mag hij zich nu voorbereiden op een nieuwe rol als grote ‘compromissenmaker’, vanuit zijn uitspraak dat de grootte partij ook de grootste concessies dient aan te reiken..  

https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2021/vvd-wil-verder-maar-oud-zeer-en-scepsis-blijven~v450576/

Advertisement