Tags

‘Hoe denkt de achterban van D66 over de nieuwe wending in de formatie?’ (Philip de Witt Wijnen en Titia Ketelaar, nrc.nl, 2 oktober 2021)

Nieuw leiderschap | Onder actieve D66-leden heerst teleurstelling dat het progressieve kabinet er niet komt. Nu hopen ze op stevige formatiebesprekingen.

Nieuw leiderschap. Een zo progressief mogelijk kabinet. En niet nog eens gaan regeren met de ChristenUnie. Dat waren de duidelijke doelstellingen die D66-leider Sigrid Kaag al vóór de Tweede Kamerverkiezingen had geformuleerd, en tijdens het moeizame formatieproces erna zo vaak bleef herhalen.

*Alle beloften krijgen per nieuwe fase in de informatieperiode weer een aanpassing en dus is er door D66 geen fout gemaakt op een enkele ongelukkige uitspraak na, die als lolbroekerij konden worden opgevat (de ‘roestende’ auto).

Nu, zesenhalve maand later is dit de voorlopige uitkomst, die informateur Johan Remkes wist te bereiken: de vier oude coalitiepartijen, VVD, CDA, D66 én de ChristenUnie gaan samen onderhandelen over een nieuw regeerakkoord.

Het was Kaag die aan de vooravond van de door Remkes uitgeroepen D-day als eerste had bewogen. In een toespraak had ze op zondag laten weten toch met de ChristenUnie te willen onderhandelen. In een combinatie weliswaar met het door haar gewenste linkse blok van GroenLinks en PvdA, maar „zonder garanties voor de uitkomst”.

*Als eerste had bewogen’ is natuurlijk een typerende Telegraaf-spin.

Dat was het gaatje dat Remkes woensdag zag waardoor hij Kaag door de laatst mogelijke optie kon trekken voor het formatieproces definitief zou klappen en het op nieuwe verkiezingen zou uitdraaien. Na lang beraad ging de Tweede Kamerfractie van D66 akkoord met het begin van onderhandelingen – met de huidige drie regeringspartners. Rutte III wordt, als die onderhandelingen lukken, Rutte IV.

*Kaag was simpelweg de meest wijze persoonlijkheid van het geheel van onderhandelaars.  

Heeft Kaag hiermee inderdaad nieuw leiderschap betoond? Zo verkocht ze het zelf wel. Of heeft ze de eerste onderhandelingsslag verloren met als resultaat dat ze haar verkiezingsbeloftes niet kan waarmaken? Regeren met twee centrumrechtse partijen (VVD en CDA) en twee confessionele (CDA en ChristenUnie) brengt een progressieve vernieuwingsagenda niet dichterbij.

*Niet alléén dat ze het zo wel ‘verkocht’, maar feitelijk was het ook zo. Merkwaardig dat deze liberale krant zich zo vreemd opstelt.

Hoe denkt de achterban van de liberalen er eigenlijk over? NRC maakte een rondgang langs D66’ers.

Daar heerst teleurstelling. Jan Lems, D66-raadslid in Almere, noemt het „een ingewikkelde manoeuvre”: „Direct na de verkiezingen hebben we gezegd ‘zo willen we niet verder’. Ik ben verscheurd tussen ‘we nemen onze verantwoordelijkheid’ en de nieuwe politieke wind die er zou gaan waaien”.

*’Een ingewikkelde manoeuvre’ is een onprofessionele opmerking.

Maar „as it net kin sa’t it moat, dan moat it mar sa’t it kin”, zegt Marieke Vellinga, fractievoorzitter in Súdwest-Fryslân. Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan. Sonja Paauw, fractievoorzitter in Zwolle, zegt: „Iemand moet de verstandigste zijn”.

*Beter!

Leiderschap

Dat is nu Kaag, zeggen D66’ers. Sommigen vinden haar concessie juist getuigen van het nieuwe leiderschap waarover zij het zoveel had. Fatma Koser Kaya, voormalig Tweede Kamerlid en nu wethouder in Amersfoort zegt: „Twee mannen hebben maandenlang zitten wachten en twee partijen wilden niet. Eentje wel – en daar heb ik waardering voor.”

