Tags

(Marike Stellinga, nrc.nl, 8-5-21)

Het zat er aan te komen dat een westerse regering een keer de koevoet zou pakken om de farmaceutische markt open te breken. Ergernis is er al jaren. Donald Trump begon zijn termijn als president met blaffen tegen farmaceuten. „They are getting away with murder”, zei hij: de prijzen van geneesmiddelen moesten van hem nu écht omlaag. Hier probeerden VVD-ministers Edith Schippers en Bruno Bruins („onaanvaardbaar”) de afgelopen kabinetten wat te doen aan de hoge prijzen. Makkelijk ging dat niet.

De koevoet werd deze week echt opgepakt. Tot verrassing van velen en tot ongenoegen van farmabedrijven zei de Amerikaanse regering woensdag open te staan voor opschorting van de intellectuele-eigendomsrechten op coronavaccins, in navolging van een voorstel van Zuid-Afrika en India. Als het plan doorgaat (vele landen moeten instemmen, en Europa is verdeeld), mogen meer fabrikanten het vaccin maken. Het doel: het tekort verhelpen in armere landen. Daar is vaak nog maar 1 tot 2 procent van de bevolking ingeënt. De meeste vaccins zijn gezet in de armen van mensen in rijke landen. Dat is oneerlijk en het zou de bestrijding van het virus voor de hele wereld moeilijker kunnen maken.

  • De vaccinkwestie laat opnieuw zien dat de farmamarkt aan herziening toe is

Na de ah’s en oh’s over de Amerikaanse ommezwaai klonk donderdag meteen de ontnuchterende vraag: helpt het? Krijgen armere landen er meer vaccins door? Het antwoord blijkt ingewikkeld. Met alleen opschorten van patenten kom je er niet, zoveel is duidelijk. Farmaceuten zouden ook kennis en kunde moeten delen over hoe je vaccins maakt. Farmaceuten zeggen dat te willen doen via licenties. Maar dat doen ze tot nu toe mondjesmaat, volgens critici. En dan kan schaarste aan grondstoffen ook nog verhoging van de vaccinproductie hinderen.

Tegenstanders van opschorten van de patenten, zoals bondskanselier Angela Merkel, waarschuwen dat het opschorten zelf juist voor complicaties bij de productie van vaccins kan zorgen. Gaan farmaceuten nog wel investeren in productielijnen en in verbeterde varianten tegen coronamutanten? (En zouden de VS niet zelf wat meer vaccins moeten exporteren?) Toch zien diverse experts het Amerikaanse besluit als een eerste stap. Het zal farmaceuten in elk geval aan tafel dwingen.

De vaccinkwestie laat opnieuw zien dat de farmamarkt aan herziening toe is. De populaire econoom Mariana Mazzucato betoogt al jaren dat overheden zich zelfbewuster en veeleisender moeten opstellen tegenover farmabedrijven. Westerse overheden hadden andere vaccincontracten kunnen sluiten, constateerde The Economist. Ze betaalden mee aan de ontwikkeling van de vaccins, maar legden niet contractueel vast dat farmabedrijven kennis moesten delen.

Om de machtsverhouding structureel te veranderen tussen overheden en farmabedrijven, zou je het patentsysteem moeten veranderen, zegt bijvoorbeeld gezondheidseconoom Marcel Canoy. Scheid de ontwikkeling van medicijnen van de productie. Beloon farmaceuten ruimhartig voor de uitvinding van een nieuw geneesmiddel (en stimuleer zo innovatie), maar niet voor langdurig exploiteren van een patent, aldus Canoy. Dan ben je af van al dat gelobby van farmaceuten om een monopolie op de productie (patent) vast te houden. Dát levert de samenleving weinig op, terwijl een nieuw geneesmiddel wel van enorme waarde is.

Hoe het Amerikaanse besluit van deze week ook uitpakt, het is een zet in een waanzinnig belangrijke schaakwedstrijd.

*Er moet een einde worden gemaakt aan het ‘langdurig exploiteren van een patent’, want dat is oude politiek van het neoliberalisme!

[Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.]

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/05/07/de-koevoet-en-de-farmaceuten-a4042847#/handelsblad/2021/05/08/#302