Tags

Energie, paarden en luxevastgoed: de belangen van Qatar in Nederland (Sonny Motké, Jasper Been en Pim Kakebeeke, Financiële sector/fd, 14 nov. 22)

Met het WK voetbal in aantocht, zwelt de kritiek aan op de situatie in Qatar: moeten we ons daar wel mee inlaten? Maar die verwevenheid is er al: Qatarese bedrijven en investeerders hebben ruim €7 mrd bezit in Nederland gestald, blijkt uit onderzoek van het FD en Company.info. ‘De koopman heeft heel erg de overhand op de dominee.’

In het kort:

  • Qatarese bedrijven en investeerders hebben ruim €7 mrd bezit in Nederland gestald.
  • Naast energie bestaan de belangen onder meer uit luxevastgoed en paarden.
  • Dat blijkt uit onderzoek van Het Financieele Dagblad en Company.info.
  • Transparency International concludeert dat de koopman het wint van de dominee.

‘We are programmed to receive. You can check out any time you like. But you can never leave.’

Het lijkt wel ironie dat de Zwolse ontwikkelaar van zonneparken Gutami het kafkaëske Hotel California als wachtmuziekje heeft. Het bedrijf werkt nauw samen met de Qatarese staatsonderneming Nebras Power. Met het WK Voetbal in Qatar in zicht, laait de politieke discussie op over een te grote vervlechting tussen belangen van Nederland en de Golfstaat.

Mensenrechtenorganisaties en politici buitelen over elkaar heen om te benadrukken dat de Qatari niet de meest fidele zakenpartners zijn. Uitbuiting van arbeiders, een achterstandspositie van homo’s en vrouwen, daarmee zouden rechtschapen kooplieden zich niet moeten associëren, is de boodschap. De Tweede Kamer vindt dat de regering en koning Willem-Alexander niet naar Qatar voor het WK moeten afreizen, ook al zou dat in het belang zijn van de handelsrelatie.

€ 7,4 mrd

Qatar heeft €7,4 mrd aan bezit uitstaan in Nederlandse vennootschappen, zo blijkt uit onderzoek van FD en Company.info.

De werkelijkheid is dat Qatarese zakelijke belangen al geruime tijd nauw verweven zijn met meerdere multinationals en cruciale bedrijfssectoren in Nederland, waaronder de winning van gas en zonne-energie. Onderzoek van het FD en Company.info laat zien dat staatsbedrijven, private investeringsmaatschappijen en de koninklijke familie en hoogwaardigheidsbekleders van Qatar voor €7,4 mrd aan bezit stallen in Nederlandse vennootschappen.

Diversificatie

Uit recente jaarstukken van tientallen deelnemingen van Qatarese beleggingsfondsen en private eigenaren, blijkt dat de investeringen in Nederland lucratief zijn voor de Qatari. Onder de gevonden vennootschappen bevinden zich ook joint ventures, met Nederlandse bedrijven, die eveneens profiteren van de influx van beleggingsgelden uit de oliestaat.

Volgens Gerd Nonneman, hoogleraar internationale betrekkingen en Golfstudies aan de Georgetown University in Qatar, zijn de investeringen van Qatar in West-Europa onderdeel van een diversificatiestrategie. Inkomsten uit gas — hoe omvangrijk ook — zijn eindig, en daarom werd de afgelopen jaren ingezet op het moderniseren van de eigen economie en het vergroten van inkomsten van buitenaf.

Naast de centen speelt ook veiligheid voor het kleine land een rol bij de buitenlandse investeringen. Om niet overlopen te worden door grotere buurlanden — Qatar heeft slechts 350.000 staatsburgers, naast zo’n 2 miljoen arbeidsmigranten — onderhoudt de Golfstaat een groot en divers diplomatiek netwerk. Nonneman: ‘Het idee is dat de landen waar geïnvesteerd wordt, ook weer sympathie zullen tonen richting Qatar.’

