Tags

De Europese schande (Column Caroline de Gruyter, Vooraan/nrc.nl, 21-8-21)

In Europa

Europa begon de Afghaanse crisis met een kolossale uitglijder. Afghaanse steden vielen snel in handen van de Taliban. De Afghaanse regering smeekte Europese landen om geen uitgeprocedeerde Afghanen meer te deporteren. Europese ambassades in Kabul zeiden hetzelfde. Maar dat lieten zes bewindspersonen van Binnenlandse Zaken, Justitie en Migratie, onder wie onze staatssecretaris Ankie Broekers-Knol, zich niet zeggen. Zij schreven de Europese Commissie dat die deportaties moesten doorgaan. Juist nu. „Stoppen geeft het verkeerde signaal en zal meer Afghanen ertoe aanzetten om naar de EU te komen.” Tien dagen later viel Kabul.

Buitenlandpolitiek is binnenlandpolitiek, zeggen ze weleens. Wij bekritiseren president Biden omdat hij Amerikanen geeft wat ze al jaren vragen: stop die zinloze, peperdure oorlog in Afghanistan. We verwijten hem dat hij NAVO-partners amper raadpleegt. Maar onze reactie was even zelfzuchtig. Veel Europese landen trokken met de VS Afghanistan in: een aanval op één NAVO-land is volgens artikel 5 een aanval op allen. Twintig jaar later dondert alles in elkaar, en in plaats van grondig na te denken over de toekomst van het westerse bondgenootschap en artikel 5, maken wij graag eerst even duidelijk dat de deportaties doorgaan. Om binnenlands-politieke redenen.

Enig idee hoeveel uitgeprocedeerde asielzoekers er afgelopen jaar vanuit de hele Europese Unie – 27 landen – teruggingen naar Afghanistan? 1200. Van die 1200 vertrokken er 1000 vrijwillig, vaak omdat ze geld kregen, en 200 tegen hun zin. En waarom zijn het er zo weinig? Omdat er weinig Afghanen (en anderen) meer in Europa aankomen. Om migranten te weren, heeft Europa zich ook afgegrendeld voor echte vluchtelingen. Het is Fort Europa geworden.

Vier landen hebben die deportaties nu opgeschort. Ook Nederland, gelukkig, waar de handtekening onder deze brief een VVD-onderonsje bleek te zijn geweest. Griekenland en Oostenrijk gaan door, voor de bühne. Griekenland heeft veel Afghanen allang naar Noord-Europa laten lopen en duwt nieuwkomers terug naar Turkije. En de Oostenrijkse conservatieve minister van Binnenlandse Zaken Karl Nehammer doet net alsof deportatievluchten nog kunnen landen in Kabul. Nehammer, die voor deportaties graag tv-ploegen uitnodigt, vergeet net als Broekers-Knol nooit waar de politieke concurrentie zit: op radicaal-rechts. Voor de FPÖ over strenger migratiebeleid begint, heeft hij het al uitgevoerd. Nu wil hij nieuwe deportatievluchten met de Taliban bespreken.

Dat politici zich zo gedragen komt, zegt men, door het trauma van 2015. Maar 2021 is 2015 niet. Zo makkelijk als het toen was om hier te komen, zo onmogelijk is het nu. Iedereen bouwt muren, zet elitetroepen aan de grens, doet pushbacks op zee – zelfs Turkije en Iran. In Griekenland arriveerden dit jaar amper 1500 mensen.

Mensen terugzetten die vervolgd worden – refoulement – mag niet. Dat hebben Europese landen in 1951 in de Geneefse Vluchtelingenconventie gezet. Veel landen negeren de Conventie al jaren. Nu Europa ook mensen belet asiel te vragen, draagt het de Conventie eigenlijk ten grave. Gerald Knaus, ‘architect’ van de Turkijedeal in 2016 en auteur van Welche Grenzen brauchen wir?, vergelijkt Europa met Zwitserland, dat van 1938 tot 1945 nagenoeg gesloten bleef voor vluchtelingen en velen indirect de dood in joeg. Een hard oordeel. Maar ongelijk heeft hij niet.

Iedereen heeft de desperate Afghanen gezien, die zich in Kabul aan opstijgende vliegtuigen vastklampten. Ook Jean-Marie Guéhenno, oud-VN-ondersecretaris-generaal. De EU, zegt hij, „moet genereuze criteria opstellen voor Afghanen en hen onder lidstaten verdelen”. Maar EU-overeenstemming daarover duurt decennia, of resulteert in de kleinste gemene deler – niveau Nehammer.

Vandaar dat er een coalition of the willing ontstond: een paar grote landen die het goede voorbeeld geven en Afghanen evacueren die echt gevaar lopen. Levens redden, dit is wat Duitsland, Italië, Frankrijk en Spanje nu doen. Bilateraal. Met Canada, de Amerikanen, de Britten. Overal komen verkiezingen aan, maar ze doen het. Gelukkig maar. Het wist iets van de Europese schande uit.

*EU blijft beleidsmatig een puinhoop, maar dat wil niet zeggen dat er nu door omstandigheden van een verloren ideaal bemiddeling in een stammenland, een mooie basis is gelegd voor een heroriëntatie op de oude Koude Oorlogsstrategie en dat we ons nu kunnen concentreren op een toekomstige cyberoorlog en dus zonder loopgraven. Prachtige column dus!

[Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.]

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/08/20/de-europese-schande-a4055477#/handelsblad/2021/08/21/#102