Tags

 Edo van der Goot, nu.nl, 5-6-21

Regeren met VVD-leider Mark Rutte lijkt een moetje. Op het Binnenhof wordt erkend dat een nieuw kabinet onder zijn leiding de enige optie is, de VVD heeft de verkiezingen gewonnen en scoort hoog in de peilingen. Maar twee maanden na het debat over de ‘notitie-Omtzigt’ is de vertrouwenscrisis rond Rutte weliswaar getemperd, samenwerken gaat niet meer van harte. Ook denken partijen dat de onderhandelingspositie van de VVD is beschadigd.

*Wat op tv-beelden onzichtbaar is gebleven is de vraag of Rutte tijdens de onderhandelingen al blijk heeft gegeven van een nieuwe bestuurscultuur, want dan had hij zich afzijdig moeten houden van de afwijzing van Hoekstra ten opzichte PvdA en GL, en sterker nog, Hoekstra daarin niet moeten steunen. Het is Rutte dus kwalijk te nemen dat hij zijn status van staatsmanschap zelf aan het ondermijnen is tijdens deze onderhandelingen omdat hij die status heeft afgeschud. En dat toont dat hij niet meer consequent kan denken en handelen. Hij had te allen tijde als staatsman moeten optreden en geen partij mogen zijn in onderling gehakketak.

Dat blijkt uit meerdere gesprekken die NU.nl voerde met politici die direct en indirect bij de formatie zijn betrokken.

“Het is na een volgend kabinet wel klaar met Rutte”, zegt een invloedrijk coalitiepoliticus. “Rutte is een premier in blessuretijd”, klinkt het uit linkse hoek.

“De situatie met Rutte kun je gebruiken in de formatie. Het is als een knop waar je aan kunt draaien. Tijdens onderhandelingen is alles geoorloofd”, zegt een andere betrokkene. “Dit is het momentum om punten binnen te halen”, weet weer iemand anders.

Rutte heeft de verkiezingen gewonnen, maar is toch verzwakt is de algemene conclusie. Er wordt nadrukkelijk een houdbaarheidsdatum op hem geplakt.

Rutte heeft al flink ingeleverd

Of het zijn partij schaadt, zal uiteindelijk blijken als er een regeerakkoord ligt. Voor nu is Rutte alvast beducht voor een zwakkere onderhandelingspositie vanwege de discussie rondom zijn persoon.

Hij zei tijdens een Kamerdebat een aantal weken terug “met het mes tussen de tanden” te zullen onderhandelen om VVD-punten binnen te slepen als de partij mee mag doen aan een volgend kabinet.

“Als Rutte met een mes tussen de tanden komt onderhandelen, dan doen wij dat met een kapmes”, is de reactie daarop vanuit een coalitiepartij.

Vanuit een partij die dichtbij de formatie staat, is de observatie dat Rutte nu al flink wat heeft ingeleverd. Het initiatief voor de formatie wordt vooral aan D66-leider Sigrid Kaag overgelaten. Daarbij heeft de VVD’er al ingestemd met maatregelen die hem in de toekomst als premier minder controle geven zoals het schrappen van het coalitieoverleg en een regeerakkoord op hoofdlijnen.

“Dat zijn allemaal dingen die Rutte helemaal niet wil, hij is een controlfreak. Dat is hem echt opgedrongen.”

Uitgangspositie van Rutte in vier jaar veranderd

In de aanloop naar de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2017 zag het politieke speelveld er voor Rutte totaal anders uit. Hij was toen met PVV-leider Geert Wilders in de peilingen verwikkeld in een nek-aan-nekrace om de grootste partij van Nederland te worden.

Rutte bestempelde de Nederlandse verkiezingen destijds als “de kwartfinale” in de strijd tegen “het verkeerd soort populisme”. De halve finale was volgens hem in mei in Frankrijk waar Marine le Pen van het rechts-nationalistische Front National hoge ogen gooide.

De Duitsers speelden in Ruttes verhaal de finale waar Bondskanselier Angela Merkel het in september moest opnemen tegen anti-immigrantenpartij Alternative für Deutschland (AfD).

Het beeld van Rutte als zelfbenoemde ‘redder’ van Europa is inmiddels gekanteld. Nu wordt zijn verkiezingsoverwinning door een fractievoorzitter onder meer toegeschreven aan de coronacrisis. “Corona dekt veel onvrede af. Mensen houden niet van verandering in tijden van crisis.” Dat fenomeen wordt onderschreven door onderzoekers.