Zonneparken

Een voorbeeld van een Nederlandse investering van de Qatari is dus de Gutami Holding, die in samenwerking met het door de Qatarese overheid gecontroleerde energieconcern Nebras, een zonnepark exploiteert in Terneuzen. Het is een bescheiden investering, van circa €8 mln. Door 40% van de aandelen in dit project te verkopen, denkt Gutami in de toekomst meer duurzame energieprojecten te kunnen ontwikkelen.

Het Qatarese Nebras bezit ook een merendeel van de aandelen in Zon Exploitatie Nederland, een middelgrote zonne-energiefirma ter grootte van circa €30 mln, dat minstens zeventien projecten bestiert. Vaak gaat het om zonnepanelen op grote gebouwen, zoals een magazijn van webwinkel Bol.com of een koelpakhuis in Rotterdam. Ander bezit van Nebras dat op de balans prijkt van Nederlandse vennootschappen zit in het buitenland, waaronder een elektriciteitscentrale op het Indonesische eiland Java.

Dat onder de Qatarese belangen veel energieprojecten te vinden zijn, is niet zo vreemd. Het land heeft een van de grootste gasvelden ter wereld en is, mede door de oorlog in Rusland, een steeds belangrijkere speler in vloeibaar gas (lng). Dit belang is terug te zien in de samenwerkingen die staatsoliebedrijf Qatar Energy heeft met Shell. Naast joint ventures voor olieboringen in Brazilië en Argentinië, werken de bedrijven sinds een paar jaar ook samen op lng-vlak. In 2021 leverde de samenwerking met Shell Qatar minstens $1,5 mrd aan inkomsten op.

Koopman wint van de dominee

De uitkomsten van het FD-onderzoek verbazen Lousewies van der Laan, directeur van Transparency International Nederland, geenszins. ‘Je ziet dat de koopman sterk de overhand heeft gekregen op de dominee in ons land. Als je nagaat dat 85% van de inwoners van Qatar geen rechten heeft, dan is het evident dat financiële belangen zwaarder wegen.’

Het is niet de omvang van de investeringen die van belang is, maar de achtergrond ervan, benadrukt Van der Laan. ‘Bepaalde grote Qatarese bedrijven krijgen met internationale samenwerkingen toegang tot de politiek en wetgevingsprocessen. Dus ook met een kleiner bedrag kun je disproportioneel veel invloed uitoefenen. Er zijn ook Westerse bedrijven die de ethische afweging maken om niet met dit soort landen in zee te gaan.’

Niet van levensbelang

In totaal bedragen de directe Nederlandse bezittingen van Qatar naar schatting ruim €450 mln. Naast de zonne-energieprojecten gaat het ook om het eigendom van het Amstel-hotel, bank InsingerGilissen, luchtvrachtbedrijf Nedair Freight en een handelaar in paarden in Valkenswaard, met een bedrijfsgrootte van laatst bekend €6 mln.

€450 mln

De directe bezittingen van Qatar in Nederland komen uit op €450 mln.

Andere staatsbedrijven met vennootschappen in Nederland zijn de Qatar First Bank — tegenwoordig Lesha Bank — plasticproducent Qapco en Qatar Airways, dat voornamelijk actief is in vrachtvervoer op onder meer Maastricht Aachen Airport. Minder grote, maar wel opvallende vennootschappen zijn een dit jaar opgerichte deelneming van telecombedrijf Ooredoo en een in Rotterdam gevestigd technologiebedrijfje dat is gespecialiseerd in drones.

Ook heeft Qatar belangen in de verkoop van luxekleding, -schoenen en -tassen in Nederland. De omvang is beperkt, maar het gaat om het Italiaanse modehuis Valentino dat is in 2012 opgekocht door Mayhoola, waar naar verluidt de koninklijke familie van Qatar achter schuil gaat. Valentino heeft na een recente bezuiniging, nog één eigen winkel over in Amsterdam.

