Tags

,

Schrikbewind op de ruïnes van chaos (Column In Europa, Weekend/nrc.nl, 4-6-22)

Dit is waar Poetin op uit is: een totalitair schrikbewind op de ruïnes van zijn chaos

‘Niemand ontsnapt aan zijn lot, en dat van de Russen is dat ze worden geregeerd door afstammelingen van Ivan de Verschrikkelijke. Je kunt verzinnen wat je wilt – proletarische revolutie, ongebonden liberalisme – maar het resultaat is altijd hetzelfde: aan de top staan de oprichniki, de waakhonden van de tsaar.”

In Europa woedt een discussie over de vraag hoe gevaarlijk president Poetin is. Wat is zijn einddoel? Is Oekraïne het begin? Gaat hij ons aanvallen? Na lezing van Le Mage du Kremlin (‘De tovenaar van het Kremlin’), een gefictionaliseerd portret van een van Poetins naaste adviseurs – een „waakhond” – weet je het nog altijd niet. Maar dit fenomenale boek van de Italiaan Giuliano da Empoli, een bestseller in Frankrijk die al verscheen vóór de oorlog in Oekraïne, maakt wel duidelijk waar Poetin op uit is: een totalitair schrikbewind vestigen op de ruïnes van chaos die hij zelf veroorzaakt. Die chaos is per definitie oneindig.

Je kon van huis gaan om sigaretten te kopen en twee dagen later wakker worden in een chalet, halfnaakt, omringd door slapende schonen, zonder enig idee hoe je daar was beland

De hoofdpersoon, Vadim Baranov, is gemodelleerd naar Poetins ex-spindokter Vladislav Soerkov. Soerkov hielp Poetin eind jaren negentig met zijn overstap van chef geheime dienst (FSB) naar het presidentschap, als opvolger van de zwalkende Boris Jeltsin. Soerkovs theorieën over ‘verticale macht’ en ‘soevereine democratie’ (alleenheerschappij) bevielen Poetin. Rusland was een zootje. Het Sovjetsysteem was ingestort. Daarna was het een free for all. Da Empoli, een oud-adviseur van de Italiaanse oud- premier Renzi die nu doceert aan Sciences Po in Parijs, sprak Soerkov voor een boek over spindokters (Les Ingénieurs du Chaos, 2019) maar vond het materiaal zo goed dat hij besloot van Soerkov fictie te maken, zodat hij dingen extra kon aanzetten of veranderen. Het boek is één fascinerende, nachtelijke monoloog van Baranov. Baranov beschrijft onder meer het losgeslagen Moskou onder Jeltsin. „Je kon ’s middags van huis gaan om sigaretten te kopen, een vriend tegenkomen en twee dagen later wakker worden in een chalet in Courchevel, halfnaakt, omringd door slapende schonen, zonder enig idee hoe je daar was beland.” Baranov werkte (zoals Soerkov) voor Yukos-miljardair Michaïl Chodorkovski, en later voor mediatycoon Boris Berezovsky, die Poetin groot maakte met zijn talkshows. Toen de oligarchen kritiek kregen op Poetin – in het boek „tsaar” genoemd – werden ze afgestraft. De een verdween in de gevangenis, de ander werd op een dag dood aangetroffen, in Ascot, bungelend aan zijn das.

Volgens Baranov, gepassioneerd liefhebber van rap en absurdistisch theater, vormen oorlog en geweld de basis van Poetins macht. De president begint zwak, oncharismatisch. Dat verandert na mysterieuze explosies in Moskou, vermoedelijk door Tsjetsjeense terroristen (of FSB’ers?). Daarop bombardeert Poetin Tsjetsjenië plat. Dat maakt hem populair in Rusland. Later valt hij Georgië en Oekraïne binnen. Steeds bereidt Baranov alles voor. Rusland is zwak, zegt hij, het enige wat het kan doen is alles en iedereen destabiliseren die Rusland niet als grootmacht behandelt. Door Russische ultranationalisten te steunen én linkse opposanten, die je vervolgens laat clashen. Door Salvini en Le Pen en woke clubjes voor Europese transseksuelen tegen elkaar op te zetten. „Het doel van manipulatie met fakenews is niet mensen overtuigen, maar twijfel zaaien over de werkelijkheid. Zo kweek je apathie. En kun jij doen wat je wilt.” Geweld als raison d’état. Blaas het gevaar op in de media, maak mensen doodsbang, ga dan het Kwaad te lijf. Daarna komt rust, en triomfeert het Goede.” En repeat. Alles is geënsceneerd.