“Een dag na de verkiezingen leek Rutte gewoon het initiatief te nemen, maar de rol van de VVD is echt minder stevig”, ziet een betrokkene.

‘Rutte ís het probleem, hoe kan hij dat zelf oplossen?’

*Door zijn belofte na te komen dat hij een nieuwe bestuurscultuur zou introduceren ofwel daarvoor zijn uiterste best zou doen. Daar kan hij aan gehouden worden. Maar de uitspraken van gisteren waren het tegendeel daarvan.

Sinds de toeslagenaffaire liet zien hoe burgers gemangeld worden door ambtelijke en politieke processen, is de er een brede roep om een andere, meer open bestuursstijl. Rutte staat voor sommige partijen symbool voor die bestuursstijl, hij is immers al ruim tien jaar premier, maar over het algemeen wordt hij daar niet alleen verantwoordelijk voor gehouden.

Wel moest Rutte beloven dingen te zullen veranderen. “Radicale ideeën” had hij daar naar eigen zegge over, maar zijn critici waren niet overtuigd. PvdA-leider Lilianne Ploumen vond de plannen “onder de maat”.

“Wordt Rutte ooit nog een ander mens?”, vroeg Klaver zich onlangs in een Kamerdebat af. “Ik denk het niet”, was zijn eigen antwoord. Ook achter de schermen is er scepsis of de VVD’er de juiste persoon is als voortrekker van een cultuurverandering. “Rutte ís het probleem, hoe kan hij dat zelf oplossen?”

*Een goedkoop antwoord van Klaver, die zelf genoeg heeft recht te zetten naar aanleiding van zijn verkiezingsnederlaag waaruit bleek hoe inhoudsloos en leeg GL is geworden. Hij had ZOOM-bijeenkomsten moeten organiseren.

Klaver, Ploumen en Hoekstra moeten nog ‘Rubicon’ over

De waarneming van een invloedrijk politicus is dat Klaver, Ploumen en Wopke Hoekstra (CDA) het nog steeds ongemakkelijk vinden om met Rutte in een kabinet te stappen. “Zij moeten de Rubicon nog oversteken.”

Als het op persoonlijk vlak niet klikt, dan maakt dat de onderhandelingen nog ingewikkelder. Een goede omgang met Rutte is alleen ook een politiek risico. Het voorbeeld daarvan is de relatie tussen de VVD-leider en PvdA’er Diederik Samsom bij de aanvang van Ruttes tweede kabinet in 2012.

*Dat is een uitgesproken onjuist voorbeeld omdat ondanks de goede/uitstekende verstandhouding tussen beiden door Samsom geen gebruik is gemaakt om als fractieleider van de PvdA de publiciteit te zoeken door eigen partijstandpunten in dagbladen te lanceren en een Bolkesteinrol aan te nemen. Dat was een cruciale blunder dat Samsom dat advies heeft afgewezen, zoals hij zelf heeft toegegeven. Daarmee heeft hij zijn troeven onbenut gelaten, ofwel geen gebruik gemaakt van de kansen die zich voordeden.

Het werd de PvdA achteraf onder andere kwalijk genomen dat er stevige compromissen werden gesloten op belangrijke thema’s voor de sociaaldemocraten, zoals een verhoging van de AOW-leeftijd en de sluiting van de sociale werkplaatsen.

Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Pieter Heerma (CDA) waken voor een te innige band met Rutte, zeiden zij begin dit jaar in een interview met NU.nl. “Met het CDA en D66 hebben we grappend tegen elkaar gezegd: ‘Wij willen geen Samsom zijn.'”

*Dus een onbevredigende reactie omdat het de eigen keuze was van Samsom terwijl D66 en CU in het missionaire kabinet wel hun publicitaire ruimte hebben benut, met het succes van D66 door een nieuwe bestuurscultuur te lanceren en dat sloeg overweldigend aan bij het electoraat.  

Die les geldt nog steeds. “Wij gaan niet zoals Samsom destijds deed van de problemen van de VVD ook de onze maken.”

*De vraag is dus of deze bewering niet berust op een willekeurige bewering ofwel borrelpraat.

https://www.msn.com/nl-nl/geldzaken/nieuws/weinig-enthousiasme-over-samenwerken-met-rutte-premier-in-blessuretijd/ar-AAKJ0m4