Een geopolitieke les voor Europa (Het commentaar van Trouw, Opinie/Trouw, 26-8-21)

De geopolitieke realiteit heeft zich in Afghanistan hard aan Europa opgedrongen. Zoals de Duitse bondskanselier Angela Merkel het formuleerde: zonder aanwezigheid van de VS kunnen Duitsland en andere landen niet zelf mensen evacueren. Natuurlijk volgde daarop de belofte dat Europese landen hulp blijven bieden aan Afghanen die voor westerse diplomaten, organisaties of militairen hebben gewerkt. Maar wat dat voorstelt, moet blijken.

Deels komt die onmacht omdat de Europese militairen al grotendeels uit Afghanistan waren verdwenen. De Navo-strijd daar (of strikt genomen die van een internationale coalitie) was inmiddels vrijwel volledig een Amerikaanse strijd. Maar ook daarvóór was het Amerikaanse aandeel onmisbaar, zelfs met substantiële Nederlandse, Italiaanse, Franse, Duitse en vooral Britse bijdragen. Zoals Europa zelf nog steeds vooral schuilt onder de Amerikaanse atoomparaplu.

*De EU-staten hebben dus de afgelopen jaren het geheel laten afweten bij herhaalde wensen van de VS meer te investeren in het defensiebudget. Het resultaat dat is afgelopen weken zichtbaar geworden in Afghanistan en Kabul in het bijzonder. Dat betekent dat er nu dringend een nieuwe missionaire kabinet moet gaan aantreden in ons land om orde op zaken te stellen: een eigen transportinfrastructuur, want we leunden geheel op de VS. Maar geen nieuwe investeringen in wapentuig, want die horen bij het klassieke oorlogsbedrijfsvoering die niet meer terugkeert.

Maar wel via alle focus op cyberoorlogen omdat dat het terrein is waar onze krijgsmacht een nuttige bijdrage kan leveren. Alleen bij een proportioneel en effectief aandeel in een nieuwe strijdmacht per lidstaat kan de EU een geopolitieke reus gaan worden, evenwaardig aan de VS en China. Nu staan we op een nulpunt, dat de wet van de achterstand kan benutten om de EU op de mondiale kaart te kunnen laten opereren. Maar zonder Koude Oorlogsretoriek.

‘Als militair optreden noodzakelijk wordt, zoals nu in Afghanistan, dan laat zich dat voelen. De Europese landen beseffen dat ze hun militaire slagkracht moeten versterken. Om de balans te herstellen in de Navo, waaraan Europese landen te weinig bijdragen. Maar ook om eigenstandig, dus los van de VS, geopolitieke macht uit te oefenen als dat voor de Europese democratieën cruciaal is, bijvoorbeeld in het Middellandse Zeegebied of langs de oostgrens.

‘Dit weekeinde versnelde de EU-buitenlandchef Josep Borrell dan ook de plannen voor een Europese defensiemacht. Hij wil een Europees ‘expeditieleger’ van vijftigduizend mannen en vrouwen. De Duitsers en de Fransen pleiten al langer voor meer Europese militaire macht en verscheidene landen werken ook al samen, zoals bijvoorbeeld Nederland en Duitsland. Maar een eigenstandig Europees leger, met eigen materieel, is nog lang geen realiteit.

‘Mensen die sceptisch staan tegenover ‘Brussel’ zullen er een nieuwe bevestiging in zien van de neiging van Europese politici een superstaat te creëren, wat ze ongewenst vinden. Defensie is immers nu nog een nationale aangelegenheid, geen Europese. Maar er is alle reden de EU te zien als relatief kwetsbare speler in het grotere wereldwijde krachtenveld, waarin China sterk opkomt, Rusland onbestendig is, de VS andere prioriteiten krijgen, en Europese landen zelfstandig te zwak zijn om daadkrachtig te kunnen optreden.

‘Als de EU-leiders in november over Borrells voorstel gaan praten, zullen ze de chaos in Kaboel scherp voor ogen moeten houden. Misschien is vijftigduizend manschappen nu nog te ambitieus, maar de Europese defensie- en interventiecapaciteit zal wel moeten toenemen om de bevolking te beveiligen, en de Europese waarden en belangen te kunnen blijven waarborgen. Betere militaire samenwerking alleen is daarvoor niet voldoende.

*Op dit moment gelden maar drie prioriteiten op de politieke agenda van het komende nieuwe kabinet en dat zijn: 1. Klimaat, 2. Defensie en moderne transport- en communicatieve infrastructuur, maar óók voorlopig geen bijdragen meer aan de door de VN gewenste militaire interventies omdat onze krijgsmacht daarvoor niet meer afdoende geëquipeerd is; en 3. Voorkoming dat ons land een narcostaat ‘in volle omvang en breedte’ wordt (of al is geworden). Al deze punten zijn enorm van belang in het geopolitieke veld van de mondiale politiek en vormen daarmee eerste prioriteit.

*Alle overige punten zoals woningtekort, onderwijs en zorg zijn ‘relatieve’ bijzaken. Er dient dus ook een totaal nieuwe en dus andere budgettaire basisstructuur Rijksbegroting te worden opgetuigd, want de huidige, oude vertrouwde formules gaan niet meer op.

[De mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.]

https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/1338/articles/1433736/17/2