Tags

Waarom een einde aan de economische groei onvermijdelijk is (Philippa Nuttall, Economie/fd, 29 juli 22)

In 1972 stelde een groep jonge onderzoekers voor het eerst de eindigheid van aardse hulpbronnen aan de orde. Vijftig jaar na de publicatie van hun rapport De grenzen aan de groei is het begrip post-groei nog altijd grotendeels taboe. Gevangen in electorale cycli ‘kunnen politici niet overleven zonder groei te beloven’.

In het kort:

  • Vasthouden aan almaar meer economische groei zou op den duur ten koste gaan van de gezondheid van planeet en mens, stelden onderzoekers in 1972.
  • Vijftig jaar later wordt economische groei nog altijd als prioriteit gezien.
  • Een samenleving groei onthouden vraagt maatregelen die op korte termijn negatief lijken.
  • Een volwassen en open discussie zou een goede eerste stap naar verandering zijn.

In 1972 kwam het baanbrekende rapport De grenzen aan de groei uit. Het was geschreven door een groep jonge onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology, en zij stelden voor het eerst de eindigheid van aardse hulpbronnen aan de orde. Vasthouden aan almaar meer economische groei ging op den duur ten koste van de gezondheid van planeet en mens.

Vijftig jaar later heeft die mondiale groeiverslaving geleid tot een steeds intensiever gebruik van fossiele brandstoffen, land en mineralen, met als gevolg klimaatverandering, de zesde massale uitsterving van soorten en sociale ongelijkheid. Op het hoogtepunt van de covidpandemie gingen er wel stemmen op om een zorgzamere, op ‘delen’ gerichte samenleving rond lokale economieën te creëren, maar geconfronteerd met een vloedgolf van crises juichen overheden wereldwijde economische ‘groei’ opnieuw toe als het wondermiddel tegen alle kwalen.

Dennis Meadows, die als 29-jarige student samen met zijn vrouw Donella en collega-academici Jørgen Randers en William Behrens indertijd De grenzen aan de groei schreef, pleit al sinds de jaren zeventig voor een einde aan de politieke fixatie op economische groei, die een vernietigend effect heeft op het milieu en maatschappelijk vaak meer kwaad doet dan goed. Desondanks blijven de meeste politici economische groei nastreven en als hoogste prioriteit aanprijzen.

Gevangen als ze zitten in kortdurende electorale cycli ‘kunnen politici niet overleven zonder groei te beloven’, zegt Meadows, een van de auteurs van het rapport, vijftig jaar later tegen The New Statesman. Een samenleving groei onthouden vereist namelijk ‘maatregelen die op korte termijn negatief lijken’. Een dergelijke logica is de ‘antithese’ van de moderne politiek. In 1972 ‘geloofden veel economen dat we niet goed bij ons verstand waren’, vooral vanwege het belang dat we in ons onderzoek hechtten aan de lange termijn,’ aldus Meadows.

De grenzen aan de groei stoelde op computersimulaties, waaruit bleek dat als we onze hulpbronnen bleven gebruiken zoals we deden, we tegen 2100 waarschijnlijk te maken zouden krijgen met ‘een vrij plotselinge en oncontroleerbare afname van zowel de bevolking als de industriële capaciteit’. De in het rapport geformuleerde gedachte week ‘buitensporig’ af van wat reguliere economen veronderstelden, namelijk dat groei — meestal aangewakkerd door vrije markten, lage belastingen en toegang tot onbeperkte energie en hulpbronnen — het recept was voor succes. ‘Ze dachten dat ze met krankzinnigen van doen hadden, en wezen onze bevindingen af.’

‘Ze dachten dat ze met krankzinnigen van doen hadden, en wezen onze bevindingen af’ ~ Dennis Meadows, mede-auteur van De grenzen aan de groei

Vasthouden aan groei

Ongetwijfeld houden politici ook vast aan groei omdat ze er successen mee hebben behaald. Voordat covid toesloeg, waren sinds 1990 ruim 1,2 miljard mensen wereldwijd van extreme armoede verlost. De economieën in China en elders groeiden en het aantal mensen dat van minder dan twee dollar per dag moest leven, bedroeg nog maar 9 procent, vergeleken met bijna 36 procent in 1990.

Meadows betwijfelt of de huidige crises — de stijgende kosten van levensonderhoud, hoge energierekeningen en de oorlog in Oekraïne — enige verandering teweeg zullen brengen in de denkwijze van politici. ‘Verandering vergt een langetermijnperspectief. Crises veroorzaken paniek, waardoor de korte termijn juist aan belang wint en de besluitvorming verslechtert, met een verheviging van de crisis als gevolg,’ merkt hij op.

Beschavingen komen en gaan. De Feniciërs dachten waarschijnlijk dat ze van God gegeven waren, maar net als de Carthagers, de Azteken, de Inca’s en het Britse imperium verdwenen ze. ‘Onze beschaving is hetzelfde lot beschoren’, zegt Meadows. Het is niet zo dat onze soort over duizend jaar van de aardbodem zal zijn weggevaagd, denkt hij. ‘Maar deze energieverslindende, op massaconsumptie en intensieve mobiliteit gebaseerde beschaving zal verdwijnen, eenvoudigweg omdat het niet mogelijk zal zijn haar in stand te houden.’

