Tags

,

Groningen werd vermorzeld onder de financiële belangen van het gas (Bart Zuidervaart, Nederland/Trouw, 10-9-22)

Een week vol verhoren over de aardbeving bij Huizinge maakt duidelijk hoe machtige partijen noodkreten van de Groningers verstomden.

Alsof toeval niet bestaat: juist op de dag dat Henk Kamp moest verschijnen voor de parlementaire enquêtecommissie, schokte de grond bij Uithuizen met een kracht van 2,3 op de schaal van Richter. Zo blijven de aardbevingen de oud-minister van economische zaken achtervolgen.

Kamp heeft de absolute hoofdrol in dit onderzoek van de Tweede Kamer. Als minister was hij jarenlang eindverantwoordelijk voor de gaswinning in Groningen; ook voor het besluit om na de enorme klap bij Huizinge (16 augustus 2012, kracht van 3,6) niet direct in te grijpen. Kamp verdedigt dat tot op de dag van vandaag. “Waar het ook om gaat is dat je niet het ene probleem moet oplossen door een ander te creëren, dat mensen in de kou komen te zitten”, zei hij gisteren tegen de enquêtecommissie.

*’Niet direct ingrijpen’ heeft onder omstandigheden van een crisis of nood een volkomen dogmatisch effect omdat ook in het vorige decennium er sprake was van een totaliteit van crises (startend bij de economische-, financiële- en eurocrisis. Dat zou moeten betekenen op basis van logica,  dat onder die omstandigheden geen normale begrotingsregels geen geeldingkracht hebben, omdat onder geen beding een kwart of een halve provincie wat woningen betreft ineen mag storten als gevolg van gaswinning. Dat zijn oude geologische wetmatigheden die ambtelijk en dus politiek volkomen over het hoofd werden gezien, en waar de wrange vruchten toen én nu zichtbaar worden.

‘Wij’, ons volk en ons politieke bestel, heeft roofbouw gepleegd omdat ‘dat’ een heel normaal verschijnsel of vanzelfsprekendheid is in onze markteconomie. Economisme, zoals dat wel eens genoemd wordt als variant op een concurrerend begrip als ‘neoliberalisme’ want alleen economische argumenten geven de doorslag.

Daarom waren zowel Dijsselbloem als Kamp gevangenen van hun toen geldende eenzijdige marktbeleid, want EMU-regels en puur economisch-liberalisme van de nationale politiek (sinds Paars) leidde tot het politieke dogmatisme dat begrotingsregels koste wat kost dominerend zouden blijven. Ten koste van de bewoners van een complete provincie. Tijdens de watersnoodramp in Zeeland van 1953 werd het noodplan Deltawerken gemaakt en uitgevoerd want toen nog een soort ‘oorlogseconomie’, maar die logica ging vanwege de EMU- en nationale begrotingsregels geheel verkoren.

Dus leiden ontwikkelingen sinds geo-ontwikkelingen als milieu stikstof en verdelgingsmiddelen), klimaat, asiel, covid, Oekraïne en digitale surveillancestaat ofwel staatscontrole over de bevolking zoals in China/Rusland, die tot compleet veranderende omstandigheden leiden, dat deze politieke oude marktdogmatiek niet meer geldig is in deze tijd(en). Daarmee dient de hedendaagse overheid (zowel regering als parlement) zich rekenschap van te geven, maar dat inzicht of besef is nog geenszins doorgedrongen. Het wordt dus de hoogste tijd voor fundamentele veranderingen in de politiek door een nieuw politiek concept van het ‘dagelijkse’ handwerk te ontwikkelen. Als daaar nu niet mee begonnen wordt, is men te laat. Zo simpel is dat en het gevolg is dat het wantrouwen van de bevolking ten aanzien van de overheid met de dag groter wordt. Want alles staat op instorten.

‘Kamp is voor veel Groningers de kop van jut, maar het krachtenveld is ingewikkelder. Er spelen rond het Groningse gas grote belangen, bij machtige partijen.

*En de politiek slaat zich als een slaaf meevoeren door die machtige partijen.

‘Deze hele enquêteweek stond in het teken van ‘Huizinge’. Wat de commissie probeerde te achterhalen: waarom luisterde destijds niemand naar het dringende advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) om de productie zo snel mogelijk terug te schroeven? En hoe kan het dat de winning een jaar later juist omhoog ging?

Tijdens de verhoren wordt overduidelijk: Groningers werden vermorzeld door de grote financiële belangen. De macht van de oliebedrijven Shell en ExxonMobil, gecombineerd met de voor het kabinet zo belangrijke aardgasbaten, maakte iedere noodkreet uit Groningen vruchteloos. Politiek Den Haag nam de gedupeerden nauwelijks serieus.

