Tags

Code zwart? ‘We zitten in een donkergrijs scenario’ (Anna Dijkman, Zorg/fd, 6 dec. 21)

In het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis (ETZ) in Tilburg draait de zorg vooral om covidpatiënten, alwéér. De druk loopt overal op, zeggen de zorgverleners, niet alleen op de ic’s.

In het kort:

  • Ziekenhuizen moeten de reguliere zorg afschalen om coronapatiënten op te vangen.
  • In het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg is de helft van de operatiekamers dicht.
  • Niet alleen op de ic’s maar ook op de eerste hulp en de verpleegafdelingen neemt de druk toe.
  • Verder opschalen van de ic-capaciteit om code zwart te voorkomen, is nadelig voor andere patiënten.

Het is tien uur ‘s ochtends. Op de spoedeisende hulp (SEH) is het rustig, de wachtkamer is nog leeg. Verpleegkundigen maken onderling grapjes, maar de spanning is voelbaar. Stilte voor de storm, zeggen ze.

De eerste coronapatiënten komen meestal aan het eind van de ochtend en dat gaat door tot in de avond. Het zijn vooral gevaccineerde, kwetsbare ouderen en ongevaccineerden, onder wie ook fitte zestigminners. Laatst nog een marathonloper van in de veertig, die binnen een paar uur op de ic lag. Naast de covidzorg draait ook de gewone SEH door; de grote en kleine ongelukken, acute medische problemen.

*De holistische (antroposofische) geneeskunde leert dat, ook al ben je marathonloper, zoals hier genoemd, het niet gaat om een incidentele klacht, maar dat ieder organisch defect voert tot een medische klacht of ziektepatroon. Een marathonloper, die bij wijze van spreken gewend is om zijn emotioneel gespannen leven weg te ‘masseren’ door zware sporten zoals marathonrennen te beoefenen, krijgt dus na enige tijd een besmetting van welke aard dan ook en wordt ‘poer definitie’ ziek omdat hij geen aandacht heeft besteed aan zijn vluchtgedrag, in deze ‘casus’ aan zijn emotionele blokkades, die dus niet verholpen kunnen worden door alleen dagelijks te rennen. Dat helpt dus niets. Wat wel helpt is een bezoek aan een antroposofisch (huis)arts, als je ten minste wilt aannemen dat er netrouwbare alternatieve manieren van artsenij bestaan. Want zo niet, dan helpt de alternatieve weg ook niet.

Normaal komen op drukke momenten zo’n zes patiënten per uur binnen. De afgelopen weken was dat het dubbele, tot wel veertien per uur. Sinds vorige week staat een beveiliger bij de deur. De wachttijden nemen toe en niet alle patiënten zijn geduldig of willen zich aan de maatregelen houden; voor sommigen bestaat corona nog steeds niet.

*Wat betekent dit laatste? Dat het n et geaccepteerd wordt dan andere patiënten dan covid niet (kunnen) worden opgenomen?

Zwaard van Damocles

Wie weet wat de komende weken brengen? Alsof het zwaard van Damocles boven ons hoofd hangt, omschrijft SEH-arts Harm van de Pas de stemming. ‘Elke dag is er stress: zijn er voldoende bedden? Gaan we het redden?’

De SEH-medewerkers noemen hun vak ‘het mooiste van de wereld’. Maar ze zijn ook uitgeput. ‘Iedereen heeft het over de ic, maar de druk ligt nu ook bij ons: de eerste hulp en de verpleegafdelingen’, zegt Van de Pas.

Kunnen ze nog goede zorg leveren? Ja, zegt hij. Maar hij maakt wel strengere keuzes. Als het even kan, worden covidpatiënten naar huis gestuurd met zuurstof, onder begeleiding van de huisarts en thuiszorg. Ook andere patiënten moeten sneller naar huis, zolang het niet levensbedreigend is.

Waarheen?

Voor physician assistant longgeneeskunde Nannie Embregts voelt het soms alsof ze al dicht tegen code zwart aan zitten. Als zaalarts overziet ze de zogeheten highflow-afdeling, waar patiënten een intensieve zuurstoftherapie krijgen.