Uiteindelijk raakt Baranov uit de gratie, net als Soerkov. Dat is geen geruststelling, integendeel. De geest die hij twintig jaar heeft gekweekt, is uit de fles. Tegen een van ‘zijn’ provocateurs in Donbas zegt Baranov: „Jullie zijn acteurs in een veel groter drama, dat verder gaat dan dit hier.”

„Hoe ver?” vraagt de provocateur.

Antwoord: „Totdat wij het niet meer nuttig vinden.”

Tegenover zoveel onversneden nihilisme moet Europa behoedzaam manoeuvreren.

*Een duidelijker signaal aan Brussel is niet denkbaar. Wanneer wordt er nu eens eindelijk echt opgetreden tegen Rusland en de sympathisanten van Poetin in Oost-Europa?

[Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/06/03/dit-is-waar-poetin-op-uit-is-een-totalitair-schrikbewind-vestigen-op-de-ruines-van-de-chaos-die-hij-zelf-veroorzaakt-a4132164#/krant/2022/06/04/#124

~

Om wereldspeler te worden moet de Europese Unie bereid zijn offers te brengen

Olieboycot

Commentaar

Het geopolitieke Europa: opeens kreeg het deze week grotere tanden. Al jarenlang wordt er gepraat over de noodzaak om van de EU meer te maken dan een grote, interne markt. De EU moet ‘strategisch autonoom’ worden. Niet te afhankelijk van de VS. Niet overgeleverd aan China of Rusland. Deze week werd er een stap gezet die bij een wereldspeler past. Tijdens een speciaal ingelaste top in Brussel bespraken regeringsleiders de hardste Europese maatregel tegen het Kremlin tot nu toe: een verbod op de invoer van Russische olie. In de nacht van maandag op dinsdag lag er een akkoord waarmee opnieuw wordt geprobeerd om Poetins oorlogskas rechtstreeks te raken.

Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.

Sinds het begin van Ruslands invasie van Oekraïne, ruim drie maanden geleden, stelde de EU vijf sanctiepakketten in, met maatregelen tegen personen, bedrijven en banken. Tegen Russische steenkool kwam een boycot, maar olie en gas bleven steeds buiten schot, ondanks het aanhoudende geweld tegen Oekraïne. De EU importeert 27 procent van zijn olie en 40 procent van zijn gas uit Rusland, goed voor zo’n 400 miljard euro. In het zesde sanctiepakket wordt in ieder geval de olietoevoer nu voor bijna 90 procent beperkt. Voor de laatste 10 procent komt tijdelijk een uitzondering: het gaat om landen, zoals Hongarije, Tsjechië en Slowakije, die geen toegang hebben tot zee en niet zo snel kunnen stoppen met Russische olie.

Klassiek EU-compromis redtban op Russische olie

Geen volledige boycot dus, maar toch knap. In de aanloop naar de top maakte Europa een verdeelde indruk. Wekenlang werd er geruzied, want deze maatregel raakt de EU zelf óók meer dan ooit. Zo gaat de helft van alle Russische olie die over zee wordt aangevoerd naar de EU via de Rotterdamse haven.

