Tags

‘Breek de macht van de agrarische reuzen, daar worden de boeren zelf ook beter van’ (Column MACHT Thijs Broer, Vrij Nederland, 1 juli 22)

Ook bij de mond-en-klauwzeer-crisis in 2001 werden politici bedreigd door boze boeren, schrijft Thijs Broer. Het verschil is alleen dat er nu wél brede overeenstemming bestaat dat ingrijpende maatregelen onontkoombaar zijn.

Terwijl radicale jonge boeren deze week snelwegen versperden met brandende hooibalen en politiewagens vernielden voor de deur van minister Christianne van der Wal, moest ik niet alleen denken aan het jaar 1990, toen boze boeren vanwege de graanprijzen met trekkers het Binnenhof belaagden, maar ook aan 2001, toen de veeteelt geteisterd werd door mond-en-klauwzeer. De gruwelijke beelden van grote grijpers die kadavers van geruimde koeien en varkens in containers tilden waren iedere dag te zien op de journaals.

De verguisde minister heette toen Laurens Jan Brinkhorst van D66, de deftige politicus met de aardappel in de keel, die door razende veehouders tot volksvijand nummer één werd bestempeld omdat hij al aan het begin van zijn ministerschap een sanering van de varkenshouderij in gang zette vanwege wat toen nog het mestoverschot werd genoemd, en nu de stikstofcrisis heet.

Laurens Jan Brinkhorst was meteen de laatste minister die het waagde een radicale hervorming van de veeteelt te lanceren. Zijn opvolgers kwamen met reeksen goedbedoelde plannen, maar de kern van het probleem werd niet aangepakt: grootschalige intensieve veeteelt in een veel te klein land met uitputting van de natuur tot gevolg. Keer op keer slaagde de machtige lobby van grote agrarische toeleveringsbedrijven, zuivelgiganten en vleesverwerkende industrie erin grotere ingrepen te voorkomen. Al die jaren zaten de boeren klem: gedwongen tot intensivering en schaalvergroting door de banken aan de ene kant, afgeknepen door supermarktketens aan de andere, en door de overheid belaagd met een stortvloed aan telkens nieuwe regels. En intussen schoof de politiek de hete aardappel steeds weer voor zich uit.

*Er is maar één winstpunt in deze stikstofcrisis aanwijsbaar en dat is dat geen volgend kabinet het nog in z’n hoofd kan halen om dit vraagstuk niét op de nu ingeslagen weg voort te zetten en het daarmee door te schuiven naar de volgende generaties. De politiek heeft zich al twee decennia lang onmogelijk gemaakt en zal dat zal nooit meer worden herhalen. En alle hooligans die nu wedetrom in actie zijn gekomen, moeten zich diep en diep schamen. Want meelopers resp. aanvalsleiders hoeft en mag niemand respect tonen.

ONONTKOOMBAAR

Totdat VVD-minister Christianne van der Wal afgelopen maand de stikstofplannen van het kabinet bekend maakte. Ironisch genoeg was het de toenmalige politiek assistent van Brinkhorst – Tjeerd de Groot – die in september 2019 als Kamerlid voor D66 de lont in het kruitvat stak. Toen hij in het AD stelde dat halvering van de veestapel onontkoombaar was, braken meteen boerenprotesten uit. Bij de eerste grote demonstratie op het Malieveld werd hij massaal uitgejouwd, en kort daarna zwaar bedreigd.

*Er bestaat dus geen uitzondering onder die massale menigte die aan het schreeuwen was, want allemaal lafbekken. Met die massa durven ze wel.

Ook de grote agrarische bedrijven die de boerenacties tot nu heimelijk hebben gesteund, zien de bui hangen.

Ook bij Tjeerd de Groot verschenen afgelopen week dreigende trekkers met zwaailichten in de straat in het Friese dorpje Woudsend toen hij niet thuis was – net als bij Christianne van der Wal in Hierden en CDA-Kamerlid Derk Boswijk in Kockengen. Alle drie worden ze beveiligd om erger te voorkomen – net als Brinkhorst twee decennia geleden.

Het grote verschil is dat er nu wel brede overeenstemming is in de politiek dat ingrijpende maatregelen onontkoombaar zijn. Ook de publieke opinie begint te kantelen, nu de acties van de radicaalste boeren dreigen uit te draaien op eigenrichting en terreur. Ook de grote agrarische bedrijven die de boerenacties tot nu heimelijk hebben gesteund, zien de bui hangen: tandenknarsend zagen ondernemingen als zuivelgigant en Albert Heyn-leverancier A-Ware, (omzet: 2,2 miljard euro) en kalfsmesterij VanDrie Group (2,3 miljard euro) zich van de week genoodzaakt afstand te nemen van de gewelddadige acties die ze zelf mede in de hand hebben gewerkt door onder meer via het quasi-onafhankelijke platform Agrifacts hun opportunistische waarheden te verkondigen.

Het devies is nu: breng zo snel mogelijk het gesprek tussen welwillende boeren en bestuurders op gang, en ga direct aan de slag met concrete maatregelen die de boeren perspectief bieden en een uitweg uit de wurggreep waar ze zich in bevinden.

Misschien is dat wel de belangrijkste les van deze crisis: als de macht van de grote agrarische conglomeraten wordt gebroken, worden ook de boeren zelf er uiteindelijk beter van.

Advertisement