Tags

,

Stelling: Nu de informatie-Hamer de laatste week ingaat, kan lering worden getrokken uit het zinloos negativisme van Ewald Engelen omdat hij een nieuwe bestuurscultuur niet ziet zitten/verschijnen.

Waarom stelt hij zich zo als slachtoffer op in plaats van ‘de’ politiek verbaal-dwingend op te dragen eruit te komen en als dat niet gebeurt vast te stellen dat deze generatie politici onbekwaam is om tot een nieuwe coalitie te komen en anders maar een zakenkabinet te opperen. Die druk op de ketel zal ervoor zorgen dat de onderhandelaars deze week wel tot een uitkomst zullen komen, waarbij de nieuwe coalitie – welke dan ook – zich gewaarschuwd weet: Wilders is constant op nieuwe verkiezingen uit, terwijl hij even blind is als Rutte voor de realiteit dat er geen andere verkiezingsuitslag zal komen, want dat zijn illusies. Terwijl Rutte slim genoeg is om positief in te haken om publieke druk om tot een echt nieuwe bestuurscultuur te komen want hij gaat onder die druk echt overstag en dus kan hij zich aan zijn belofte gehouden worden om écht een nieuwe bestuurscultuur tot inzet van het nieuwe kabinet te maken en alle rommel van de afgelopen periode op te ruimen.

Wilders daarentegen was de kampioen indiener van moties van wantrouwen en dat is dus een karaktertrek van hem: alleen maar ‘tegen’ zijn zoals de SP ooit begonnen is; met het verschil dat de SP structureel paternalistisch is geworden, terwijl PVV zich volkomen heeft laten isoleren en vastgezet heeft vanwege zijn ongrondwettelijke houding om moskeeën en de koran te verbieden. Een nieuwe vorm van extremisme dus waartegen de Kamer zich in de afgelopen periode apathie toonde en machteloos opstelde. Kortom, dat kun je incompetentie noemen of ééndimensionaal denken.

De onderhandelaars hebben dus geen andere keuze dan de opdracht van Hamer uit te voeren om verder gezichtsverlies van de politiek te voorkomen. Gij, politici staat aan het roer en maak er dus verantwoord als politiek volwassenen gebruik van en toont u zich geen kleuterklas.   

Roekeloos (Column Economie Ewald Engelen, de Groene Amsterdammer, 26 mei 2021 – verschenen in nr. 21)

Er is iets vreemds aan de hand met onze elites. Wie ooit het voorrecht heeft gehad een van de leden te ontmoeten, weet wat ik bedoel: je blijft als burger achter met een vervreemdend gevoel als gevolg van de confrontatie met onoprechte oprechtheid, inauthentieke authenticiteit, geveinsde eerlijkheid. Alsof je net hebt gesproken met een wandelende categoriefout.

En heb je er één ontmoet, dan heb je ze allemaal ontmoet. Kleur, geslacht, gender, seksuele voorkeur – irrelevant. Allemaal kenmerken ze zich door een uitmuntende presentatie, die perfect op de maat van de locatie, de situatie en het publiek is toegesneden, en daarom per definitie onoprecht klinkt. De kleding en haardracht zijn altijd onberispelijk. Ze zijn allemaal, zoals dat in het Duits heet, parkettsicher, dat wil zeggen ze hebben het receptiegedrag dat een sine qua non is voor het hedendaagse netwerken tot in de puntjes geperfectioneerd.

Allemaal hebben ze hun eigen gimmick: fiets, mutsje, schoenen, Twitter-account, sneakers. Moeiteloos braken ze de ene volzin na de andere uit, zinnen die altijd zijn geplooid rond de jubelwoorden van het moment en die al naar gelang de gelegenheid kunnen worden ingewisseld: smart en creatief voor een grootstedelijk publiek; innovatie en groei voor een publiek van ondernemers; duurzaamheid en transitie voor een publiek van Tesla-rijders; diversiteit en inclusiviteit voor een publiek van tobberige millennials.

Elegant stappen ze over de ruïnes heen die ze in hun spoor achterlaten en waar burgers en consumenten jaren later nog de schadelijke gevolgen van ondervinden: failliete banken, mislukte overnames, financiële crises, toeslagenaffaires, stagnerende inkomens, gesneefde reorganisaties, gefaalde automatiseringsoperaties, duurzaamheidstransities die maar niet van de grond komen, belastinggeld dat achteloos wordt rondgestrooid zonder zich te bekommeren om elementaire zaken als aanbestedingen en accountantsverklaringen.

