Tags

‘Het sociale stelsel is opgebouwd uit wantrouwen. Burgers hebben juist hulp en begeleiding nodig’ (Mac van Dinther interviewt Peter Heijkoop, woordvoerder VNG, Ten eerste/de Volkskrant, 4-5-21)

Het beleid voor sociale minima moet drastisch op de helling. De uitkeringen en het minimumloon moeten omhoog. Gemeenten moeten meer geld krijgen voor begeleiding. De nood is hoog, zegt Peter Heijkoop, wethouder in Dordrecht en VNG-woordvoerder.

De overheid moet haar burgers met minder wantrouwen tegemoet treden en uitkeringen en minimumloon opkrikken, stelt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een stuk dat ze maandag heeft gepresenteerd met het oog op de kabinetsformatie. Woordvoerder Peter Heijkoop: ‘Dit moet fundamenteel worden opgelost.’

Met hoeveel moeten bijstand en minimumloon worden verhoogd?

‘Dat is moeilijk precies te zeggen. De bijstandsnorm voor een alleenstaande ligt nu op bijna 1.200 euro, voor gezinnen is dat 1.600 euro. Uit onderzoek van het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting, red.) blijkt dat mensen daar niet van rond kunnen komen. Gemeenten zijn nu pleisters aan het plakken met allerlei aanvullende regelingen, vrijstellingen en armoedebeleid. Maar dat zouden uitzonderingen moeten zijn, niet de standaard. Bestaanszekerheid moet in essentie door het Rijk worden gegarandeerd. Daarvoor moeten de uitkeringen gewoon omhoog.’

De Participatiewet waarin de bijstand is geregeld is nog maar zes jaar oud. Volgens jullie moet de wet ‘fundamenteel’ worden herzien. Zo snel al?

‘De Participatiewet is haar naam nauwelijks waard. Het is nu vooral een uitkeringswet. Voor begeleiding en reïntegratie is veel te weinig geld. Op het budget dat gemeenten krijgen om mensen te begeleiden naar werk of scholing is de afgelopen jaren 70 procent bezuinigd. Het gevolg daarvan is dat gemeenten zich vooral richten op de meest kansrijke bijstandsgerechtigden. Voor de zwakkere groepen hebben ze geen geld.

‘Er zijn allerlei hindernissen opgeworpen voor mensen die tijdelijk of gedeeltelijk aan het werk gaan. Ze raken toeslagen kwijt, het wordt verrekend met hun uitkering. Soms moeten ze achteraf geld terugbetalen, terwijl ze dat niet hebben. Sommige mensen houden minder over wanneer ze gaan werken dan wanneer ze in de bijstand waren gebleven. Dat is de omgekeerde wereld.

‘Dat levert zoveel onzekerheid op dat veel mensen in een negatieve spiraal terechtkomen. Ze maken schulden, krijgen stress, worden ziek. Kinderen worden daar ook de dupe van. Onderaan de streep kost dat de samenleving juist meer geld.’

De overheid treedt burgers nu met wantrouwen tegemoet, schrijven jullie. Dat moet anders.

‘Het hele stelsel is nu opgebouwd vanuit wantrouwen. Er zijn overal regels voor, mensen moeten ingewikkelde formulieren invullen, alles is gericht op controle. Terwijl we in de bijstand juist veel mensen hebben zitten die laaggeletterd zijn of psychische problemen hebben. Die hebben juist hulp en begeleiding nodig.’

*Zoals aangegeven is de kop van dit artikel onjuist en daarom moet nu juist gelet worden op de toevoeging ‘nu’ in dit citaat: ‘het hele stelsel is nu opgebouwd vanuit wantrouwen.’ Over dat voegwoord ‘nu’ wordt gemakkelijk heel gelezen. Van ‘nu’ is pas sprake sinds de bezuinigingen in het afgelopen decennium. En daarom kan iedere sociaal-econoom staande houden dat het sociale netwerk opgebouwd is uit sociale overwegingen die ook blijven gelden zolang er (grote hoeveelheden burgers) tussen wal en schip blijven vallen. Dat zal nog lang duren omdat de rechtse politieke partijen  voor dit verschijnsel blind blijven en hun kop in het zang steken.

Wat is er mis met controle?

‘De bijstand is geen gratis geld, daar zijn wij ons van bewust. Maar er wordt teveel vanuit het systeem gedacht, vanuit de Haagse werkelijkheid, te weinig vanuit mensen en uitvoering.

‘Neem de Fraudewet. Als gemeente ben je verplicht geld terug te vorderen en boetes op te leggen als geld ten onrechte is uitgekeerd, ook als dat niet met opzet is gebeurd. Dat werkt niet. Mensen raken verstrikt in een doolhof en een asociaal incassobeleid. Wij vinden dat de gemeenten meer ruimte moeten krijgen voor maatwerk. Dat je de situatie in een gezin voorop kunt stellen en niet de wet- en regelgeving.

‘Onderschat niet de kosten van schulden. Mensen raken in de stress, worden ziek. Alleen de incasso-industrie vaart er wel bij. De Participatiewet vertoont trekjes van de toeslagenaffaire.’

Gemeenten hebben ook meer geld nodig om minimabeleid uit te voeren. Hoeveel meer?

‘Voor een goede uitvoering van de Participatiewet hebben we zeker een miljard extra nodig per jaar. Op de Jeugdhulp komen gemeenten nu 1,8 miljard euro te kort. Ook daar is meer nodig. Een van de snelst groeiende uitgavenposten is de ondersteuning van ouderen via de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning). Daar moeten we ook wat mee.

‘Veel gemeenten zitten nu in een overlevingsmodus; alles draait om de kosten. Terwijl ze juist bereid zouden moeten zijn om te investeren in scholing en begeleiding.’

Wat hoopt u dat er met jullie voorstellen gebeurt?

‘Ik wil benadrukken: dit is géén links verhaal. Ik ben zelf wethouder van het CDA. Ons stuk is opgesteld door wethouders van VVD tot en met GroenLinks, dat is heel breed gedragen. Ik hoop echt dat dit boven op de stapel komt te liggen bij de formatie.’

*Behalve de kop die niet klopt, is deze noodkeet volkomen terecht. Maar zolang belastingverhogingen voor de rijksten onbespreekbaar is, wordt dit probleem niet opgelost.

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/1247/articles/1346292/10/1