Het is altijd bijzonder als het 27 landen lukt om de eenheid te bewaren. Toch was er na de top weinig ruimte voor zelffelicitatie: de boycot wordt geleidelijk ingevoerd, verspreid over zes tot acht maanden, om de energiemarkt niet te laten ontsporen. Afgezet tegen het aantal Oekraïense militairen dat dagelijks sterft – tussen de 60 en de 100 per dag volgens president Zelensky – wordt pijnlijk duidelijk dat wat voor Europese begrippen snel en redelijk oogt, voor Oekraïne een dodelijk tijdpad is. Ook moet nog blijken hoe effectief de boycot is. Rusland zoekt al andere afnemers, zoals China en India. EU-leiders stellen daarom een verbod in op het verzekeren van tankers met Russische olie, maar de creativiteit van oliehandelaren is groot. Rusland profiteert ook van de sterk gestegen energieprijzen, die het verlies aan export vooralsnog compenseren.

Bovendien komt het geopolitieke inzicht in Europa rijkelijk laat. Jarenlang hebben vooral West-Europese regeringen zich afhankelijk gemaakt van Russische energie. De lokroep van lage gasrekeningen was sterker. Ondanks de overvloed aan signalen dat het Kremlin niet bepaald zachtzinnig omgaat met buurlanden of dissidenten. Ondanks de vele waarschuwingen van voormalige Oostbloklanden als Polen en de Baltische Staten. Nu moet, tegen hoge financiële en maatschappelijke kosten, diep in eigen vlees worden gesneden.

De EU wil Poetins oorlogsmachine stoppen zonder zelf direct militair betrokken te raken bij de oorlog. Stopper la guerre sans y participer, zoals de Franse president Emmanuel Macron het dinsdag in Brussel zei. Geen onlogische doelstelling, maar wel eentje die om ándere offers vraagt, zoals nu de olieboycot. Rusland wordt van oudsher altijd een grote capaciteit voor lijden toegedicht, maar hoe groot is die van wereldspeler EU? Het zou een verkeerd signaal zijn als de eerste sanctie die de EU zelf echt pijn doet, meteen ook de laatst mogelijke is. Toch zijn de voortekenen niet al te best. EU-landen hebben de invoer van Russisch gas deels al beperkt of zijn er zoals Nederland en Denemarken deze week door Rusland zelf van afgesloten, maar een totale gasboycot is voorlopig moeilijk bespreekbaar. Door het gesteggel over olie is de animo mogelijk kleiner geworden.

Ook op andere vlakken lijkt de bereidheid om offers te brengen beperkt. Wat de EU tot nu toe uitgeeft aan militaire en humanitaire hulp aan Oekraïne komt niet in de buurt van de 53 miljard dollar die de VS in twee maanden tijd beschikbaar hebben gesteld. Zelfs Oekraïne een beetje perspectief bieden op het EU-lidmaatschap wordt ingewikkeld gevonden. Het is een stap die, behalve mogelijk wat politiek kapitaal, niets kost, maar het moreel van de Oekraïense troepen op een cruciaal moment in de oorlog zou kunnen schragen. Niet meegesleurd willen worden in die oorlog is heel verstandig, maar als de EU een wereldspeler wil worden, en niet irrelevant, moet zij wel meer tanden laten zien dan zij tot nu toe heeft gedaan.

*Inderdaad heeft de EU zitten slapen. Welk voor beleid werd op ieder ministerie van Buitenlandse Zaken van de lidstaten gemaakt om daarmee de Commissie te adviseren? Nul komma niets dus. Het wordt dus tijd dat het buitenlandbeleid van de EU volledig op de schop wordt genomen en dan hoeft SP-Kamerlid @JaspervanDijk ook niet meer zoveel onkunde op de BNR-radio te verkondigen, want hij zakte finaal door de mand in een gesprek met Boekestijn en De Wijk. De Kamer zit vol prutsers die visieloos zijn. Daarom functioneert dit bestel niet meer.

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/06/04/om-wereldspeler-te-worden-moet-de-europese-unie-bereid-zijn-offers-te-brengen-a4132226#/krant/2022/06/04/#210

Advertisement