Tags

Voor het reces begint, wil Brussel het nog even over de rechtsstaat hebben (Mathijs Schiffers, Column Brussel/fd, 19-7-21)

Ook in de Brusselse bubbel is het verlangen naar vakantie groot. Een jaar lang corona, met alle Europese vraagstukken die daarmee samenhingen, heeft de beleidsmakers en iedereen daaromheen uitgeput. Maar voordat het reces begint, is er nog een dingetje dat ook al een jaar lang om aandacht vraagt: de kwaliteit van de rechtsstaat in de Europese Unie.

De Europese Commissie heeft dit in alle 27 lidstaten onderzocht en haar bevindingen neergelegd in een rapport. Dit ‘rechtsstaatrapport’ is een relatief nieuw fenomeen. In september vorig jaar werd het eerste exemplaar gepubliceerd. Dinsdag volgt nummer twee.

Polen en Hongarije, de zwarte schapen van de Europese familie qua rechtsstaat, krijgen ongetwijfeld weer de mantel uitgeveegd. Maar wat het rapport zegt over Slovenië is zeker zo interessant. Slovenië heeft het roterend EU-voorzitterschap in handen en premier Janez Jansa krijgt veel kritiek op de omgang met de media in zijn land.

Volgens de rechts-conservatieve Jansa wordt de Sloveense pers gedomineerd door linkse invloeden en daar wil hij wat aan doen. De Commissie ziet deze kruistocht met lede ogen aan en schreef in het rechtsstaatrapport van afgelopen herfst al dat het pluralisme van het Sloveense medialandschap onder druk staat. Er zou sprake zijn van intimiderende rechtszaken tegen journalisten en online bedreigingen waar niet strafrechtelijk tegen opgetreden wordt.

Pluriformiteit van de media is een van de pijlers die de Commissie onderzoekt bij haar rechtsstaattoets. De onafhankelijkheid van de rechtspraak, de kaders voor corruptiebestrijding en de aanwezigheid van checks and balances rond democratische processen zijn de andere pijlers.

Het doel is ‘om potentiële problemen bloot te leggen, de dialoog met lidstaten aan te gaan en in heel Europa de rechtsstaatcultuur te versterken’, zoals Eurocommissaris Vera Jourova (waarden en transparantie) het in september verwoordde.

*Het probleem binnen de EU-lidstaten als Polen, Hongarije, Slowakije en Slovenie is echter dat, als er vanwege politieke chaos uiterst conservatieve regeringen worden aangesteld, alles komt vast te lopen, want iedere voortuitgang wordt vanuit het Oosten dan volkomen geblokkeerd en dat is het kerndilemma dat de oprichters van de huidige EU zich nooit hadden kunnen indenken of verbeelden. Dat valt hen, Monet en zijn collega aartsvaders, dus ook niet aan te rekenen en het is voor onze generatie waarnemers dus een kwestie van geduld opbrengen voordat alle politieke ‘gekkigheid’ en paniek in genoemde landen voorbij is.     

De jaarlijkse rapportage is een uitbreiding van het instrumentarium dat de Commissie heeft om de principes van de rechtsstaat – die voortvloeien uit artikel 2 van het EU-verdrag – te bewaken. Andere instrumenten in de gereedschapskist zijn: de inbreukprocedure die in een boete kan uitmonden, de artikel 7-procedure die ertoe kan leiden dat een lidstaat zijn stemrecht in de Europese Raad verliest en het ‘conditionaliteitsmechanisme’.

Met dat laatste kan Brussel subsidiestromen stoppen als de angst bestaat dat deze gelden verkwanseld worden door een gebrekkige rechtsstaat in een lidstaat. Hongarije en Polen, waar volgens Brussel de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht onder druk staat, zien de bui al hangen en vechten dit mechanisme nog aan.

De jaarlijkse rechtsstaatrapportages moeten er juist voor zorgen dat deze zware middelen niet hoeven te worden ingezet. Het is nadrukkelijk geen sanctiemechanisme; voorkomen is beter dan genezen, is het adagium. Maar vooralsnog lijkt van die opzet weinig terecht te komen, gezien de aanhoudende conflicten die Brussel heeft met Warschau en Boedapest.

Nederland kwam er in het eerste rechtsstaatrapport van de Commissie overigens goed vanaf. Er werden wat zorgen geuit over lobbyen, draaideurconstructies en de transparantie rond de financiering van politieke partijen. Maar, zo schreef de Commissie, ‘er worden al stappen ondernomen om die lacunes aan te pakken’.

De recente moord op misdaadverslaggever Peter R. de Vries is in Brussel evenwel niet onopgemerkt gebleven. Hoe gaat de Commissie om met deze aanslag op de rechtsstaat?

https://fd.nl/economie-politiek/1403005/voor-het-reces-begint-wil-brussel-het-nog-even-over-de-rechtsstaat-hebben-gsg1caNXBeR9