Hier komen patiënten van de ic om verder te herstellen. Voor anderen, die vanwege hun fysieke gesteldheid niet naar de ic kunnen, is dit het laatste redmiddel. Na 24 uur is meestal duidelijk of de behandeling aanslaat. ‘We maken de hele dag al moeilijke keuzes. Zijn we patiënten nog aan het redden of lijden ze? Creëren we door langer te behandelen verpleeghuispatiënten?’

Een verpleegkundige steekt haar hoofd om de deur. Ze wil overleggen over een patiënt bij wie de behandeling helaas niet is aangeslagen. Op deze afdeling kan hij niet blijven, want daar moet ruimte zijn voor nieuwe patiënten. De verpleegafdeling heeft ook geen plek. ‘Kan hij een ritje met de ambulance aan?’ wil Embregts weten. Dan kan hij naar de andere, kleinere locatie van het ETZ. Daar liggen patiënten met een behandelbeperking die niet meer naar de ic gaan. De verpleegkundige twijfelt. ‘Ik weet niet of hij de rit overleeft.’

Geknakt

De laatste weken sterven veel mensen op de afdeling. Het trekt een zware wissel op het personeel. Ze zeggen hier: of je hebt covid gehad, of je bent covid geknakt. De zorgverleners hadden in de zomer nazorgdagen met medewerkers van Defensie die normaal militairen bijstaan na oorlogsmissies. ‘Er waren veel overeenkomsten, ze schrokken van onze verhalen’, zegt Embregts.

*Het wordt volkomen duidelijk dat de ziekenhuiszorg volledig geherstructureerd moet worden omdat de ziekenhuizen totaal niet waren voorbereid op pandemieën van deze orde van grootte. Dat is dus een complete misrekening geweest van vorige kabinetten. Dat vraagstuk wordt dus ook onderdeel van de parlementaire enquête over de covid. Maar niet zomaar een misrekening, aangezien er rapporten lagen (WRR) met waarschuwingen[i] over pandemieën.

Of het personeel het nog trekt, is inmiddels een van de belangrijkste vraagstukken in het ziekenhuis. Zorgmanager Ard van der Kruis breekt zich er dagelijks het hoofd over. Ook over hoeveel bedden er nog zijn, welke zorg moet afschalen, of de ic het nog redt, of er een extra covidverpleegafdeling open moet.

Als voorzitter van het operationeel crisisteam overlegt hij ‘s ochtends met vertegenwoordigers van de afdelingen. De instroom, doorstroom en uitstroom moeten gemanaged worden, anders loopt het vast. De verpleegafdelingen stromen snel vol en doordat verpleeghuizen en de thuiszorg weinig ruimte hebben, stagneert de uitstroom.

Een aantal weken geleden werd tot zijn grote frustratie de crisisstructuur weer ingesteld. Hij heeft daarover zelfs zijn hart uitgestort bij de ziekenhuispsycholoog. ‘We hadden net de inhaalzorg ingepland, ook in de weekenden. Toen moest de helft van de operatiekamers weer dicht. We hadden geen keus.’

*Wat is het verschil tussen ons land en alle andere EU-landen wat deze covidaanpak betreft?

Donkergrijs

Als voorzitter van de medische staf moest neuroloog Edo Arnoldus het draaiboek voor fase 3 – code zwart in de volksmond – weer nalopen. Wat te doen als er niet genoeg ic-bedden zijn en dokters moeten kiezen? ‘Er is geoefend met denkbeeldige patiënten, zelfs met een speciale dobbelapp als de andere criteria niet tot een keuze leiden.’

Zover zal het waarschijnlijk net niet komen, denkt hij. ‘Omdat we verder opschalen. Maar dat heeft een prijs.’ Kiezen voor covid is óók kiezen om andere patiënten niet te behandelen, zegt hij. Het valt de dokters zwaar om patiënten af te moeten bellen, sommige voor de zoveelste keer. ‘Denk aan kankerpatiënten van wie de operatie wordt uitgesteld. Niemand weet precies wat daar de gevolgen van zijn. Iedereen vreest code zwart, maar in feite zitten we nu al in een donkergrijs scenario.’

