Tags

Toen de FVD’ers elkaar appten: ‘Ik zou überhaupt opletten met de pers nu’ @nrc

Deze week: de prijs van de Ruttebluf, een VVD-prominent waarschuwt het CDA, middenpartijen zoeken elkaar, Baudet zet zichzelf te kijk. Ofwel: nieuwe openheid bij oude partijen en oude beslotenheid in nieuwe partijen.

Tom-Jan Meeus, nrc.nl, 16 mei 2021

Zegt u nieuwe bestuursstijl, dan zeg ik BBB, Den Haan en Baudet. Het was de vraag die aan het einde van de week overbleef: kún je een nieuwe bestuursstijl bij de overheid invoeren als parlementaire stijl verder in verval raakt?

Je hoefde niet goed op te letten om te weten dat de „radicale ideeën” van de premier over de bestuursstijl, maandag in Nieuwsuur, geen indruk maakten. Die radicale ideeën waren er nooit geweest. Dat was Ruttebluf, uitgesproken op het moment dat hij, met die malle fietsmuts op, vocht voor zijn politieke leven.

Evengoed lijkt er iets van vernieuwing te ontstaan – meer steun voor burgers die het tegen de staat opnemen, meer openheid, meer onafhankelijkheid in Haagse verhoudingen. Veel is het niet, verbetering zeker – als het doorgaat.

Het ongemakkelijke is alleen: deze consensus groeit terwijl de assertiviteit van de nieuwe politiek ook toeneemt. Het dieptepunt was deze week toen Kamerlid Caroline van der Plas (BBB) schorsing van het formatiedebat in de Kamer eiste omdat ze eerst een stemming wilde over een motie die SER-voorzitter Mariëtte Hamer aanwees als nieuwe informateur.

Probleem was alleen: die motie was nog niet ingediend.

Stijl en nieuwe politiek – het blijft een lastige combinatie. Je kunt geen krant opslaan of de zoveelste politicoloog vertelt dat de klassieke middenpartijen dood en begraven zijn. Dit zou zomaar kunnen, maar zekerheid hierover heeft natuurlijk niemand, en dan: die nieuwe politiek is ook geen feest.

Na acht jaar parlementaire presentie onder vier partijleiders verdween vorige week 50Plus uit de Kamer: zes weken na de verkiezingen was haar ruzie met het partijbestuur zo hoog opgelopen dat partijleider Liane den Haan vertrok.

Samen kregen zij 50Plus eronder.

En op Hemelvaart volgde de zoveelste operette bij FVD. De nummers twee, drie en vier bij de Kamerverkiezingen stapten uit de partij. Dit nadat eind vorig jaar de nummers twee, drie, vier en vijf van de concept-kandidatenlijst uit de partij stapten. Terwijl van de FVD-fractie in de Eerste Kamer, in 2019 aangetreden met twaalf leden, nog drie leden over zijn.

#47 Waar de radicale ideeën van Mark Rutte zijn gebleven

Deze podcast luister je ook in onze app

En je kunt beredeneren dat de weerzin tegen oude middenpartijen blijkbaar zo diep zit dat kiezers liever dit soort egomane amateurs in het zadel helpen.

Maar wat als die amateurs nóg beslotener zijn dan de oude partijen die de besloten bestuursstijl willen beëindigen?

Je kon de ophef ook relativeren. Het praktische gevolg van de gebeurtenissen was dat de formatie met een stuk of acht partijen de inhoudelijke fase ingaat.

Probleem blijft wel dat het CDA geen keuze over regeringsdeelname maakt – en dat het ongeduld in de VVD hierover groeit.

Zo zei Rutte-vertrouweling en oud-minister Henk Kamp woensdag bij Sven Kockelmann op de radio dat zijn partij moet bekijken of er „een alternatief” voor het CDA is. Het CDA is de voorkeurspartner van de VVD, Kamp herhaalde dit toen we belden, maar noemde als alternatief een coalitie van „VVD, D66, PvdA en GroenLinks met gedoogsteun van de CU”.

De druk op het CDA wordt kortom opgevoerd.

Het aantreden van informateur Hamer (PvdA), van wie onder meer een sociaal-economische basis voor een nieuw regeerakkoord wordt gevraagd, was ontnuchterend. De poldertraditie waaruit zij voortkomt diende eerder vaak als alibi om de oude bestuursstijl van mistige Haagse verhoudingen te bestendigen.

Volgens het verslag van haar eerste gesprek met haar voorganger Tjeenk Willink gebruikte zij daarin de term „zwaluwstaarten”, Haags jargon voor samenbrengen of verbinden. Detail: „zwaluwstaarten” is een klassieker uit het vocabulaire van oud-premier Ruud Lubbers, grondlegger van de huidige monistische en besloten bestuursstijl.

