Tags

Commentaar

Het is een even teleurstellend als bekend gegeven dat er in een crisissituatie altijd partijen zijn die financieel profiteren. Dat is in de huidige coronacrisis niet anders. Onthutsend is het wel dat een van die partijen uitgerekend tv-persoonlijkheid en CDA-prominent Sywert van Lienden blijkt te zijn, die vorig jaar in die eerste, hectische maanden herhaaldelijk had gezegd dat hij het land zonder winstoogmerk uit de brand wilde helpen.

Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.

De Rekenkamer constateerde recentelijk dat het ministerie van VWS weinig grip had op de miljarden die het in de coronacrisis uitgaf. Zwakheden waarmee het ministerie al twintig jaar kampt zijn nog meer aan het licht gekomen. De casus-Van Lienden laat daar iets van zien. Het wekt vrees dat deze zaak niet op zichzelf staat, maar gevolgd zal worden door soortgelijke.

Als toezichthouder in de zorg bereikten Van Lienden noodkreten van verpleeghuizen die kampten met een tekort aan mondkapjes. Met twee vrienden die zakelijke contacten hadden in China zou hij dat probleem wel even tackelen, zei hij. Het was een kwestie van „ballen hebben en gewoon cash op tafel gooien”. Hij hield woord: Van Lienden en zijn compagnons leverden 40 miljoen mondkapjes aan het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) dat door VWS in allerijl was opgezet om de plotselinge schaarste aan beschermingsmiddelen op te lossen. Maar anders dan hij het land voorspiegelde, deed hij dat niet „om niet”.

Achter Hulptroepen Alliantie, een stichting zonder winstoogmerk waarmee Van Lienden zich profileerde als weldoener, ging een bv schuil die netto 20 miljoen euro winst maakte, zo bleek uit graafwerk van journalisten. Het was een pijnlijke onthulling dat Van Lienden er op die manier ruim 9 miljoen euro aan overhield en zijn partners elk zo’n 5 miljoen.

Wrang is ook dat de mondkapjes, die 100 miljoen euro kostten, nog ongebruikt in de opslag liggen. Niet alleen omdat een deel ervan een volgens het RIVM gevaarlijke stof bevat,, maar ook omdat VWS vorig jaar voor de zekerheid her en der bestellingen plaatste, waardoor er overtollige voorraad ontstond. Het LCH zag die mondkapjesberg aangroeien en verzette zich tegen de deal. Daarbij speelde mee dat er onenigheid was over de samenwerkingsvorm. Dat verzet mocht niet baten: VWS drukte de deal door. Het ministerie financierde de transactie zelfs volledig voor.

Het duurde weken voordat Van Lienden wilde reageren op „de mediastorm” die hem „compleet kapotgemaakt en vernederd” heeft. Al die tijd zei hij gebonden te zijn aan een geheimhoudingsplicht – een afspraak die hij zelf bedongen blijkt te hebben. Dat hij er „een puinzooi” van heeft gemaakt, zoals hij in Buitenhof toegaf, is duidelijk. Veel vragen bleven echter onbeantwoord. In hoeverre hij als bekend CDA-lid zijn partijpolitieke contacten gebruikt heeft om de deal te sluiten, bijvoorbeeld. Net als de vraag waarom hij niet zelf eerder openheid van zaken gaf als zijn intenties echt zo goed waren als hij nog steeds volhoudt.

Maar het is te makkelijk om de verantwoordelijkheid alleen bij hem te leggen. Het blijft een raadsel wat VWS ertoe bewogen heeft met hem in zee te gaan. Minister Tamara van Ark (Medische Zorg, VVD) leek de commotie over de deal eerst niet goed te begrijpen, maar stelt nu onder druk van de Kamer toch een extern onderzoek in. Eén conclusie lijkt vooraf al zeker: VWS liet zich onder druk zetten door Van Lienden uit angst voor negatieve publiciteit.

Hopelijk legt het onderzoek ook meer bloot van de diepere problemen bij VWS en biedt het oplossingen. In chaos is er ruimte voor profiteurs. Die ruimte moet de overheid nooit laten ontstaan.

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/06/09/verantwoordelijkheid-deal-met-van-lienden-ligt-ook-bij-vws-a4046738#/handelsblad/2021/06/10/#116