Tags

Stikstofdebat | De stikstofaanpak heeft een tweedeling binnen de VVD blootgelegd. Sommigen vertrekken, anderen waarderen juist het ‘realisme’ van de partij.

Petra de Koning en Stéphane Alonso, nrc.nl, 14 juni 2022

Op de ochtend van het VVD-congres, zaterdag in Halfweg, geloofde Mirjam Pauwels nog niet in de overwinning. Ze is wethouder voor de VVD in Assen en kwam de motie verdedigen die Tweede Kamerleden van haar partij opriep de stikstofplannen van het kabinet te veranderen. Pauwels rekende op fel verzet tegen haar motie.

Het lukte toch, en dat bewijst volgens haar hoe belangrijk VVD’ers de problemen van het platteland vinden. En dus misschien ook wel: dat de Tweede Kamerleden niet „aanvoelen” wat de stikstofplannen betekenen voor het platteland. „Er worden levens verwoest.” Het was op het nippertje: 49 procent van de VVD’ers in Halfweg steunde de eigen minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) wél. De partij is er, zou je denken, dus diep verdeeld over.

*Ergerniswekkend is dat deze passage niet alléén typerend is voor de VVD, maar op alle partijen van toepassing is aangezien het alleen gaat om klakkeloos achter de onvrede aan te lopen zonder rekening te houden met het regeerakkoord en de regelgeving vanuit Brussel. Ieder partijbestuur draagt de verantwoordelijkheid dat de leden van hun partij inzicht krijgen in het staatsrecht en hoe politieke partijen en Tweede Kamerfracties zich dienen op te stellen in coalitieland als ons land is.

Dat vereist behendigheid en een minimale graad van politieke tolerantie, waarin in het tv-programma Op1 van gisterenavond ook geen sprake was. Ook de betrokken presentatoren geldt algemeen – dezelfde denkfout wordt in iedere talkshow geëtaleerd – dat de journalistiek niet is opgewassen tegen de politieke techniek van debatteren.

Bovendien werd dat ook gisteravond getoond in Nieuwsuur op NPO2 waar minister Ernst Kuiper mocht uitleggen hoe zijn beleidsvoornemens op de lange termijn moest worden uitgelegd. Presentatrice Tweebeeke kwam tegen zijn deskundigheid als medisch specialist kennis en inzicht tekort die Kuiper terecht kon nuanceren omdat het anders in elkaar zat dan zij dat verwoordde. Dit is het algemene probleem van de huidige politiek en niet alleen in ons land.

Politiek draait al decennia alleen op belangenbehartiging, zodat het ‘algemeen belang’ een stille dood is gestorven. Iedere partij behoort namelijk een evenwichtig partijprogramma te maken dat gebaseerd is op alle deelaspecten van de maatschappij als geheel. Dat inzicht is volkomen verloren gegaan en daarom gaat dit bestel van de representatieve democratie langzaam maar zeker ten onder aan permanente tweedracht en ruzies. Ieder praatshow dient dus door presentatoren te worden begeleid die ook de politieke spelregels kan uitleggen. Dat aspect wordt nooit meer benoemd ook al zijn veel presentatoren politicologisch opgeleid. Dat is niet te merken.

Volgens tegenstanders van de motie valt dat wel mee. Zij vinden dat Pauwels en de andere indieners het slim hebben gespeeld. Met veel aandacht van tevoren, en een sterke groep sprekers op het congres zelf. Volgens sommige ingewijden is het congres zelfs „gekaapt”.

Bij de ministers en staatssecretarissen op de eerste rij wekte vooral het optreden van oud-Tweede Kamerlid Helma Lodders verbazing, en bij veel VVD’ers riep het enorme irritatie op: ze nam het op voor de toeleveringsbedrijven in de agrarische sector die „kapotgemaakt” worden door de plannen. Ze vertelde er niet bij dat zij nu lobbyist is voor handelaren in vee en het veetransport.

*Oud-Kamerleden die deze ‘eenzijdigheid’ aan de dag leggen, deugt dus ook niet.

Stikstofscheidslijn

Maar of het écht meevalt met de stikstofscheidslijn in de VVD? Peilingen wijzen uit: nee. Onderzoeksbureau I&O Research vroeg kiezers pas of ze het eens zijn met de stelling dat de veestapel moet worden gehalveerd en de overheid boeren moet uitkopen om dit te bereiken. Bij de achterban van de VVD is 25 procent het daarmee eens en 46 procent niet.

