Tags

Het stinkt in de Trêveszaal vooral naar angstzweet en smeerolie (Ulko Jonker, Politiek/fd, 28 apr 21, digitale kop; papieren versie spreekt van ‘ruiken’ ipv ‘stinken’)

In het kort:

  • Notulen laten vooral goed op elkaar ingespeeld team zien met een sterk overlevingsinstinct.
  • Kinderopvangstoeslagaffaire ook voor defensief kabinet lange tijd ongrijpbaar.
  • Kamerleden lieten zich niet intimideren en brachten kabinet uiteindelijk eensgezind ten val.

Het stinkt in de machinekamer van de macht vooral naar angstzweet en politieke smeerolie, zo blijkt uit het unieke inkijkje dat het demissionaire kabinet maandag gaf met de publicatie van de ‘zeer geheime’ notulen van zijn beraadslagingen over de toeslagenaffaire. Dat was ruim 23 jaar eerder dan bedoeld, om duidelijk te maken dat er ‘niks onoorbaars’ was gebeurd.

Daar zullen de meningen nog lang over verschillen. Maar er werd inderdaad geen complot tegen de burger gesmeed of politieke moord beraamd op lastige Kamerleden. Wat de notulen wel laten zien is een goed op elkaar ingespeeld gezelschap met een sterk ontwikkeld overlevingsinstinct, in stelling gebracht doordat één van hen klem zit tussen een stekelige Tweede Kamer en een weerspannige Belastingdienst.

Ongrijpbaar

De kinderopvangtoeslagaffaire was ook voor de politiek verantwoordelijke bewindslieden lange tijd een ongrijpbaar fenomeen. Het ontbrak D66-staatssecretaris Menno Snel van Financiën aan ‘vaste grond onder de voeten’ in zijn verdediging tegenover de Kamer. Ook hij werd telkens weer door nieuwe feiten verrast en ingehaald.

*Het overheidsarchief is ook minimaal georganiseerd zoals we dat hebben gemerkt tijdens de hoorzittingen. Minimaal in de betekenis van ‘schandelijk slecht’. Daar zal het nieuwe kabinet ook maatregelen voor moeten nemen. De chaos van vandaag de dag binnen de overheid dient prioriteit te krijgen om die ‘zooi’ weg te werken.

Snel deelde zijn frustratie daarover met zijn collega’s, die hem bijvielen. Dat vooral D66’er Wouter Koolmees in de bres springt voor Snel is geen toeval. De staatssecretaris is zijn politieke protegé. Het was Koolmees die Snel overhaalde zijn (veel beter betaalde) baan op te geven als kersverse directeur van de bedaagde Waterschapsbank om D66-lid en staatssecretaris van Financiën te worden. Een positie waarvoor je volgens voorganger Wiebes ‘een onverwoestbaar humeur en geen enkele interesse in je eigen loopbaan moet hebben.’

Zeer ontstemd

Dat blijkt. Koolmees is ‘zeer ontstemd’ nu hij ziet hoe Snel in de Kamer keihard en (volgens minister-president Mark Rutte) ‘onfatsoenlijk’ wordt aangepakt door ‘activistische Kamerleden’ zoals CDA’er Pieter Omtzigt. Dat is nota bene de collega waarmee Koolmees in 2013 nog gebroederlijk en succesvol jacht maakte op staatssecretaris en VVD’er Frans Weekers vanwege de Bulgarenfraude. En die staat weer mede aan de basis van het toeslagdrama vanwege de niets en niemand ontziende fraude-aanpak die er het gevolg van was.

In de Trêveszaal en daarbuiten wordt dan ook gepoogd om regie te voeren, om een politiek drama zoals met Weekers te voorkomen. Rutte en Koolmees kennen dat van dichtbij. Ze zijn zich beiden zeer bewust van het explosieve karakter van het kwetsbare dossier. Het leent zich uitstekend voor dramatisch negatieve beeldvorming in de media en politieke profileringsdrift. Er wordt al openlijk gejaagd op schuldigen en daders, wat leidt tot onrust in de belangrijkste ambtelijke dienst van Nederland en politiek ongemak.

Bewust misleid?

Het kabinet is daardoor voortdurend in het defensief. Maar wordt de Kamer ook ‘bewust misleid’ als ze niet de stukken krijgt die ze wil, volgens het kabinet om ambtenaren te beschermen tegen een daderjacht? Als ze wel de benodigde informatie en feiten krijgt aangereikt, op basis waarvan ze een politiek oordeel kan vormen over (de uitvoering van) het beleid? Koolmees verweerde zich maandagavond in Op1. ‘Ik ben wel best wel boos’, zei hij verbeten. Het is ‘gewoon niet waar dat het kabinet de Kamer heeft tegengewerkt.’

Wat de notulen laten zien is een collegiaal bestuur dat zich uitstrekte tot de regeringsfracties zelf en dat Kamerleden bijna letterlijk aangelijnd wilde houden. De ironie wil dat dat doorgeslagen monisme van kabinet en coalitie uitgerekend in de toeslagenaffaire juist met groot succes werd doorbroken. Menno Snel werd ten val gebracht door eendrachtige samenwerking tussen Kamerleden uit de grootste regeringsfracties en de oppositie. Omtzigt en zijn VVD-collega Helma Lodders lieten zich niet ‘sensibiliseren’

Tribunaal

De Kamer organiseerde vervolgens een dualistisch tribunaal. De Kamerbreed samengestelde Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag zag al de notulen van de ministerraad. Het eindrapport werd een dwingende aanklacht die onvermijdelijk uitmondde in het vonnis dat het kabinet vervolgens over zichzelf voltrok door op te stappen. In de brief die Rutte maandag meestuurde met de notulen wordt daar dan ook bijna smalend aan gerefereerd. Er is toch al lang schuld bekend en boete gedaan. Wat wil de Kamer nog meer?

Het ‘lek’ kan door politieke scalpenjagers in ieder geval worden aangegrepen om nieuwe schade toe te brengen aan het formatieproces en de politieke hoofdrolspelers uit Rutte III, die nog steeds de sleutel in handen hebben voor Rutte IV. Donderdag blijkt of de Kamer zich laat meeslepen in zulk misbruik van de emotie van de toeslagenaffaire.

*Het debat van donderdag wordt adembenemend spannend.  

https://fd.nl/economie-politiek/1381733/het-stinkt-in-de-treveszaal-vooral-naar-angstzweet-en-smeerolie-g1d1catELGYI