Exemplarisch is de wijze waarop toenmalig burgemeester Albert Roodenburg van Loppersum werd afgewimpeld toen hij na de zware beving wanhopig contact zocht met de minister. Maxime Verhagen zei tegen zijn ambtenaar: “Bel jij hem. Ik ben demissionair. Dit is voor de volgende minister relevant.”

De belangrijke notitie van het Staatstoezicht uit najaar 2012, met de mededeling dat de kans op meer en zwaardere schokken groot was, werd van diverse kanten onder vuur genomen. De oliebedrijven, die vreesden voor productieverlaging, wezen nadrukkelijk op ‘verdeeldheid onder de experts’.

Oud-Shell-directeur Dick Benschop, donderdag tegen de commissie: “Ik vond het heel lastig dat het SodM met zijn expertise op een andere lijn zat dan KNMI en TNO.” Toenmalig minister van financiën Jeroen Dijsselbloem was gisteren nog explicieter. Hij vond de adviezen van de toezichthouder ‘niet zo hard en helder’.

*Dat is niet lastig als alle kernbegrippen en bijbehorende argumenten op papier staan en er objectief over nagedacht kan worden, maar dan speelt de politieke dogmatiek weer de grote hindermacht. Alles is politiek en polarisatie en dus wordt logisch denken onmogelijk gemaakt, zeker tegenover bewindslieden die alleen eigen partijbelangen als enige focus hebben. Daarom deugt dit bestel niet meer. Oude politiek dient vervangen te worden door nieuwe politiek. Een symbolisch voorbeeld werd tijdens de verhoren van afgelopen week genoemd: het ministerie van Landbouw, al eeuwig in handen van de christendemocraten met de bijbehorende landbouwlobby, heeft geen creativiteit meer in huis. Terwijl dat een doodzonde mag worden genoemd omdat beleidsambtenaren naast hun deskundigheid vooral creativiteit nodig hebben in ons coalitielandje, met altijd onderlinge botsende belangen, om tot consistent beleid te komen. Creativiteit is dus een noodzakelijke voorwaarde voor het opzetten van een dergelijk consistent en  coherent beleid. Het is dus een regelrechte schande dat de personele bezetting van dat ministerie zo eenzijdig is samengesteld met alleen ideologisch gefixeerde beleidsdenkers. Dat is wat mij betreft het kernprobleem van de hedendaagse politiek: er worden geen evenwichtige en consistente beleidsplannen meer opgesteld omdat een CDA/VVD-bewindspersoon meent dat hun partijprogramma’s in ministerieel beleid dienen te worden omgezet. Je reinste flauwekul dus.

Iedere bewindspersoon en zelfs iedere Kamerfractie dient zich te kunnen herkennen in een willekeurige beleidsnotitie en -plan, omdat alle aspecten aan de orde moeten komen. Want dán pas is een prudent debat in de Kamer mogelijk en hoeft er geen eindeloze hoeveelheid spreektijd te worden verspild aan populistisch gebral een spreektaal van de straat. Straattaal is kroegtaal en dat zijn enkel en alléén meningen, zonder enig verworven inzicht of gemaakte studie naar een betrokken politiek thema. En dus een fatsoenlijke afweging meer gemaakt wordt. Een bestuurskundige van deze millenniumjaren moet er de kriebels van krijgen. Daarom is de democratie een loze kreet geworden. Ons bestel – en in alle omringende landen binnen de continenten Europa en Amerika en de ex-communistische landen laat ik buiten beschouwing omdat zij geen democratische training (na de val van de Berlijnse Muur) hebben opgebouwd.

‘Het alarmerende SodM-advies leidde niet tot het dichter draaien van de gaskraan, wel tot veertien nieuwe onderzoeken. Ondertussen steeg de gasproductie verder, naar een recordhoogte in 2013. Het zou te maken hebben met de koude winter van dat jaar. Tegen de commissie zei Dijsselbloem: “Ik heb het teruggezocht en dat was objectief gezien nauwelijks het geval (…) Er is bewust, en ik hoop dat u gaat blootleggen door wie, besloten extra gas te gaan winnen.” Kamp wees daarvoor met de beschuldigende vinger naar handelshuis GasTerra, waar Shell en ExonnMobil deel van uitmaken. “Er is bewust te veel gas verkocht in een situatie waarin dat heel ongewenst was.”

In 2014 waren de gasbaten de reden om de gaswinning niet te verminderen. Kamp wilde verminderen, maar Dijsselbloem blokkeerde dit. Het zou ‘een forse aderlating voor de begroting’ betekenen. De oud-minister van financiën noemde dat gisteren ‘pijnlijk’ en ‘heel ongelukkig’. Ook zei hij dat de winning in 2013 nooit omhoog had gemoeten.

Dat leek op de woorden van voormalig Shell-baas Benschop, die donderdag zei dat het verstandig was geweest de productie te verminderen. De commissieleden namen het ter kennisgeving aan.

https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/1659/articles/1658356/12/2

Advertisement