Tags

Corona leidt tot financiële wanorde op ministerie van Volksgezondheid (Ulko Jonker, Overheid/fd, 20-5-21)

In het kort:

  • Coronacrisis ontregelt financieel beheer rijksuitgaven.
  • Rechtmatigheid van €9 mrd aan extra verplichtingen in geding.
  • Grootste onzekerheidsmarge sinds kredietcrisis.
  • Vraagtekens bij ruim €5 mrd aan extra uitgaven van ministerie van VWS.

Democratische verantwoording schiet tekort: Kamer wordt voor voldongen feiten geplaatst.

De coronacrisis heeft geleid tot chaos in het financiële beheer op het ministerie van Volksgezondheid. Van een deel van de extra departementale uitgaven van €5,1 mrd is onzeker of het rechtmatig is besteed. Zo kunnen er bonnen voor beademingsapparaten niet worden gevonden en is er onzekerheid of betaald testmaterieel wel is geleverd.

*Dus niet alleen op Volksgezondheid [VWS], maar ook Sociale Zaken en Werkgelegenheid, maar ook Defensie. En vast nog wel op andere ministeries. Allemaal uitgavendepartementen.

De Algemene Rekenkamer heeft daarover in april alarm geslagen en bezwaar gemaakt, een zelden gebruikt ‘uitzonderlijk instrument’, zo blijkt uit het Verantwoordingsonderzoek 2020 dat het college woensdag aan de Tweede Kamer heeft aangeboden.

*De werkelijkheid is dat er nooit naar de rapporten van de Rekenkamer werd ‘geluisterd’, dat wil zeggen gelezen en gedebatteerd. Allemaal voorbeelden van een verrotte parlementaire en ambtelijke cultuur.

In de boekhouding van het Rijk ziet de controleur van de rijksfinanciën in 2020 fouten en onzekerheden in de aangegane verplichtingen van €9 mrd en van €4,3 mrd in de uitgaven. Het is voor het eerst sinds de kredietcrisis van 2008 [sic!] dat zoveel missers werden aangetroffen.

Van 2,5% van de totale verplichtingen en 1,5% van de rijksuitgaven is daardoor niet zeker of ze rechtmatig waren, ver boven de tolerantiegrens van maximaal 1%. De hoge uitgaven als gevolg van de coronacrisis zaten bij de ministeries van Sociale Zaken (SZW), Volksgezondheid (VWS) en Economische Zaken (EZK).

Vooral bij VWS

Vooral op VWS, het departement van CDA-minister Hugo de Jonge en VVD-minister voor Medische Zorg Tamara van Ark, ging het mis. Er kwamen volgens de Rekenkamer ‘structurele zwakheden in de bedrijfsvoering bloot te liggen’ en het financieel beheer over de extra uitgaven en verplichtingen ‘schoot ernstig tekort’.

Het gaat om €5,1 mrd extra ‘publiek geld’ voor testmaterialen (bijna €1 mrd), beschermingsmiddelen en beademingsapparatuur (ruim €1,2 mrd) en de zorgbonus van €2 mrd die onvoldoende zijn verantwoord.

*Allemaal voorbeelden van falen van de oppositie, omdat zij de gelegenheid niet hebben aangegrepen om een ‘onsexy’ thema aan te kaarten. Boter op het hoofd waar het gaat om alert optreden. Blunders van de mp grootschalig aankaarten, maar het gewone controlewerk: ho maar.  

‘Het was kopen wat je kopen kon, morgen en niet over zes weken na een aanbestedingsprocedure’, zo verdedigde CDA-minister Hugo de Jonge zich woensdag. De constateringen van de Rekenkamer vallen samen met onthullingen dat het Rijk lijkt te zijn bekocht in een mondkapjesdeal met commentator en activist Sywert van Lienden.

De Jonge grijpt te laat in

Ook CDA-minister van Financiën Wopke Hoekstra lette niet goed op, oordeelt de Rekenkamer. De problemen waren al in september 2020 bekend, maar De Jonge kwam pas begin 2021 in actie om er greep op te krijgen. Toen was het al te laat. Er traden ‘forse fouten’ aan het licht en grote onzekerheden over de rechtmatige besteding van gelden.