En iedereen kijkt al kritisch. ‘Dat begint bij huisartsen met het insturen van patiënten. Wij kijken of patiënten een behandeling aankunnen. Een opname op de ic is een enorme aanslag op je gestel.’

Dat negen van de elf patiënten op de ic niet zijn gevaccineerd, onderstreept het belang van vaccinaties, maar maakt bij de keuze voor behandelen geen verschil. ‘Ook zij hebben recht op onze zorg.’ Arnoldus vindt wel dat de ic-capaciteit structureel moet worden uitgebreid. ‘Covid gaat niet meer weg en we willen de maatschappij niet elke keer stilleggen. En steek liever geld in hogere salarissen voor verpleegkundigen dan zaken als testen voor toegang.’

Zorg schaalt af én op

Eind november werd de zogeheten fase 2d in de ziekenhuizen afgekondigd, waarin reguliere zorg wordt afgeschaald. Dit is de laatste stap voor ‘code zwart’. Volgens de Nederlandse Zorgautoriteit hadden ziekenhuizen vorige week al bijna 40% van de reguliere zorg afgeschaald. Een derde van de ziekenhuizen gaf aan dat zij kritieke planbare zorg, zoals hartoperaties en kankerbehandelingen, uitstellen. Bijna alle ziekenhuizen hebben planbare zorg, zoals knie- en heupoperaties, afgeschaald. Een derde verleent helemaal geen planbare zorg meer. Ziekenhuizen schalen ondertussen op naar 1250 ic-bedden, bleek vrijdag uit een rondgang van Trouw. De ziekenhuizen stellen dat dit ten koste gaat van steeds meer acute reguliere zorg, met mogelijke gezondheidsschade als gevolg. Een verdere groei naar 1350 ic-bedden zou voor een aantal ziekenhuizen onhaalbaar zijn. Vorig jaar berekende het RIVM dat door uitstel van de zorg in de eerste golf minimaal vijftigduizend gezonde levensjaren verloren zullen gaan. Er liggen nu zo’n 2700 covidpatiënten in de ziekenhuizen, van wie bijna 600 op de ic. Dat is vergelijkbaar met de pieken van eerdere golven in de vorige winter. Van de patiënten die tussen 1 oktober en 23 november dit jaar in het ziekenhuis werden opgenomen (ic niet meegerekend) was ongeveer de helft gevaccineerd en de helft ongevaccineerd. Op de ic was twee derde van de patiënten ongevaccineerd en van hen was bijna 80% jonger dan 70 jaar. Bij de gevaccineerden op de ic was dit de helft.

https://fd.nl/samenleving/1422121/code-zwart-we-zitten-in-een-donkergrijs-scenario-hfl1caRQAEso


[i] Voorwoord 2007

In Nederland vormen infectieziekten in het dagelijks leven veelal een beperkt, min of meer individueel gezondheidsprobleem; epidemieën komen dan ook maar relatief zelden voor. Het risico op grootschalige epidemieën is echter niet verdwenen; (risico)factoren die het ontstaan van grote epidemieën of bioterroristische aanslagen waarschijnlijk maken zijn juist nadrukkelijker aanwezig. Daarbij stelt de bevolking hoge eisen aan het niveau van gezondheidsbescherming. Het onderwerp ‘infectieziekten’ maakt derhalve nadrukkelijk deel uit van de Nederlandse veiligheidszorg en crisisbeheersing. Epidemieën / pandemieën en/of bioterroristische aanslagen kunnen naast gezondheidsschade en een grote belasting van het zorgsysteem ook aanleiding geven tot maatschappelijke ontwrichting. Ook de veroorzaakte economische schade kan grote gevolgen hebben. [getekend door Prof. Dr. R.A. Coutinho, Directeur Centrum Infectieziektebestrijding (Cib)

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; RIVM rapportnummer: 330001001; ISBN 978-90-6960-172-4

©RIVM 2007;

Advertisement