‘Deze energieverslindende, op massaconsumptie gebaseerde beschaving zal verdwijnen, omdat het niet mogelijk zal zijn haar in stand te houden’ ~ Dennis Meadows, mede-auteur van De grenzen aan de groei

Collectieve actie

De Britse econoom Kate Raworth, auteur van de bestseller Donuteconomie uit 2017, is een van de intellectuele erfgenamen van De grenzen aan de groei. Samen met beleidsmakers op lokaal, nationaal en supranationaal niveau stelt ze een nieuw economisch paradigma na het tijdperk van de groei voor. Raworths Donuteconomie is er een met een ‘sociale basis van welzijn die niemand uitsluit’ en een ‘planetair ecologisch plafond dat we niet mogen overschrijden’. Dat is de donut. De jam is de ‘veilige en rechtvaardige ruimte voor iedereen’ die tussen fundering en plafond ligt.

Voor Raworth is een bloeiende economie regeneratief. ‘We hebben lineaire degeneratieve economieën geërfd die materialen transformeren in spullen die we gebruiken en weggooien.’ Een aangetaste natuurlijke omgeving en afvalbergen worden geaccepteerd als onderdeel van de industrie.

Afval bestaat niet in een wereld die in de donut leeft. In plaats daarvan is alles een ‘schat’ voor hergebruik, zegt Raworth. De donuteconomie wordt besproken en uitgeprobeerd door bedrijven en steden van Barcelona tot Brussel in Europa en van Ipoh in Maleisië tot El Monte in Chili.

Behalve de opwarming van de aarde en de vernietiging van het milieu door de winning van delfstoffen, de verstedelijking, het plastic afval en de vervaardiging en het transport van een oneindige hoeveelheid producten, neemt ook de ongelijkheid tussen arm en rijk toe. Onderzoek van Oxfam, de ngo waarvoor Raworth vroeger werkte, wijst uit dat sinds 1995 de rijkste 1 procent bijna twintig keer meer van de mondiale rijkdommen bezit dan de armste vijftig procent van de mensheid.

Alles opnieuw uitvinden

Alles moet opnieuw worden uitgevonden om meer gelijke kansen te creëren, zegt Raworth. Zoals ‘pre-distributie van bronnen van welvaartsschepping’, als gezondheid en onderwijs — zodat iedereen dezelfde kansen en mogelijkheden heeft om een ‘capabel, productief lid van de samenleving’ te worden; een eind maken aan de exploitatie van huisvesting als ‘speculatief bezit’ en in plaats daarvan fatsoenlijke, betaalbare huisvesting tot mensenrecht maken; en ervoor zorgen dat bedrijfswinsten iedereen ten goede komen, niet alleen ceo’s en aandeelhouders.

Dat economische groei niet ter discussie staat komt deels ook omdat ‘we een probleem hebben met collectieve actie’, meent Raworth. Bedrijven staan onder druk om driemaandelijkse groei te realiseren, terwijl politici bang zijn om ‘uit de G20-familiefoto te worden geschopt’ als de groei van hun land stokt, zegt ze. Het zijn vooral kleine landen zoals Schotland of Nieuw-Zeeland, die minder onder druk staan om ‘met de grote jongens mee te doen’, die een vorm van welzijnseconomie nastreven. Raworth merkt ook op dat beide landen worden geleid door vrouwen.

‘Bedrijven staan onder druk om driemaandelijkse groei te realiseren, politici zijn bang om uit de G20-familiefoto te worden geschopt’ ~ Kate Raworth, auteur van Donuteconomie

Paniekvoetbal

Ook Tim Jackson, auteur van Welvaart zonder Groei (2009), een baanbrekend werk in de ontluikende ‘post-groei’-beweging, komt voort uit de traditie van De grenzen aan de groei. Hij is van mening dat de politieke aanpak van de huidige crises niet deugt. ‘Onder invloed van crisis en chaos voor instantoplossingen kiezen is paniekvoetbal dat indruist tegen langetermijndenken en verstandige oplossingen in de weg staat’. Hij hamert erop dat het nu meer dan ooit aan hem, Raworth en anderen is om een heldere alternatieve visie op de groei- en business as usual-agenda over het voetlicht te brengen.

‘Onder invloed van crisis en chaos voor instantoplossingen kiezen is paniekvoetbal dat indruist tegen langetermijndenken en verstandige oplossingen in de weg staat’ ~ Tim Jackson, auteur van Welvaart zonder Groei

In 2016 hielp Jackson bij het opzetten van een parlementaire fractie met deelname van alle partijen over grenzen aan de groei in het Verenigd Koninkrijk. Het doel was niet om de regering zo ver te krijgen ‘groei aan de kaak te stellen of zelfs maar tot onderwerp van discussie te maken, maar om een veilige ruimte te creëren waar parlementariërs anders konden denken’.

Om te ‘dematerialiseren’ en koolstofarmoede te bevorderen teneinde gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen en ons aan te passen aan de opwarming die er nu al is, zullen we waarschijnlijk allemaal anders moeten gaan denken. Een volwassen en open discussie over groei is een goede eerste stap in de zoektocht naar een goed en verantwoord werkende economie in de 21e eeuw.

*Deze blog ter herinnering van de feiten.

[Philippa Nuttall is redacteur milieu en duurzaamheid van The New Statesman.Vertaling: Carl Stellweg]

https://fd.nl/economie/1446597/waarom-een-einde-aan-de-economische-groei-onvermijdelijk-is-j2g2ca4hINEc

Advertisement