Tags

Analyse

Bestuurscultuur | De premier ontvouwde maandag zijn „radicale” ideeën over een nieuwe bestuurscultuur. De vraag is of hij potentiële coalitiepartners overtuigt.

Guus Valk en Petra de Koning, nrc.nl, 11 mei 2021

„Radicale ideeën” had Mark Rutte (VVD) om de bestuurscultuur in Den Haag te veranderen. Hoe radicaal die ideeën zijn, daar hangt de politieke toekomst van de demissionair premier vanaf. Deze week debatteert de Tweede Kamer over het eindverslag van informateur Herman Tjeenk Willink. Dan zal moeten blijken of D66 en GroenLinks, en mogelijk ook de PvdA, met hem als kandidaat-premier aan de onderhandelingen van een nieuw kabinet willen beginnen.

Maandagavond bij Nieuwsuur ontvouwde Rutte zijn ideeën. Dat kon, zei hij, omdat hij er niet als demissionair premier zat, maar als VVD-leider. Rutte wilde vooral terugkijken op wat er de afgelopen jaren niet goed was gegaan. Te veel vooruitkijken vond hij ongemakkelijk, liet hij een paar keer merken.

Toch kwam hij met een paar ideeën. Het debat in de Tweede Kamer moet volgens Rutte politieker worden: ook middenpartijen moeten weer flink kunnen botsen, terwijl het nu meestal alleen maar tussen het midden en „de flanken” gaat. Hij vindt ook dat er „een club” moet komen die „gaat uitzoeken” waar het misgaat in de communicatie tussen burger en overheid. Zo kan de overheid „een menselijk gezicht” krijgen. Rutte zei ook dat in de ministerraad en in de Kamer de grote maatschappelijke debatten gevoerd worden. Hij gaf als voorbeeld het stikstofdossier, dat volgens hem te snel en te weinig grondig is aangepakt.

Met deze ideeën zal de Kamer het moeten doen. Rutte erkende dat hij fouten had gemaakt, maar hij zei ook: „Ik ga niet opeens alles anders doen.” En hij zei: „Het is niet een kwestie van iets goed of slecht doen.” Rutte zei dat hij als premier vaak had aangedrongen op een goede sfeer, en dat hij een hang naar controle heeft.

Al zo’n drie weken geleden zei Rutte dat hij diep had nagedacht over zijn eigen rol in de bestuurscultuur in Den Haag. Veel partijen zien Rutte, premier sinds 2010, als de representant van een verouderd politiek systeem, dat onder meer tot de Toeslagenaffaire heeft geleid. In de Tweede Kamer zei hij vorige week dat hij hierover zou gaan praten „met Nederland en ook in debatten hier”.

In die volgorde doet hij het nu ook. Hij begon met Nieuwsuur en gaat over twee dagen naar de Kamer. Een opvallende keuze: in de verkiezingscampagne viel dit programma op door scherpe, kritische interviews met lijsttrekkers. Het doel van zijn optreden was om kiezers van D66, GroenLinks en PvdA ervan te overtuigen dat hij een ander soort politicus kan worden – opener, eerlijker – en hij de bestuursstijl op het Binnenhof kan veranderen. Dat kan de reden zijn dat hij geen interview aan De Telegraaf gaf, de krant die door een groot deel van zijn achterban wordt gelezen.

Op zijn eigen achterban lijkt de ophef over de verkennersnotitie en de ministerraadnotulen weinig te hebben veranderd, in peilingen verliest de VVD niet of nauwelijks. Maar durven Sigrid Kaag van D66 en vooral ook GroenLinks-leider Jesse Klaver het aan om met hém aan tafel te gaan zitten?

VVD-strategen zullen hem er stevig op hebben getraind. Rutte is bedreven geraakt in sorry zeggen, maar heeft ook de neiging om zo’n excuus dan steeds te herhalen en er nog een schepje bovenop te doen – wat dan ook weer kan leiden tot de beeldvorming die de VVD nu vooral niet wil: dat de bestuurlijke geslotenheid alléén door hem komt. Op dat koord balanceerde Rutte maandagavond ook. In het debat over de verkennersnotitie en de ‘functie elders’ voor CDA’er Pieter Omtzigt maakte Rutte de fout door steeds maar weer te zeggen dat hij níet had gelogen, waardoor mensen hem urenlang hoorden praten over leugens – en hem dus urenlang in verband brachten met liegen.

De VVD wil het verhaal nu ombuigen: Rutte neemt de verantwoordelijkheid voor de gesloten bestuurscultuur deels op zich, maar zal daar naar verwachting steeds bij zeggen dat hij dat ‘als premier’ doet – hij was nu eenmaal het boegbeeld van zijn drie kabinetten. En daarmee benadrukt hij ook steeds zijn rol als staatsman.

Maar of het genoeg gaat zijn voor D66 en GroenLinks, en misschien zelfs de PvdA? In het debat over de ministerraadnotulen bleek twee weken geleden al dat vooral Klaver erop uit lijkt te zijn om Rutte tot net wat meer nederigheid te krijgen dan Rutte zelf van plan is. Woensdag zal moeten blijken wie denkt dat Rutte écht diep genoeg heeft nagedacht.

De naam van Pieter Omtzigt viel ook in het interview. Rutte omarmde sommige voorstellen tot vernieuwing van Omtzigt, maar liet in het midden wat de toekomst van Omtzigt volgens hem zou worden.

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/05/10/rutte-denkt-diep-na-is-het-genoeg-a4043155