Niets lijkt hen aan te kleven, niets lijkt hen te deren, niets lijkt hun elitestatus te kunnen schaden, nergens worden ze voor afgestraft, nooit is de maat vol, nimmer kan kiezer, cliënt of consument hen ergens op afrekenen. Wie er als staatssecretaris een puinhoop van maakt, kan er op rekenen een jaar later weer zijn opwachting te kunnen maken als interim-bestuurder, daarna als burgemeester, dan als Commissaris van de Koning, om tussendoor ook nog eens ergens een partij voor te zitten – en kan te allen tijde rekenen op uitnodigingen in nieuwsprogramma’s als Nieuwsuur en Buitenhof. Marketing en ideologische lenigheid zijn voor de elite belangrijkere eigenschappen dan visie, overtuiging en vakinhoudelijke kennis.

*Met dit verschijnsel is de burger al decennia getuige geweest en het past ook volledig in de nieuwe markt van het flitskapitaal, maar de politieke amateurs – die ze altijd al waren en nog steeds zijn omdat ze geen benul hebben van politieke mechanismen, dan wel het staatsrecht -, die slechts gedreven worden door eigen ambities en egotripperij, worden geen strobreed in de weg gelegd om hun spelletjes te blijven uitvoeren. Daarom is deze formatie ook het kantel- of keerpunt van ons achterhaalde bestel van de representatieve democratie, waarbij we als burger eens in de vier jaar mogen komen opdraven om de volgende legitimatie van politieke manipulatie – sorry: instemming – uit te vaardigen. Tijd dus voor een staking van het electoraat. Er komt nog éénmaal een verkiezing als dit Hamer-experiment onverhoopt stukloopt, en dan mag de stemmer zijn ongenoegen uiten door niet meer te komen opdraven. Dan is het afgelopen met dit eeuwige politieke circus.     

Niets lijkt de elite aan te kleven of te schaden

De ondraaglijke lichtheid van de elite is niet van vandaag of gisteren en is ook niet uniek voor het Nederland van Rutte, wat je op basis van de modieuze kritiek op de zogenaamde bestuurscultuur die onder zijn leiding zou zijn ontstaan makkelijk zou kunnen concluderen. Afgaand op het fenomenale boek dat de Engelse socioloog Aeron Davis in 2018 onder de titel Reckless Opportunists op basis van dertig jaar van interviews met de Britse elite publiceerde, is het niet alleen een veel breder verbreid fenomeen maar heeft het ook een langere geschiedenis dan tien jaar Rutte.

Volgens Davis is er iets grondig mis met de wijze waarop elites worden geselecteerd en geworven. En dat heeft alles te maken met de kortzichtigheid die in politiek, bestuur en bedrijf leidend is geworden. Ongeacht het maatschappelijk veld kenmerken elites zich door opportunisme, egoïsme, onzekerheid en incompetentie. Ze beschikken over de vaardigheden die hen in staat stellen leiders te wórden maar niet om leiders te blíjven, laat staan om de organisaties, instituties of instellingen waar zij leiding aan geven een nieuwe, betekenisvolle, duurzamere, socialere toekomst binnen te loodsen.

*In plaats van ‘kortzichtigheid’ kun je het dus ook amateurisme noemen.

‘Zodra zij de leiding hebben, sluiten ze zich op in hun eigen institutionele werkelijkheid waar de buitenwereld maar moeilijk in doordringt, omgeven ze zich met lakeien en jaknikkers, worden ze immuun voor kritiek en gebruiken ze hun macht om de criteria voor het meten van hun eigen prestaties zodanig te kneden dat het breekbare vertrouwen in hun eigen voortreffelijkheid nimmer wordt geschaad. Kortzichtigheid troef, schuiven ze grote, structurele, lastige problemen zo lang mogelijk voor zich uit. En als het dan toch misgaat, lonkt de volgende positie, functie of post. Vandaar roekeloze opportunisten.

*Het probleem van die ‘institutionele werkelijkheid’ is nu eenmaal dat de materialistische (en eenheidsstaten waar autocraten aan het bewind zijn) maatschappij niet anders gewend is omdat status de heilige koe van deze samenleving is. Als GL of SP of zelfs PvdD aan de macht komen, komt hetzelfde mechanisme automatisch weer terug.

‘Klinkt bekend, hé.

‘Zolang Rutte en de zijnen blijven zitten waar ze zitten, wordt het met die ‘nieuwe bestuurscultuur’ nooit wat.

*Onjuist dus, want door te publiceren (Engelen) of te bloggen (velen!) komt er wel beweging ofwel schot in de vastgeroeste instituties en uitzicht op een wezenlijk andere maatschappij want de natuur gaat zich ook wreken onder onze roofbouwcultuur. Zonder nieuw milieu- en klimaatbeleid ruineren we onze leefomgeving. Dat staat vast. En hiermee is de kern van het nieuwe en korte regeerakkoord omschreven.

[Ewald Engelen is hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam.]

https://www.groene.nl/artikel/roekeloos