Tags

,

De nieuwe janitsaren (Column René ten Bos, Opinie/fd, 27 mei 21)

Elke macht heeft de neiging te ontaarden in tirannie. In een gezonde samenleving betekent dit dat er altijd tegenmacht moet worden georganiseerd zodat de koning, de keizer of de minister-president, mocht dat noodzakelijk zijn, tot bedaren kan worden gebracht. Deze tegenmacht wordt uitgeoefend door speciale groepen mensen die we aanduiden met woorden als ‘ambtenaren’, ‘experts’ en ‘professionals’. Zij zijn als het ware de ‘janitsaren’ die erop toezien dat er grenzen gesteld worden aan de soevereiniteit. (Opgezocht: Het korps der janitsaren was een goedgetraind elite- of keurkorps in het Ottomaanse Rijk.)

Op deze manier lijken de dingen mooi geregeld. Maar vroeg of laat worden er ook vragen gesteld over de macht van de tegenmacht. Want als elke macht de neiging heeft te ontaarden in tirannie, waarom zou dit dan niet gelden voor de tegenmacht?

‘Diep in hun hart begrijpen janitsaren niet waarom men hen niet zou willen gehoorzamen’

‘Het probleem met al die janitsaren is immers dat ze komen met kennis en bevindingen die ze zelf in moreel en wetenschappelijk opzicht zo superieur vinden dat ze niet alleen van mening zijn dat de koning of de keizer naar hen zou moeten luisteren, maar iedere burger in het land. Tegenmacht tendeert dus altijd tot oligarchie.

Diep in hun hart begrijpen janitsaren niet waarom men hen niet zou willen gehoorzamen. Dat levert een paradox op: de burgers zouden de tegenmacht moeten controleren, precies zoals de tegenmacht de soevereine macht controleert, maar waarom zouden bestuurders en professionals willen luisteren naar mensen die geen verstand van zaken hebben?

Afgelopen weekend las ik een voortreffelijk stuk in De Groene Amsterdammer over de puinhopen rondom de vaccinatiecampagne. De auteurs beweren dat die campagne ontaard is in een ordinaire lobbywedstrijd die ervoor zorgde dat mensen die in ziekenhuizen werkten eerder dan de zogenoemde ‘kwetsbaren’ het vaccin kregen toegediend. Zoiets roept vragen op over de wijze waarop de macht van ziekenhuisbestuurders en –professionals in ons land wordt gecorrigeerd. Anders gezegd, wat gebeurt er als één bepaalde groep haar eigen professionele mores uitvergroot tot een waarheid waarvoor iedereen dient te buigen?

Ik las het stuk nog eens en een vergelijking met de roemruchte janitsaren van de Turkse sultan bleek inderdaad onontkoombaar. Ooit diende dit keurkorps trouw de sultan en het Turkse rijk kwam tot grote bloei, maar in de loop der eeuwen begon het korps zichzelf steeds belangrijker te vinden. Niet alleen de sultan maar het hele volk diende zich neer te leggen bij hun wensen. Uiteindelijk gingen de janitsaren ten onder aan onbetrouwbaarheid en decadentie.

Ik mag toch hopen dat dit droeve lot de medische janitsaren bespaard blijft.

https://fd.nl/opinie/1385031/de-nieuwe-janitsaren-j0e1cavvmw3d