Tags

Stop het ‘knabbelen’ aan beginselen EU (Jos Geukers, Brieven/Opinie/nrc.nl, 16/17 oktober 2021)

‘Na mijn rechtenstudie met specialisatie Europees Recht werkte ik van 1980 tot 1986 als EU-onderhandelaar voor Nederland op het gebied van de Interne Markt. Wezenskenmerk van wat later de Europese Unie is gaan heten zijn de vier vrijheden: voortaan zouden mensen, goederen, diensten en kapitaal onbeperkt toegang hebben tot elkaars grondgebied. De EU heeft ook sinds 1952 een eigen systeem van rechtspraak, uitgeoefend door het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. En tenslotte geldt als een van haar belangrijkste grondbeginselen het principe van de voorrang van het Gemeenschapsrecht boven het nationale recht.

Al sinds 1963 en 1964 concludeerde het Europese Hof in cruciale spraakmakende arresten – en sindsdien onweersproken! – , „dat de Europese Gemeenschap in het volkenrecht een nieuwe rechtsorde vormt ten bate waarvan de Staten, zij het op een beperkt terrein, hun soevereiniteit hebben begrensd en waarbinnen niet slechts deze lidstaten, maar ook hun onderdanen gerechtigd zijn”.

Elementaire beginselen van het gemeenschapsrecht zijn aldus de duurzaamheid, de rechtstreekse werking en de voorrang van dit recht, evenals de bescherming van een aantal grondrechten en fundamentele vrijheden. Hieraan (laten) ‘knabbelen’ is niets minder dan het zetten van de bijl aan de wortels van het unieke project ‘Europese Unie’. De 450 miljoen inwoners van de EU hebben hieraan in belangrijke mate hun relatief hoge welvaartsniveau te danken in vergelijking tot de rest van de wereld.

De Britten en ook de Denen zijn na hun toetreding tot de EU in 1973 met dit ‘knabbelen’ al heel snel begonnen door om de haverklap uitzonderingen te bedingen, bijvoorbeeld bij de harmonisatie van wetgeving. Schoorvoetend werden deze regelmatig toegestaan, om maar de lieve vrede te bewaren, dan wel uit angst om ze als partners kwijt te raken. Uiteindelijk gebeurde dit laatste toch met het Verenigd Koninkrijk. Ik ken geen duidelijker voorbeeld van de mogelijke gevolgen van het geven van valse voorlichting aan de eigen bevolking over de essentie van de EU, en de toegevoegde waarde daarvan voor in casu het VK zelf.

Nu zijn het de leiders van lidstaten als Polen, Hongarije en Tsjechië die zich eveneens steeds minder lijken aan te trekken van de EU-grondbeginselen, omdat hun dat om uiteenlopende redenen beter uitkomt. Populistische tendensen in die landen lopen hiermee opvallend parallel.

‘De dialoog gaande houden’ zoals EU-Commissievoorzitter Von der Leyen lijkt te willen: allemaal prima, maar het wordt wel – nee is al veel langer! – de hoogste tijd voor het weldenkende deel van de EU, de staatshoofden en regeringsleiders voorop, om nu echt de rode lijnen te markeren om verdere erosie te voorkomen.

Jos Geukers

Heerlen

[ Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 16 oktober 2021]

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/10/16/europese-unie-stop-het-knabbelen-aan-beginselen-eu-a4062043

Advertisement