Tags

De boodschap van Remkes was duidelijk, en moet in toon en daad opgevolgd (Commentaar nrc.nl, 8-10-22)

Stikstofrapport

Wat wél kan, blijkt empathie te kunnen hebben voor boeren en tegelijk de boodschap niet schuwen dat de landbouwsector zal moeten veranderen om een gezond leefklimaat te behouden. Wat wél kan, blijkt partijen rond de tafel krijgen, na twee jaar van steeds meer verhitte demonstraties en een polarisatie die ongekend is.

Wat wél kan, blijkt kabinet, coalitie en een deel van de oppositie te laten luisteren en vervolgens op normale inhoudelijke toon te laten reageren op een gevoelig onderwerp.

Dat daarvoor Johan Remkes nodig was, is spijtig. Kabinet, Kamer én samenleving hadden ook zonder zijn hulp het lastige stikstofdossier moeten kunnen oplossen. Er lag immers al twee jaar een uitspraak van de Raad van State, en in de jaren daarvoor was ook al bekend dat de uitstoot van stikstof moet worden gereduceerd. Dat Remkes als onafhankelijk gespreksleider iedereen nog maar eens wijst op die boodschap, die onveranderd en onvermijdelijk is, toont aan hoe ver afgedreven het polderland van polderen was.

Of eerder afgedreven van besturen. Als Remkes iets liet zien, is dat het cruciaal is duidelijke keuzes te maken, achter die keuzes te blijven staan, ze uit te leggen aan boer en burger op een toon die begripvol is maar geen verwarring schept, en hun zo mee te nemen. Hij deed dat met gezag, authenticiteit en de hem kenmerkende zelfspot.

Dát is besturen. Dát is leiderschap. Helaas laten deze complimenten aan het adres van Remkes tegelijk zien hoe armoedig het is dat niemand van de huidige generatie politieke leiders een dergelijke rol op zich durft en kan nemen. Ook andere lastige en complexe dossiers werden ondergebracht bij externe gespreksleiders, gezanten en commissarissen. Laat de huidige politici bij de talloze andere crises – energieprijzen, asielopvang, weer oplopende coronabesmettingen – Remkes wel als voorbeeld nemen.

Angst voor de boze burger mag nooit een reden zijn om het eerlijke verhaal niet te vertellen. En dat verhaal is dat om de natuur te herstellen en Nederland bewoonbaar te houden, er stikstofruimte nodig is. Nederland zit „op slot” herhaalde Remkes een aantal maal, terwijl er woningen nodig zijn. Tegelijk blijft Nederland „een land van en voor boeren”.

Een van de 25 aanbevelingen in het rapport-Remkes is daarom om de stikstofuitstoot van vijfhonderd tot zeshonderd grote vervuilers te beëindigen, te weten: boerenbedrijven, maar ook andere ‘piekbelasters’ dicht bij Natura 2000-gebieden. „Binnen één jaar” zouden bij die bedrijven „onomkeerbare stappen” moeten worden gezet, liefst vrijwillig en „maximaal en ruimhartig” gecompenseerd en alleen onder dwang als het niet anders kan. Dat creëert ruimte om de landbouwsector elders in het land te hervormen.

Een jaar is krap, was onmiddellijk te horen vanuit de landbouwsector. Ja, er zijn talloze mitsen en maren bij het realiteitsgehalte van dit advies. Technologische oplossingen die juridisch houdbaar blijven, zijn niet voorhanden. Gedwongen uitkoop is een proces van jaren. Maar verder uitstel is niet meer vol te houden. Vooral niet voor die boeren die wél willen veranderen, en willen weten waar zijn aan toe zijn.

Hoe langer dit getreuzel doorgaat, des te steviger moet er uiteindelijk worden ingegrepen, is de les van de afgelopen jaren. Daar betaalt uiteindelijk iedereen een prijs voor. Dat geldt ook voor de andere deadline, 2030 als het jaar waarin de stikstofuitstoot gehalveerd moet zijn.

Het is goed dat de nieuwe minister van Landbouw, Piet Adema (ChristenUnie) zogezegd de boer op gaat de komende weken. Maar dat verzandt hopelijk niet in verdere praatsessies, maar in een heldere visie op de noodzakelijke hervorming van de landbouw. Het is ook goed dat Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD) het beruchte stikstofkaartje intrekt. Laat het kabinet dan ook snel komen met de plannen voor de stikstofreducering in andere sectoren.

Afgelopen maanden werd steeds gewacht op Remkes. Hij zei er woensdag zelf „gemengde gevoelens” over te hebben gehad, de verwachtingen van het rapport werden steeds hoger. Nee, verwachtingsvol wordt nu gekeken naar het kabinet en zijn reactie. Johan heeft niet gezegd wat Piet en Christianne nu moeten doen, wel wat zij kúnnen doen. Hij schiep duidelijkheid: aan het zwalkende beleid van de afgelopen jaren moet nu een einde komen, er moet perspectief zijn, en niet iedereen hoeft altijd gelijk te krijgen. Zoals de boodschap van zijn eerste stikstofrapport was: niet alles kan overal.

*Dit is een zeer treffend geschreven commentaar van deze krant!

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/10/08/de-boodschap-van-remkes-was-duidelijk-en-moet-in-toon-en-daad-opgevolgd-a4144489#via=recommended

Advertisement