Tags

((Ulko Jonker, Binnenland/fd, 21 sept. 21)

De aanpak van het klimaatprobleem is beleidsmatig ‘een peulenschil’ vergeleken met de coronacrisis, vindt Bas Jacobs. Maar politici zijn bang voor het nemen van verantwoordelijkheid. Dat schaadt ook de economie.

In het kort:

  • Prinsjesdag en Algemene Politieke Beschouwingen bepalen verloop formatie.
  • Nieuw kabinet zet pas met de volgende begroting zijn stempel op het beleid.
  • Verschil tussen ‘beleidsarm’ en ‘beleidsrijk’ beslaat 0,5% van het bruto binnenlands product.

‘Idioot’, vond PvdA-aanvoerder Lilianne Ploumen het zondag, dat de formatie weer een week vooruit wordt geschoven. De woningnood kan niet een week wachten, vindt ze. En voor het klimaat moet terstond de noodtoestand worden afgekondigd, voegde collega Jesse Klaver van GroenLinks toe. Maar de hoofdrolspelers in de vorming van een nieuw kabinet zijn deze week even bezig met het landsbestuur en de toestand in de wereld. Moet ook gebeuren.

Dinsdag wordt de Miljoenennota 2022 aangeboden aan het parlement, dat er woensdag en donderdag meteen over vergadert. Die wettelijke onderbouwing voor €360 mrd aan collectieve uitgaven en € 340 mrd aan lasten die volgend jaar aan burgers en bedrijven worden opgelegd, zou best eens meer in het belang van het land kunnen zijn dan weer een weekje palaveren over een nieuw kabinet.

Niet op stel en sprong

De vraag is ook of het, behalve in politieke zuurgraad, voor de begroting al veel verschil zou hebben gemaakt als er deze zomer wel een kabinet was geformeerd. Gewoonlijk is er een flinke aanloop nodig om een nieuw regeerakkoord in daden om te zetten. ‘Je kunt nieuw beleid niet op stel en sprong afkondigen’, zegt hoogleraar economie en overheidsfinanciën Bas Jacobs. ‘Er is onderbouwing nodig, er moeten wetten worden geschreven, analyses worden gemaakt.’

Dat neemt niet weg dat ook hij met verbazing naar de formatie kijkt. ‘Er is heel veel ruimte voor een publieke investeringsagenda voor klimaat, onderwijs, onderzoek, infrastructuur’, zegt de professor aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Er is ook genoeg armslag om hervormingen door te voeren, op de arbeidsmarkt, de woningmarkt en in het belastingstelsel. ‘Het is verbazingwekkend dat de politiek uitgerekend nu heel bang is voor het dragen van politieke verantwoordelijkheid’, vindt Jacobs.

Beleidsrijk

Mark Rutte sprak dit weekend toch over ‘een beleidsrijke begroting’. Het kabinet steekt extra geld in klimaatbeleid en criminaliteitsbestrijding, geeft een extra woningbouwimpuls en lapt her en der wat koopkracht bij. Het tekort valt al met al een half procentpunt hoger uit dan bij voortzetting van het bestaand beleid het geval zou zijn (2,3% tegen 1,8%), zo blijkt uit de uitgelekte CPB-doorrekening. Dat is, bij een economie die volgend jaar bijna €900 mrd omvat, een verschil van €4,5 mrd.

Maar schuld is gratis zolang de rente grotendeels negatief is, dus waarom wordt niet veel ambitieuzer voorgesorteerd op grootschalige publieke investeringen, vraagt Jacobs zich af. Het Wopke-Wiebesfonds dat in het leven is geroepen om investeringen aan te jagen, is volgens hem vooral privaat georiënteerd. ‘Ik zie te weinig zelfvertrouwen in de publieke sector’, zegt Jacobs. ‘Terwijl de pandemie juist laat zien wat de overheid vermag.’

Peulenschil

Oplossing van het klimaatprobleem is volgens hem zelfs ‘een peulenschil’ in vergelijking met de coronapandemie als het gaat om beleidsinspanning en politieke inzet. Van Jacobs kan het tekort ook naar 5% van het bbp als daar maar rendabele — onafhankelijk te toetsen — publieke investeringen mee worden gedaan. Maar ‘stikstof, het klimaat, de investeringsagenda, de hervormingen, alles zit vast op de politiek’, stelt hij vast.

De hamvraag is volgens de hoogleraar ‘hoe het nemen van politieke verantwoordelijkheid niet meer wordt gezien als een enorm risico’. Want dat houdt de formatie volgens hem in gijzeling. ‘Alles is gepolariseerd geraakt en dat betekent dat het heel moeilijk is om nog oplossingen en hervormingen door te voeren. De polarisatie leidt tot maatschappelijke en economische schade’. De afgelopen tien jaar zag hij al hoe alle compromissen en hervormingen met duwen en trekken en ‘flinterdunne meerderheden’ tot stand kwamen. Het wordt zo alleen maar moeilijker, denkt Jacobs.

Lage groei

Dat heeft ook economische gevolgen die nu even worden verbloemd door een hoge inhaalgroei. Het onderliggende groeipad voor de economie is met 1,5% ‘zeer matig’, vindt Jacobs. Het duidt volgens hem op onderhuidse spanningen in de economie die hogere groei in de weg zitten, zoals toenemende marktmacht, windhandel in de huizenmarkt, groeiende ongelijkheid in inkomens en vermogens, maar ook discrepanties op de arbeidsmarkt tussen flex en vast en tussen hoger en lager opgeleiden. Ze zetten het groeipotentieel onder druk. ‘Het economische beleid ondersteunt deze ontwikkelingen juist, of gaat ze in ieder geval niet meer tegen’, aldus Jacobs.

Alle lichten staan op groen om die vicieuze cirkel van economische erosie en maatschappelijk onbehagen te doorbreken. De klemmende vraag of de politiek die kans grijpt maakt de komende drie dagen belangrijk voor de toekomst van het land, de economie en vooral het aanzien van de Haagse politiek zelf. Ze zijn waarschijnlijk doorslaggevender dan de voorgaande 187 dagen sinds de verkiezingen van 17 maart.

*Het is nu ook duidelijk dat de economen niets van de traagheid begrijpt die de politiek heeft veroorzaakt of zelfs moedwillig heeft ingezet. We gaan bijna denken in de noodzaak om een parlementaire enquête een onderzoek te laten doen naar de oorzaak van deze traagheid en geconstateerde angst.

https://fd.nl/politiek/1413332/alle-seinen-voor-grootse-daden-staan-op-groen-maar-de-politiek-is-verlamd-gui1cahAMOIl

Advertisement