Tags

Henk Kamp heeft iets uit te leggen (Mark Middel en Claudia Kammer, In het nieuws/nrc.nl, 3 en 4-9-22)

Parlementaire enquête | Het veelgebruikte argument dat de gaswinning na de beving in Huizinge niet omlaag kon vanwege de „leveringszekerheid” ging deze week van tafel.

Spijt en excuses waren er volop, deze week bij de parlementaire enquête naar de Groningse gaswinning. Er was een oud-NAM-directeur die terugkijkend op de zware aardbeving van Huizinge in 2012, inzag dat zijn gasbedrijf veel meer onderzoek had moeten doen naar de risico’s van de gaswinning. Een oud-topambtenaar die achteraf vond dat hij te weinig oog had gehad voor het „subjectieve onveiligheidsgevoel” van de Groningers. En een oud-minister die het nu onvergeeflijk vond dat hij destijds niet naar het dorp was gegaan om „naast de mensen” te gaan staan.

Maar spijt en excuses waren niet waar de enquêtecommissie naar op zoek was. De vraag waarop de zeven Kamerleden deze week bij de openbare verhoren in Den Haag antwoord probeerden te krijgen was: wie wist precies wat na de aardbeving in Huizinge? Met een kracht van 3,6 was het de zwaarste beving in Groningen tot nu toe. Toch ging de gasproductie daarna niet omlaag, maar juist fors omhoog. Hoe heeft dat kunnen gebeuren? Tijdens elk van de elf verhoren deze week probeerde de commissie dichter bij de waarheid te komen.

Onthutsende inzichten en een ander geluid

Dat leidde tot enkele onthutsende inzichten. Zo bleek dat de NAM en haar moedermaatschappijen Shell en ExxonMobil na de beving geen aanleiding zagen voor nieuw onderzoek naar de risico’s van de gaswinning. Ze bleven ervan uitgaan dat deze beving binnen de marges bleef van oude onderzoeken van onder meer TNO en KNMI, waarin werd gesproken van een maximale kracht van 3,9. Wel waren ze bij de NAM verrast over de vele meldingen van schade, maar dat leidde er alleen maar toe dat ze „de handen uit de mouwen staken” om de schade aan te pakken, zoals oud-NAM-directeur Bart van de Leemput het formuleerde. De gaswinning werd gezien als een „algemeen belang”. Dat de gasproductie voor de veiligheid omlaag zou moeten, was in hun ogen onmogelijk. Er waren voor miljarden contracten gesloten met buitenlandse afnemers, en het zou ook de gasvoorziening in Nederland in gevaar brengen, was hun redenering.

De eerste die kort na de beving een ander geluid liet horen, was het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Omdat anderen geen aanstalten maakten om nieuw onderzoek te doen, deed de toezichthouder het dan maar zelf. Daar kwamen schokkende conclusies uit: de veiligheid van de Groningers was in het geding, want er zouden veel zwaardere aardbevingen kunnen komen. Maar dat alarmerende nieuws werd niet serieus genomen, vertelde oud-inspecteur-generaal Jan de Jong. Zijn oproep om de gasproductie snel fors te beperken, werd volstrekt genegeerd.

Grote belangen

Het SodM-advies werd gebagatelliseerd door de NAM, maar ook Energie Beheer Nederland (EBN), dat de gasbelangen van de Staat behartigde, vond dat de toezichthouder te hard van stapel liep. Er waren „hele grote belangen in het spel”, zei EBN-vertegenwoordiger Stan Dessens. Precies dezelfde mening was oud-topambtenaar Jos de Groot toegedaan. Hij betitelde het SodM-rapport als „opinie”. Onhelder bleef of de top van het ministerie heeft verzuimd die „opinie” ook te delen met de toenmalige minister van Economische Zaken, Maxime Verhagen (CDA). Die zei in geval zelf dat hij het SodM-advies nooit had gezien: „Onbegrijpelijk.”

Een belangrijke onthulling was dat de gasproductie na Huizinge wél omlaag had gekund, flink zelfs. Gashandelaar GasTerra berekende op aanvraag van topambtenaar De Groot dat er 20 miljard kuub minder gas uit het veld kon worden gehaald, zonder dat de leveringszekerheid in het geding kwam. De Groot deed dit nu af als een „vingeroefening”, maar volgens een voormalige leidinggevende van GasTerra ging het om „serieus werk”.

Het SodM-advies om de gasproductie snel fors te beperken, werd genegeerd, gebagatelliseerd en afgedaan als „opinie”

Daarmee heeft de commissie munitie voor het verhoor van Verhagens opvolger Henk Kamp (VVD) volgende week. Die zal moeten uitleggen waarom hij in 2013 niet ingreep en de gasproductie zelfs naar het hoogste niveau ging sinds de jaren zeventig.

Deze week bleek dat de gaswinning continueren na Huizinge belangrijker was dan de veiligheid van de Groningers. De kennis om in te grijpen was er, maar werd genegeerd. Vanwege de ‘leveringszekerheid’ moest de gaswinning doorgaan. Maar dat argument, jaren na Huizinge nog opgevoerd, bleek deze week niet waterdicht.

*De conclusie kan niet anders luiden dan dat de toen opgezette constructie van een privaat-publieke onderneming zoals de Nam was, van geen kant deugde en dat de clausule “leveringszekerheid” de doodsteek was voor de veiligheid van de bevolking; een technocratische maatschappij ten top. En dus een typisch eenzijdig economisch-marktliberaal beleid dat wettelijk verboden moet worden.

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/09/02/henk-kamp-heeft-straks-iets-uit-te-uitleggen-a4140619#/krant/2022/09/03/#108

Advertisement