*Precies!

Al getuigde niet alles de afgelopen week van dat nieuwe leiderschap: het gerucht over het drankgebruik van informateur Remkes door D66-spindoctors wordt „een dieptepunt” genoemd. Gerda Oskam, voormalig raadslid in Utrecht en lid van de landelijke verkiezingscommissie van de partij, zegt dat D66 daarmee „de eigen integriteit en geloofwaardigheid te grabbel heeft gegooid.”

*Inderdaad blamerend.

Er bestaan veel appgroepjes van partijleden, vertelt Oskam, en ook daar komt kritiek op de tussenstand van formatie voorbij. Ze kreeg veel bijval voor een tweetje waarin ze pleitte voor een oppositierol. Dat Kaag nu toch aan de onderhandelingstafel gaat zitten met de oude partners vinden andere D66’ers niet onoverkomelijk. Alleen moet ze dan wél met iets thuiskomen. Marieke Vellinga zegt: „Deze handreiking is wat mij betreft niet een handreiking om zomaar te tekenen bij het kruisje. Doorgaan met deze partijen is niet doorgaan met dit beleid.”

De actieve leden verwachten veel op het gebied van klimaat en onderwijs. Ze maken zich tegelijk zorgen, met name over de verschillen met de ChristenUnie. Joris Hetterscheid, voorzitter van de Jonge Democraten, ziet die niet alleen op medisch-ethisch gebied, maar ook als het gaat om „stikstof, lhbti-rechten en artikel 23, de vrijheid van onderwijs”. Eigenlijk baart de hele „conservatieve wolk” hem zorgen: „Migratie wordt ook een spannend thema.”

Pinkeltje

De D66’ers verwachten van de andere partijen inschikkelijkheid. Het CDA wordt dan het meest genoemd, dat is immers niet meer dezelfde grote partij van de vorige verkiezingen. Terwijl zij zelf de tweede zijn. Lems zegt: „Met 24 zetels heb je in elk geval een stevige vinger in de pap.”

Matthijs Sienot, tot maart nog Kamerlid voor D66, is het daarmee eens: „Dat de oude coalitie überhaupt door kán gaan, zijn de 5 zetels die wij hebben gewonnen.” Het CDA, dat door de onwrikbare opstelling van Wopke Hoekstra wel de gedroomde samenstelling kreeg, heeft minder recht van spreken aan de onderhandelingstafel. „Het CDA is Pinkeltje in de peilingen.”

Hij vindt dat Kaag en haar secondant Rob Jetten dus echt grote stappen moeten kunnen eisen, met name op het gebied van klimaat, stikstof, Europa en onderwijs. „Dus niet met kwartjes en dubbeltjes gaan strooien, waar VVD en CDA het bij willen laten, nee: echt grote stappen.”

Als dat niet lukt? Sienot zegt: „Dan staan wat mij betreft alle opties open. Dus ja, dan gewoon de oppositie in gaan of nieuwe verkiezingen.”

Waar informateur Remkes zei te verwachten dat de nu aangebroken fase in de formatie „snel kan gaan”, vermoeden D66’ers dat die onderhandeling nog best eens lastig kunnen zijn. En als het resultaat niet goed bevalt, kunnen partijleden het de top nog lastig gaan maken. Gerda Oskam wijst op het najaarscongres, half november. „Er is door de regio’s Utrecht en Flevoland een motie aangenomen die vraagt om bindende afspraken over een nieuwe bestuurscultuur.” Voor de goede orde, voegt ze daar graag aan toe: „Dat is niet bedoeld als kritiek op Kaag, maar juist als steun in de rug bij het onderhandelen over een nieuwe regeerakkoord.”

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/10/02/kaag-moet-scherp-onderhandelen-a4060442

Advertisement