Tags

Column Floor Rusman, Vooraan/nrc.nl, 23-4-22

Soms blijft mijn blik even hangen aan een woord; deze week gebeurde dat bij ‘kippenvelmoment’. Het stond in het woensdag gepubliceerde jaarlijkse CBS-onderzoek naar het welzijn van Nederlanders. Na twee jaar pandemie voelt nog steeds 86 procent van de Nederlanders zich gelukkig, is 84 procent tevreden met zijn leven en vindt 92 procent het leven de moeite waard.

Interessanter dan de percentages vond ik het gemaakte onderscheid tussen geluk, tevredenheid en zin-geving. Geluk heeft met gevoel te maken, aldus het CBS, „terwijl het bij tevredenheid gaat om een cognitieve afweging”. Zingeving is een verhaal apart: dat gaat over de vraag of mensen het leven de moeite waard vinden. Jonge ouders bijvoorbeeld zijn vaak tijdelijk minder gelukkig, maar ervaren juist méér zingeving.

Wat zorgt ervoor dat we het leven de moeite waard vinden? Het CBS koos op basis van de literatuur een paar indicatoren, waarvan het ‘kippenvelmoment’, ook wel de transcendentale ervaring, er één is. Dertig procent van de Nederlanders blijkt wekelijks kippenvel te hebben, en nog eens dertig procent maandelijks.

Respondenten gaven enkele voorbeelden: ‘toen ik mijn pasgeboren kleinkind in de armen had’, ‘avondlicht’, ‘ooievaars terug op het nest’. De voorbeelden verbazen mij, omdat ik me niet kan voorstellen dat ze kippenvel veroorzaken. Ooievaars die terugkeren op het nest, prachtig natuurlijk, maar jaagt zoiets nou een vlaag van kippenvel over je lijf? Raak je er niet eerder ontroerd door, met de fysieke verschijnselen die daarbij horen, zoals een warm gevoel in je borstkas?

De verbazing leidt tot zelfonderzoek: wanneer ervaar ík nou ‘kippenvelmomenten’? Wanneer krijg ik letterlijk kippenvel?

Toevallig was er deze week zo’n moment: voor het eerst in tweeënhalf jaar ging ik naar een concert. Het was in een gigantische zaal, met trossen van speakers waaruit majestueuze bastonen klonken. Bij elke climax juichte de menigte en voelde ik mij opgetild, meegesleept – opgenomen in iets groters. Andere kippenvelmomenten vallen in dezelfde categorie. Massale demonstraties, indrukwekkende toespraken, voetbalwedstrijden in volle stadions: hoe grootser het moment, hoe heftiger mijn fysieke reactie.

De kippenvelmomenten hebben met elkaar gemeen dat ik mezelf overweldigd voel door iets wat boven mij uitstijgt. Het kan een heerlijk gevoel zijn of juist huiveringwekkend: ook toespraken van dictators kunnen kippenvel veroorzaken. Kippenvelmomenten nemen een shortcut naar het lichaam: de geest komt er niet aan te pas. Dat maakt ze potentieel ook gevaarlijk. Poetin zal mensen vast ook kippenvelmomenten geven.

Interessant vond ik in het CBS-onderzoek het contrast tussen het kippenvelmoment en een andere indicator voor zingeving: persoonlijke ontwikkeling. Mensen willen zich ontplooien als individu, maar óók opgaan in iets groters. Deze verlangens zijn tegengesteld, maar niet per se tegenstrijdig: ze kunnen naast elkaar bestaan en ook allebei bevredigd worden. In het handige naslagwerkje The Meaning of Life. A Very Short Introduction (2007) beschrijft Terry Eagleton dat als volgt: een betekenisvol leven leiden is als spelen in een jazzband. „Er is zelfverwerkelijking, maar alleen door een verlies van het zelf in de muziek als geheel.” Het is de taak van de politiek, schrijft Eagleton, om jazzband-achtige toestanden te creëren op samenlevingsniveau. Dit is een utopisch streven, erkent hij, maar politici kunnen het probéren.

Een goede politicus geeft mensen het gevoel dat hun levens ertoe doen, maar vertelt ook een verhaal dat die individuele levens overstijgt. Beide gebeuren nu te weinig. Niet alleen missen veel mensen de mogelijkheid om zich betekenisvol te ontwikkelen, ook krijgen ze niet het gevoel dat ze onderdeel zijn van „iets groots”, zoals Bas Heijne vrijdag beschreef in zijn column over de Franse politiek.

Natuurlijk kunnen mensen die inspiratie elders vinden, in sport of muziek bijvoorbeeld. Maar de behoefte om geraakt te worden blijft ook op het politieke vlak bestaan, zelfs in een land waar 86 procent van de mensen zichzelf gelukkig noemt. Mensen willen een huis, een baan en stabiele koopkracht, maar ze willen óók zo nu en dan kippenvel. De politicus die ze dat kan geven, is verzekerd van succes.

[Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) is redacteur van NRC]

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/04/22/kippenvelmoment-a4117097

Advertisement