Tags

Coen Teulings: ‘In tijden van crisis heb je geen bal aan een macromodel’ (Marijn Jongsma, Ecoinomie/fd, 8-3-22)

Gedrag van consumenten is in tijdens van stress lastig te voorspellen

In het kort:

  • Centraal Planbureau komt woensdag met ramingen voor de Nederlandse economie.
  • Macromodellen zijn weinig waard in tijden van crisis, zegt oud-CPB-directeur Coen Teulings.
  • Bijsturen van informatie uit ‘externe bronnen’ is volgens Teulings van groot belang.
  • Ook bankeconomen worstelen met onzekerheden, ook ten aanzien van gedrag consument.

Woensdag komt het Centraal Planbureau (CPB) met nieuwe ramingen voor de Nederlandse economie, een belangrijk richtsnoer voor het nieuwe kabinet. Maar is er met een oorlog in Europa een zinnig woord over te zeggen? ‘Juist op dit moment zijn modellen het minste waard.’

Aan het woord is econoom Coen Teulings. Hij was tussen 2006 en 2013 directeur van het CPB, en maakte de Grote Financiële Crisis als rekenmeester van dichtbij mee. In 2009 kromp de economie met 3,7%. Na de Tweede Wereldoorlog was alleen de recessie in het coronajaar 2020 (-3,8%) groter.

Weinig houvast

Daarmee pakte de schade veel groter uit dan het CPB in 2008 had voorspeld. Op 1 september van dat jaar werd rekening gehouden met een forse vertraging tot 1,25%, in december stelde het planbureau de ramingen bij tot een krimp van 0,75%.

Teulings noemde het destijds ‘heel lastig’ om tot zinnige ramingen te komen. ‘Het model biedt in dit soort situaties weinig houvast’, blikt hij nu terug. ‘We zochten naar vergelijkbare crises in de geschiedenis. Zoals de impact van de Aziëcrisis eind jaren 90 op landen als Zuid-Korea. Het CPB moet nu ook informatie uit andere bronnen halen, het model met externe informatie bijsturen. Communicatie over de mogelijke gevolgen van verschillende scenario’s is veel belangrijker dan de precieze cijfertjes.’

De financiële markten zijn een belangrijke informatiebron, zegt Teulings. ‘Dan weet je in elk geval hoe anderen erover denken. Dat de rente in veilige havens als de Verenigde Staten, Duitsland en Nederland weer is gedaald is een slecht teken. Het is een standaardreactie op dreiging.’

Noodklok

Teulings luidde in 2008 de noodklok bij de betrokken ministeries. ‘Ik zei: bereid je op het ergste voor. Er was direct crisisoverleg. Dat leidde bij het CPB wel tot wrijvingen. Want de groep die zich bezighoudt met het macromodel, zweert daarbij. Je moet die deskundigheid respecteren, maar je tegelijkertijd realiseren dat je er in dit soort situaties eigenlijk geen bal aan hebt. Dit soort crises is ook niet in het gebruikelijke model te vatten.’

Toch heeft Teulings achteraf het gevoel dat hij harder had moeten bijsturen. ‘Tijdens die persconferentie in 2008 wist ik dat het erger zou worden. Maar in die onzekerheid moet je besluiten nemen. We hebben er toch voor gekozen om grotendeels het model te volgen.’

Rabo-econoom Hugo Erken werkte in 2014 en 2015 voor het planbureau. ‘Het proces is vrij strak ingekaderd met vier keer per jaar een raming. Ze doen dat heel gedegen en secuur, maar wij kunnen sneller inspelen op onverwachte gebeurtenissen.’

Toch worstelen ook financiële instellingen met de interpretatie van grote, externe schokken. Aan het begin van de coronacrisis moest Rabobank de ramingen voortdurend naar beneden bijstellen. Rabo-econoom Nic Vrieselaar: ‘Eerst dachten we nog: de uitbraken blijven beperkt tot China en Italië. Later werden we verrast door het sterke herstel. Geen econoom die dat goed had gezien. In onzekere tijden is het verstandig te werken met scenario’s.’

Ongekende prijsschok

En het aantal onzekerheden is enorm, benadrukt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING Nederland. ‘Komt er een volledige boycot van Russische energie? In welke mate mate leggen bedrijven zichzelf sancties op? Hoe reageren de markten? We weten dat we dit niet weten.’

Tegelijkertijd is het gedrag van consumenten in tijden van stress lastig te voorspellen, zegt Blom. ‘Er is door de coronacrisis veel spaargeld. Gaan consumenten die daarover beschikken dat inzetten om een hogere energierekening te betalen, zodat ze blijven uitgeven aan andere zaken? Of zetten ze de thermostaat lager? We hebben nog niet eerder zo’n grote prijsschok meegemaakt.’

De groeicijfers voor 2022 zullen sowieso vertekend worden door de sterke groei in 2021, waarschuwt zowel Blom als Erken. In het vierde kwartaal van 2021 was de Nederlandse economie bijna 3% groter dan voor de coronacrisis. Zelfs als het bruto binnenlands product in de komende kwartalen helemaal niet groeit, dan nog is er sprake van een hoger niveau dan in hetzelfde kwartaal een jaar eerder, waardoor de gemiddelde groei over heel 2022 zou uitkomen op 2,7%: het ‘overloopeffect’.

Om een goed beeld te krijgen is het daarom beter te kijken naar de groei ten opzichte van het kwartaal ervoor, stelt Erkens. In 2021 was deze gemiddeld 1,5%, voor 2022 verwacht Rabobank een gemiddelde kwartaal-op-kwartaalgroei van 0,2%. En dat bij een gasprijs die fors lager ligt dan de huidige spotprijs. Erken: ‘Een recessie ligt dus op de loer.’

https://fd.nl/economie/1432448/coen-teulings-in-tijden-van-crisis-heb-je-geen-bal-aan-een-macromodel-ehc2caoBs4pR

Advertisement