Tags

Remkes en Koolmees pionieren met dun regeerakkoord: ‘We doen echt iets nieuws’ (Avinash Bhikhie, Ten eerste/de Volkskrant, 7-10-21)

De twee nieuwe informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees gaan in de volgende fase van de formatie met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie werken aan een dun regeerakkoord met een grote rol voor de kandidaat-ministers. Voor de geweigerde PvdA en GroenLinks staat de formatiedeur open om input te leveren.

*’Een grote rol voor kandidaat-ministers’ klinkt heel logisch en ‘bijna’ vanzelfsprekend als omdat in het bedrijfsleven ook met grote namen wordt gewerkt, maar daar geldt een heel andere cultuur en die ontbreekt in het Haagse volledig. Kennis van zaken en academisch denkniveau ontbreken daar bijna geheel omdat het in de politiek niet (meer) draait om feiten, maar om beeldvorming. Het verschil met het bedrijfsleven is dus dat kennis van zaken daar een overlevingskwestie is om de concurrentie wat harde omzet- en winstdata te kunnen aftroeven, en in de politiek gaat het daarentegen slechts om dagkoersen en daarom is het ;langetermijndenken geheel weggevaagd. Het enige dat telt zijn de komende verkiezingen die gewonnen moeten worden want alleen dat levert politieke (en soms economische) macht op, omdat deuren in dat geval opengaan.

Maar waarom is de rol van aantredende bewindslieden best een groot risico? Want die worden dan uit het eigen ledenbestand gerekruteerd en dat is weer via een omweg de terugkeer van ééndimensionaal denken. Daar schieten we op voorhand niets mee op. Wat wel verstandig is: selecteren vanuit denktanks want alleen daar vandaan kunnen gerenommeerde wetenschappers worden geselecteerd tegenwicht kunnen bieden aan korte termijn denkers in de politiek. En daar bestaat dringende behoefte aan.

Maar ook een bijkomstige factor speelt een rol: uitwerking van hoofdlijnen in het regeerprogramma betekent dat kandidaat-ministers in hoorzittingen (zoals in de VS) ondervraagd moeten kunnen worden en dat een afbreukrisico levensgroot wordt. De VS hebben daar langdurige ervaring mee, ons land niet. En de hoorzittingen in het Europees Parlement was zichtbaar hoe zwaar onvoorbereide kandidaat commissieleden het voor de kiezen kregen. Dus die route, hoewel zeker aanbevelingswaardig, zal zeker tijd nodig hebben om tot wasdom te komen. En in ons land is een monocultuur ontstaan van high-potentials die genadeloos door de mand zakken als ze ‘zomaar’ geselecteerd worden met burn-outs als gevolg. Kortom, een weg met de nodige haken en ogen.

‘We gaan echt iets nieuws proberen, noem het een experiment: een beknopt regeerakkoord’, zei Koolmees woensdag in het Logement aan het Plein in Den Haag, waar de onderhandelingen de komende weken plaatsvinden.

De betrokken partijen gaan ‘pionieren’, verwacht Remkes. ‘Formatiebesprekingen worden op een nieuwe leest geschoeid. Wordt het een eenvoudig traject? Nee, zeker niet.’

Wat is het plan? De informateurs en de vier formatiepartijen zijn voornemens een dun en beknopt regeerakkoord op te stellen. Gebruikelijk is dat de formerende partijen het beleid voor de volgende vier jaar tot achter de komma uitstippelen. In wekelijkse coalitie-overleggen worden eventuele struikelblokken achter de schermen weggepoetst, waardoor de Kamer al jaren het gevoel heeft dat er eigenlijk geen invloed meer kan worden uitgeoefend op het kabinetsbeleid.

Na de toeslagenaffaire en de vertrouwenscrisis rond VVD-leider Mark Rutte besloot de Kamer dat de Haagse bestuursstijl radicaal op de schop moet: meer afstand tussen Kamer en kabinet en meer dualisme.

Daarom willen informateurs Koolmees en Remkes de onderhandelingen anders invullen. De vier partijen moeten het in het dunne regeerakkoord eens worden over wat zij de komende vier jaar willen bereiken. De belangrijkste thema’s zijn bekend: de woningnood, de klimaatopgave, het stikstofvraagstuk, de groeiende ongelijkheid en arbeidsmarkt. De partijen spreken af wat de doelen zijn, bijvoorbeeld een CO2-reductie van 55 procent. Voor de ‘hoe-vraag’ zijn de ministers verantwoordelijk. ‘Het is aan ministers dat regeerprogramma verder uit te werken’, legt Remkes uit. ‘Dat betekent meer afstand tussen kabinet en coalitiepartijen.’

Werkende weg

Of deze inzet tot het gewenste resultaat zal leiden, moet de komende weken blijken. ‘We zullen werkende weg moeten kijken hoe dat gaat, hoe je dat vorm moet geven’, aldus Koolmees. Want hoe wordt voorkomen dat het regeerprogramma van de ministers niet alsnog gewoon een vuistdik regeerakkoord wordt waar het beleid dus toch tot achter de komma is uitgewerkt?

Ook voor de formerende partijen is het allemaal nieuw. VVD-onderhandelaar Sophie Hermans: ‘Hoe het regeerakkoord en het regeerprogramma zich tot elkaar verhouden, daar moeten we met elkaar achter komen.’

De informateurs en de vier onderhandelende partijen zullen zich ervan bewust zijn dat de coalitie waarover onderhandeld wordt geen meerderheid in de Eerste Kamer heeft. Er is steun van de oppositie nodig. Remkes deed een nadrukkelijk beroep op de partijen die niet aan de formatietafel zitten, in het bijzonder de PvdA en GroenLinks. ‘Ik ga ervan uit dat partijen in de eerste plaats op aarde zijn om verantwoordelijkheid te dragen.’ Als Lilianne Ploumen en Jesse Klaver daarvoor open staan, kunnen zij input leveren. ‘Het is geen closed shop.’

PvdA-leider Ploumen voelt daar niets voor. ‘VVD en CDA zijn een half jaar bezig geweest om ons van tafel te krijgen. Dat is ze gelukt. Nu zitten zij te piepen dat we niet constructief zijn, terwijl wij altijd open hebben gestaan voor volwaardige onderhandelingen over een meerderheidskabinet.’ Dat vindt ook GroenLinks-voorman Klaver. ‘Als ze willen onderhandelen, hoor ik het wel. Maar dan alleen over een meerderheidskabinet.’

Remkes en Koolmees kregen dinsdag groen licht van de Kamer om na bijna zeven maanden te beginnen met de inhoudelijke formatiebesprekingen. Hoeveel tijd zij uittrekken voor de volgende fase, wilden ze woensdag niet zeggen. Er is wel een deadline, verzekerde Remkes. ‘Maar we gaan niet vertellen wanneer die is.’

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/1379/articles/1459385/6/1

Advertisement