Tags

Na draai van Kaag ‘op hoop van zegen’ naar Rutte IV (Lien van der Leij en Bas Knoop, Politiek/fd, 1-10-21)

In een volgepakt perszaaltje op het partijkantoor van D66 greep Sigrid Kaag donderdag de regie in de tot nu toe levenloze kabinetsformatie. Kaag staakte haar maandenlange verzet tegen doorregeren met de ChristenUnie en maakte zo de weg vrij voor onderhandelingen over een doorstart van de huidige coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

Met het opheffen van haar blokkade doorbrak de D66-leider een 196 dagen durende impasse waarin onderlinge blokkades, anonieme verwijten en continue ophef het aanzien van politiek en democratie besmeurden. De onbestuurbaarheid regeerde aan het Binnenhof.

Een nieuwe start

Maar na Kaags stap zit er nog geen nieuw kabinet. Nu beginnen pas de échte onderhandelingen. Kaag eist dat Rutte IV absoluut geen kopie mag zijn van Rutte III. Het moet ‘progressiever, genereuzer, opener en menselijker’ zijn, zei ze. ‘We doen het goed, of we doen het niet.’

VVD-leider Mark Rutte kon de woorden van Kaag na haar gevoelige draai niet anders dan beamen. Hij repte over ‘een nieuwe start’, ‘een nieuwe cultuur’ en ‘een nieuw programma’. In zijn eindverslag benadrukte informateur Johan Remkes dat een nieuwe bestuurscultuur en een betere relatie tussen burger en overheid speerpunten moeten zijn van een nieuw kabinet.

De komende weken moet blijken of al deze fraaie woorden en beloftes daadwerkelijk gaan zorgen voor een cultuuromslag in politiek Den Haag. De afgelopen maanden, waarin de politieke kopstukken het eigen belang lieten prevaleren boven landsbelang, stemden niet hoopvol. Op de vier onderhandelende partijen rust nu de dure plicht het tegendeel te bewijzen.

Progressieve droom

Dat moet gebeuren tegen de achtergrond dat zeker voor D66 een doorstart van deze coalitie niet het gewenste scenario is. Kaag boekte afgelopen maart zetelwinst met een boodschap over nieuw leiderschap en de wens voor een ‘zo progressief mogelijk kabinet’. De behoudende ChristenUnie paste niet in dat plaatje.

‘De kiezer heeft die boodschap gehoord en heeft ons het vertrouwen gegeven dat wij onze belofte waar zullen maken een zo progressief mogelijk kabinet te vormen’, zei Kaag donderdag. Tegelijkertijd erkende zij dat haar progressieve droom uiteen is gespat door het aanhoudende verzet van VVD en CDA tegen samenwerking met PvdA én GroenLinks.

Door nu als eerste haar blokkade op te heffen, hoopt Kaag als eisende partij plaats te nemen aan de onderhandelingstafel en zo het landsbestuur alsnog wat progressief elan te geven. De voormalig topdiplomaat legde donderdag direct drie concrete eisen op tafel. Nederland moet fors gaan investeren in het klimaat, in het onderwijs en in de EU een leidende rol gaan vervullen.

Vluchtelingenstromen

Enkele heikele kwesties, die de afgelopen vier jaar voor grote verdeeldheid en spanningen zorgden in de coalitie, liet Kaag donderdag onbenoemd. Wat te doen bijvoorbeeld met het netelige stikstofprobleem, toekomstige vluchtelingenstromen en niet te vergeten: medisch-ethische kwesties. Over dit laatste onderwerp zei Kaag in de verkiezingscampagne dat zij niet nog vier jaar stilstand zal accepteren. Het was voor D66 de hoofdreden om hernieuwde samenwerking met de ChristenUnie in eerste instantie af te wijzen.

Hoe gevoelig medische ethiek binnen de ChristenUnie ligt, bleek donderdag nog maar eens. Op zijn afsluitende persconferentie zei informateur Johan Remkes dat de ChristenUnie geen blokkades zal opwerpen op initiatieven vanuit de Tweede Kamer over medische ethiek.

Een paar uur later al nam ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers in krachtige bewoordingen afstand van de opmerkingen van de VVD-veteraan. ‘De heer Remkes is geen woordvoerder van mij. Het is woensdag niet ter sprake gekomen. Ik heb niet aangegeven wat ik wil en niet wil’, zei Segers tegen journalisten in het Kamergebouw.

Die grote verschillen op sommige thema’s maken het spannend of de vier partijen het dit keer wel aandurven zich te beperken tot een beknopt regeerakkoord op hoofdlijnen, zoals zij bespraken met Remkes. De afgelopen kabinetsperiode leerde dat op momenten van grote politieke spanning deze coalitie in een reflex schoot en terugviel op gedetailleerde afspraken. Alles om politieke ongelukken te vermijden.

Op hoop van zegen

Een ander prangend vraagstuk is de samenwerking met de oppositie. Ook Rutte IV ontkomt er niet aan om zaken te doen met het linkse blok van PvdA en GroenLinks. In de Tweede Kamer hebben VVD, D66, CDA en ChristenUnie weliswaar een nipte meerderheid, in de Senaat komen zij zes zetels te kort.

Maar de verhoudingen tussen PvdA/GroenLinks en met name VVD en CDA zijn in het afgelopen half jaar behoorlijk verzuurd geraakt. De twee linkse oppositiepartijen zijn gefrustreerd over het feit dat zij zijn weggestuurd van de onderhandelingstafel zonder ook maar één inhoudelijk woord te hebben gewisseld.

Een open uitnodiging van Remkes aan PvdA en GroenLinks om mee te denken over het financiële en fiscale beleid van een nieuw kabinet en de bestuurscultuur, wees PvdA’er Lilianne Ploumen direct van de hand. ‘Wij gaan de oppositie in.’

Zo is er na de draai van Kaag na zes maanden stilstand voor het eerst zicht op een nieuw kabinet. Maar niemand in Den Haag die stellig durft te beweren dat deze partijen samen de eindstreep van de onderhandelingen halen. ‘Op hoop van zegen’, zei Segers.

https://fd.nl/politiek/1414529/na-draai-van-kaag-op-hoop-van-zegen-naar-rutte-iv-gaj1cahpszCu

Advertisement