Tags

,

Lieden die leven van de pen – schrijvers en vooral journalisten – leunden al die jaren zelfgenoegzaam achterover (Column Elma Drayer, Opinie & Debat/de Volkskrant, 30-12-22; zij is neerlandicus en journalist)

Om het eigentijds te formuleren: het was wél even een momentje. Meteen moest ik terugdenken aan die keer eind jaren negentig, toen ik voor het allereerst met een mobiele telefoon belde in de buitenlucht. Weliswaar een geleende, met een uitschuifbare antenne en van een omvang die nu op ieders lachspieren zou werken, maar toch. Ik was diep onder de indruk. Een technologische innovatie die heel lang ondenkbaar leek, bleek ineens binnen handbereik te liggen.

Het incident van vorige week zal me zonder twijfel even sterk bijblijven.

We waren aangeschoven bij de kerstdis van een alleszins sympathiek instituut. Er was kaarslicht, de glazen waren rijkelijk gevuld en het tafelgezelschap bleek meer dan aangenaam. Op zeker moment hield de beminnelijke oprichter-directeur een toespraak, waarin hij, zoals te doen gebruikelijk, terugkeek op het jaar dat achter ons ligt en een blik wierp op de nabije toekomst. Door zijn betoog had hij losjes citaten vervlochten uit de geschriften van filosofen als Aristoteles en Immanuel Kant. Het klonk als een speech waarin hij ongelooflijk veel tijd en ongelooflijk veel werk had gestoken. Niet veel later kantelde het perspectief. De zojuist uitgesproken passages, zei hij met een scheef lachje, waren binnen een paar seconden geschreven door de gloednieuwe chatbot ChatGPT.

Er klonk gelach, er waren ongelovige blikken, ook van mij. En er gebeurde die avond nog iets. Ineens snapte ik dat iedereen die beschikt over wifi en een toetsenbord voortaan coherent proza kan produceren. Ineens drong in volle omvang tot me door dat een tekst laten schrijven door een computer vele malen minder dystopisch is dan ik tot nu toe in mijn hoogmoed dacht.

Rijkelijk laat, ik geef het graag toe. Sinds de introductie van ChatGPT eerder deze maand is het fenomeen immers alom besproken in de pers. Zo repte Het Financieele Dagblad van ‘verbluffend levensechte’ antwoorden op vragen die je het programma stelt, van ‘een schokgolf’ die door het hoger onderwijs gaat en van ‘grote dilemma’s’, had New Scientist het over ‘griezelig menselijke teksten’, sprak uw eigen krant van ‘de internetsensatie van 2022’ en citeerde RTL Nieuws een topman van Microsoft: ‘We gaan in 2023 een vooruitgang zien die mensen twee jaar geleden pas rond 2033 hadden verwacht.’

Nu al blijken de gevolgen van ChatGPT voor docenten in het middelbaar en het hoger onderwijs enorm te zijn. Hetzelfde Financieele Dagblad wist te melden dat de universiteiten van Nederland snel bij elkaar zullen komen ‘om te bespreken wat hen nu te doen staat’. Heel verstandig, volgens mij. Maar hoe zit het met de gevolgen voor mijn eigen beroepsgroep?

Vooropgesteld, wat ons boven het hoofd hangt mag voor ons nieuw zijn, verwante beroepen in de media kennen het maar al te goed. Vormgevers moesten al decennia geleden toezien hoe de computer hun vak in razend tempo democratiseerde. Iederéén met het juiste programma kon plotseling folders, kaarten, krantjes, uitnodigingen en brochures in elkaar knutselen. Dus waar had je nog een vormgever voor nodig? Daarna waren de fotografen aan de beurt. Iederéén kon dankzij de smartphone plotseling heel behoorlijke foto’s schieten. Dus waarom zou je in hemelsnaam nog een fotograaf inschakelen? Uiteindelijk wisten beide beroepsgroepen zich te handhaven, maar helemaal zonder bloedvergieten ging dat niet.

Lieden daarentegen die leven van de pen – schrijvers en vooral journalisten – leunden al die jaren zelfgenoegzaam achterover. Lange tijd leek het ondenkbaar dat een computerprogramma schrijfvaardigheden overbodig zou maken. Nu dat niet meer zó ondenkbaar blijkt te zijn zullen ook wij onze knopen moeten tellen.

Is dat erg? Ik heb geen idee, lieve lezer. En hoe het verdergaat evenmin. Als notoir miskleunende voorspeller doe ik er geloof ik verstandig aan me verre te houden van welke glazen bol dan ook.

Maar een lesje in nederigheid wordt het ongetwijfeld. Een hele uitdaging vermoedelijk ook. Al is dat misschien weer al te eigentijds geformuleerd.

*De voorzichtige conclusie luidt dus dat er geen wonderen op voorhand mogen worden verwacht van de ChatGPT omdat ‘tekstschepping’ met nieuwe woorden en dus dito ‘verbanden’ en nieuwe logische uitdagingen voor een algoritme ook onbekend terrein zijn. Daarin zal het algoritme altijd en eeuwig achterblijven op het menselijk scheppingsvermogen en vooral creativiteit die de digitale wereld een black-spot is.

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/1758/articles/1740266/25/4

Advertisement