*Hoe harder de splijtpunten worden, hoe chaotischer de politiek zelf wordt.

VVD-fractie moet nu kiezen waar haar loyaliteit ligt

Ingewijden zien een tweedeling ontstaan. Er is een oudere, conservatieve groep, die hard is op asiel, migratie en klimaat – de erkenning dat er een klimaatcrisis ís, kwam laat bij de VVD. En er [ook] is een jongere groep, die klimaatbewust is en vindt dat de stikstofproblemen een te grote rem vormen op de woningbouw.

*Alle politieke fracties in de Kamer zouden de radio overdag beter moeten gaan beluisteren omdat er heel veel zinnigs door deskundigen wordt aangedragen en aan de woordvoerders in de debatten komt die wijsheid niet aan bod. Dat is triest en bijna schandalig te noemen. Want die deskundigen dragen wel degelijk argumenten aan die genut dienen te worden.

De achterban van de VVD is redelijk gelijk verdeeld over stad en platteland. VVD-leider Mark Rutte zegt graag dat het bewijst dat de VVD dus nog een echte ‘volkspartij’ is. Als je zo denkt: dan was de onrust op het congres dus misschien een volks tafereel. Maar volgens Pauwels uit Assen staat het verzet voor veel meer. Ze ziet een „gevoelsmatige stapeling van dossiers” in het noorden van Nederland. Zoals de gaswinning met „de missers” bij de afhandeling van de schade, maar ook het „enorme banenverlies” door het (terechte) besluit om met de gaswinning te stoppen. „Wij zijn geen Calimero, maar de infrastructuur is dun en we moeten altijd net wat harder vechten dan anderen.”

Pauwels maakt zich zorgen, ze denkt dat de VVD onderschat hoe groot de weerstand is. „Ik heb de indruk dat uit onze ledenbestand al heel veel boeren vertrokken.” Al kun je in de VVD ook horen dat de partij er juist leden bij krijgt, door het getoonde ‘realisme’ van de partijtop.

Grip

Wat wel zeker lijkt te zijn: dat die top de grip op de partij aan het verliezen is. Openlijke verdeeldheid zie je zelden bij de VVD. De partij weet door eigen onderzoek meestal heel precies hoe iets ligt, en dus ook hoe ver de eigen politici kunnen gaan. Daar komt bij dat de partij in de coronatijd flink profiteerde van de populariteit van Mark Rutte als crisisleider. Maar volgens Peter Kanne van I&O Research is het vertrouwen in Rutte „al een tijdje heel erg aan het dalen”. „De goodwill die hij kreeg voor zijn leiderschap in de coronacrisis is helemaal weg.”

*Het probleem met Rutte is dat hij geen visionair is – maar als hij dat wel is heeft hij er nooit blijk van gegeven – en dan kom je in dit tijdperk snel klem te zitten; vooral als je te lang in je functie blijft hangen bij gebrek aan een nieuwe lichting leiders (in eigen partij noch bij andere partijen; ook Kaag komt er nu achter hoe moeilijk de combinatie van het ministerschap is met het partijleiderschap; feitelijk een onmogelijke combi) en gebrek aan authentiek leiderschap in oppositionele kringen. Hij weet zich nu geen authentieke leiderschapshouding aan te meten en dat breekt hem in de peilingen op.

Heel lang stond de VVD in peilingen boven de 30 zetels. In de laatste peiling van I&O, van dit weekeinde, zijn er 24 zetels, een verlies van 4. Het Rutte-effect lijkt uitgewerkt. Steeds vaker kun je van VVD’ers horen dat hij er na deze kabinetsperiode vast mee ophoudt – wat zijn gezag in de partij mogelijk nu al minder groot maakt. Maar een vanzelfsprekende opvolger is er nog niet. En dus leken de tegenstanders van de stikstofplannen het tij mee te hebben: een krappe meerderheid trok zich niets aan van de felle verdediging van de plannen door Tweede Kamerlid Thom van Campen. Veelzeggend is misschien ook dat het in de zaal nauwelijks ging over de intimidatie waar Van der Wal mee te maken kreeg op vrijdagavond –- boeren stonden onverwacht voor haar huis.

Het wethouderschap van Pauwels stopt deze week, ze bezint zich op een vervolg. Is ze geïnteresseerd als Caroline van der Plas (BBB) belt? „Die neiging heb ik nog niet.”

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/06/13/top-van-vvd-verliest-grip-op-de-partij-a4133324

Advertisement