Zo ontbreken er ontvangstbewijzen voor beademingsapparatuur en is er onduidelijkheid of gefactureerde en betaalde testen ook werkelijk zijn geleverd. De Auditdienst Rijk en het ministerie van Financiën moesten bijspringen om bij VWS nog een verantwoording te kunnen opstellen voor de Kamer.

De Jonge en Van Ark hebben beterschap beloofd in een plan van aanpak waarin ze onder andere 25 extra fte bij de boekhouding van het departement zetten. Daarop heeft de Rekenkamer het bezwaar ingetrokken. Maar president Arno Visser verbaasde zich erover dat het zo lang heeft geduurd voordat de alarmbellen afgingen in Den Haag. ‘Iedereen weet dat VWS al zeventien keer in problemen kwam met subsidies’, aldus Visser.

*Gemakzuchtigheid dus op alle fronten (kabinet, Kamer en ambtelijke staven)!

In een weerwoord zegt De Jonge dat zijn ministerie onverhoeds ‘buitengewone’ en nieuwe taken en verantwoordelijkheden kreeg in de corona-uitbraak. ‘Een radicaal andere werkwijze die noodgedwongen onder hoge druk vorm kreeg’ en waarin ‘financieel beheer niet de eerste prioriteit kreeg’.

* De Jonge heeft altijd zijn antwoord klaarstaan en daarom niet erg serieus te nemen. Een repeterend antwoordapparaat.

€29 mrd

‘Het Rijk gaf vorig jaar €29 mrd uit om de virusuitbraak te bestrijden, ongeveer 10% meer dan begroot. Daarnaast kwam er €17,5 mrd minder binnen dan begroot en ging het Rijk borgstellingen aan van €53 mrd.

*De vraag is of deze posten (bestrijding virusuitbraak) niet onder een aparte post van grootschalige onvoorziene uitgaven moeten worden ondergebracht omdat een dergelijke crisis iedere economisch-financiële logica in de war schoppen.

‘De Rekenkamer plaatst vooral kritische kanttekeningen bij de informatievoorziening aan de Tweede Kamer, een notoir probleem van Rutte III. Omdat er vanwege de pandemie met grote spoed maatregelen moesten worden genomen, werd het parlement regelmatig voor een voldongen feit geplaatst.

‘Dat gold overigens niet alleen voor coronasteunmaatregelen en aankopen van medische hulpmiddelen en vaccins, maar ook voor het besluit om gedupeerden in het kinderopvangtoeslagschandaal €30.000 uit te keren.

Sturen in de mist

Minister van Financiën Wopke Hoekstra wees er bij de aanbieding van het financiële jaarverslag 2020 opnieuw op dat het kabinet grotendeels moest ‘sturen in de mist’. Volgens de CDA-schatkistbewaarder was ‘tijd onze vijand’ in zeer moeilijke omstandigheden.

Maar volgens Visser ‘breekt nood niet alle wetten, zeker niet als er aan het budgetrecht wordt getornd’. In totaal stelde de Rekenkamer 50 onvolkomenheden vast over 2020. De meeste daarvan hebben betrekking op informatiebeveiliging, IT-beheer en financiële administraties.

*En nu dient er in het kader van ‘nieuwe bestuurscultuur’ alles voor de volgende ‘woensdag gehaktdag’ in orde te zijn. Waar de nieuwe minister van Financiën eindverantwoordelijk voor zal moeten zijn. Ambtelijke ondersteuning van Financiën zal noodzakelijk zijn/worden op alle afzonderlijke departementen. Overigens hebben we nu ook een argument om wat ‘minder streng’ te zijn naar de zuidelijke eurozone waar de boekhouding niet op orde is. We zijn het ‘goede voorbeeld’-label verloren.

https://fd.nl/economie-politiek/1384358/corona-leidt-tot-financiele-ontsporing-op-ministerie-van-volksgezondheid-hte1caaQ6LMz