Volgens Paul Sleurink, fiscaal jurist bij voorheen De Brauw, is de omvang van de Qatarese investeringen niet onbelangrijk voor Nederland, maar ook weer niet van levensbelang. ‘Los van het aparte hoofdstuk dat “gas” heet, heb ik niet de indruk dat onze economie erg wordt geraakt als de relatie met Qatar op een lager pitje komt te staan. Het is vrij makkelijk in te wisselen voor een andere partner. Nederland is ook geen fiscale draaischijf, die op grote schaal wordt gebruikt om sommen gelden in andere landen te beleggen.’

Tijd van goud geld verdienen is voorbij

Veel van de in Nederland opgegeven Qatarese bezittingen hebben wel betrekking op buitenlands vastgoed. Denk daarbij aan luxehotels van onder meer de Marriott-keten in Europese hoofdsteden zoals München en Warschau, maar ook een wolkenkrabber in het zakendistrict van Londen waarin HSBC-bank is gevestigd. Ook is een Franse portefeuille zichtbaar die toebehoort aan familieleden van oud-emir Hamad bin Khalifa Al Thani. Een Nederlands vehikel met activa van €269,8 mln heeft aandelenbelangen in Franse vennootschappen met namen die verwijzen naar iconische locaties in Parijs, zoals Concorde en Damian Elysees.

De vrees dat de Qatari hun greep vergroten op beeldbepalende en cruciale sectoren in de West-Europese economie, waardoor ook Nederland te afhankelijk zou worden van onvoorspelbare grillen van een handelspartner in het Midden-Oosten, zijn volgens experts ongegrond. Bovendien is de tijd van goud geld verdienen met de Qatari volgens hoogleraar Gerd Nonneman al voorbij. ‘Vroeger konden Qatari met geld smijten om kwaliteit aan te trekken. Ze wilden het beste en het grootste. Maar een jaar of tien geleden is dat veranderd. Qatari zijn nu zeer voorzichtig dat ze niet meer betalen dan absoluut moet.’

Qatar Investment Authority

De belangrijkste investeerder van Qatar is het in 2005 opgerichte staatsfonds Qatar Investment Authority (QIA), waar circa €450 mrd aan voornamelijk gasbaten zit. Het fonds is een van de grootste aandeelhouders in de Britse Barclays-bank en luchthaven Heathrow, bezit de Parijse voetbalclub Paris Saint-Germain en is mede-eigenaar van grote hoeveelheden vastgoed in New York. Onlangs nog schoot QIA Elon Musk te hulp bij de overname van Twitter, door $375 mln in te leggen. In Nederland stond volgens de laatst bekende jaarcijfers, uit 2018, voor €3,3 mrd aan bezit van QIA geparkeerd. Een uitsplitsing naar waar die miljarden dan in zijn belegd, wordt niet gegeven. Uit jaarrekeningen van een Luxemburgse groepsmaatschappij volgt dat de Nederlandse vennootschap wordt gebruikt bij een financieringsovereenkomst voor vastgoed op het Italiaanse eiland Sardinië. Daarnaast heeft QIA een belang in de Nederlandse vakantiewoningmarkt, via een aandeel in het Duitse beursgenoteerde bedrijf Aroundtown Properties. Aroundtown kocht in het verleden voor dik €1 mrd aan vastgoed van Center Parcs.

Import Qatarese energie schiet omhoog

Nederlandse importen vanuit Qatar stijgen snel. Alleen al in de eerste acht maanden van dit jaar is €522 mln ingevoerd, ruim 60% meer dan in de voorgaande volledige jaren, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Het gaat vrijwel alleen om olie en gas. Vooral dat gas kan de komende jaren snel verder groeien, nu Nederland meer lng wil importeren om onafhankelijk te worden van het Russische gas. De Nederlandse goederen die richting Qatar gaan — dit jaar tot en met augustus: €458 mln — zijn diverser. Die variëren van zuivel en verse groenten tot telecomapparatuur.

https://fd.nl/bedrijfsleven/1456914/energie-paarden-en-luxevastgoed-de-belangen-van-qatar-in-nederland-ink2ca7QfKmt

Advertisement