Het liet zien hoe dubbelhartig veel kritiek op die bestuursstijl is. Polderen, het verheimelijken van compromissen, het verhullen van nederlagen: het zijn Haagse gewoonten maar het is ook nationale identiteit.

En degenen die het bekritiseren deden er bijna allemaal aan mee.

Toen deze week het Israëlisch-Palestijnse conflict escaleerde dacht ik terug aan de formatie van 2017. Kamerleden van D66 en CU binnenskamers onderhandelden zes weken over drie zinnen in het regeerakkoord hierover. In de CDA-fractie volgde Pieter Omtzigt de onderhandelingen op de voet – van wie toen al duidelijk was dat hij er zich gruwelijk aan ergerde.

Dat hij de Toeslagenaffaire later als bewijs zag voor het idee dat beslotenheid leidt tot verhulling van problemen, was in lijn met zijn toenmalige denken. Het illustreert dat de kern van elke nieuwe bestuursstijl altijd openheid moet zijn – vooral ook over de eigen vergissingen van politici.

En je kunt verdedigen dat Ruttes tournure van de laatste tijd een blijk van die grootmoedigheid was. Je kunt evengoed verdedigen dat het puur opportunisme was. Je weet het niet. Het moet blijken.

In elk geval erkende hij fouten, en weten we dat het er in de nieuwe politiek anders toegaat. Geert Wilders is tot in hoger beroep veroordeeld wegens zijn „minder minder”–uitspraken, en heeft nooit schuld bekend. 50Plus-boegbeeld Jan Nagel zocht de oorzaak van de ruzies in zijn partij altijd bij anderen. Etc.

En deze week zag je in FVD hetzelfde patroon.

Al jaren belast Baudet de nationale discussie met feitelijke onzin. Nooit volgde introspectie. In 2015 beschreef hij in NRC dat het associatieverdrag met Oekraïne dat land „zicht [geeft] op EU-lidmaatschap”. Zes jaar later is daar geen enkel zicht op. Zijn medestanders in het Oekraïnereferendum in 2016 keerden zich later bijna allemaal tegen hem. Sinds hij in 2017 in de Kamer kwam beleeft FVD bijna jaarlijks een scheuring, en steeds zijn nieuwe paladijnen bereid zijn onvermogen tot samenwerking toe te dekken met aanvallen op critici. Ook deze week weer.

Tekenend blijft het moment in 2019 toen Henk Otten, medeoprichter van FVD, vlak na de zege bij de Statenverkiezingen in NRC het probleem van de partij openbaarde: Baudets narcisme, zijn verrechtsing en onberekenbaarheid.

De perfecte klokkenluidersmelding: achteraf geen speld tussen te krijgen.

Illustratief is hoe het destijds in de app-groep van de FVD-Eerste Kamerkandidaten toeging. Eén FVD’er gaf Otten een compliment – waarna bleek hoe de andere FVD’ers zijn openheid veroordeelden.

„Hmmm, ik zou het niet doen, hoor, met NRC praten”, schreef Paul Cliteur (vorig jaar uit de senaat vertrokken). „Daar komen we nooit sterker uit. Die krant heeft een dubieuze agenda.”

„Ik zou überhaupt even opletten met de pers nu”, reageerde Annabel Nanninga (vorig jaar uit FVD vertrokken). „Alles wat 1 van ons zegt zal worden geframed als strijd/LPF/gedoe.”

„Helemaal waar!”, meende Cliteur.

„Inderdaad”, schreef Paul Frentrop, nog steeds senator.

Ergo: ook vlak na de boreale speech hadden FVD’ers geen belangstelling voor openheid over wat fout in de eigen partij dreigde te gaan – en sindsdien fout bleef gaan.

Het toont eens temeer de dubbelzinnigheid van het debat over een nieuwe bestuursstijl aan.

Oude partijen die elkaar proberen te vinden in nieuwe omgangsvormen en nieuwe openheid, hoe tegennatuurlijk soms ook. Daartegenover: nieuwe partijen die dit met Omtzigt van oude partijen eisen maar die grootmoedigheid zelf niet over eigen fouten kunnen opbrengen.

En vraag je dan af: welke partijen horen hier nu eigenlijk toekomst te hebben?

Correctie (15-15-2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Kamerleden van VVD en CDA in 2017 zes weken mee onderhandelden over drie zinnen betreffende het Israelisch-Palestijnse conflict in het regeerakkoord, dat moeten zijn D66 en CU. Ook stond in het artikel dat voor het CDA Pieter Omtzigt onderhandelaar was. Dat klopt niet, maar hij volgde de onderhandelingen op de voet. Beide zijn aangepast.

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/05/15/toen-de-fvders-elkaar-appten-ik-zou-uberhaupt-opletten-met-de-pers-nu-a4043644