Tags

Coronaherstelfonds kan Europese Unie versterken (Catherine de Vries, Expert/fd, 20 apr 21)

EU-lidstaten moeten deze maand hun nationaal herstelplan met hervormingen indienen om aanspraak te maken op het herstelfonds. Deze hervormingen kunnen Europa economisch en geopolitiek sterker maken, schrijft Europa-expert Catherine de Vries.

De Europese Commissie (EC) gaat in het kader van het vorig jaar besloten Europese coronaherstelfonds meer dan €800 mrd op de kapitaalmarkten lenen. Via leningen en subsidies zal dit bedrag naar de lidstaten van de Europese Unie (EU) vloeien. Als tegenprestatie moeten de lidstaten structureel hervormen en doelgericht investeren in klimaat en digitalisering.

Hoewel sommige lidstaten het herstelfonds nog moeten ratificeren (in Nederland ligt het bij de Eerste Kamer en in Duitsland bij het constitutioneel hof) geeft het fonds een belangrijk signaal af. Want door hervormingen en investeringen probeert de EU beter uit de crisis te komen. Deze saamhorigheid is niet alleen van economisch belang, maar heeft ook een geopolitieke signaalwerking in een tijd van toenemende internationale spanningen.

Nationale herstelplannen

Het succes van het herstelfonds zal afhangen van de plannen, de uitvoering en de controle hierop. Eind deze maand moeten alle lidstaten hun zogenaamde herstelplan (Recovery and Resilience Plan, RRP) indienen om zo aanspraak te maken op de leningen en subsidies uit het herstelfonds.

‘Het Nederlandse herstelplan laat op zich wachten. Pas een volgend kabinet kan hierover beslissen’

Deze RRP’s worden door de EC streng getoetst en na goedkeuring strikt gecontroleerd. De gelden komen namelijk niet in één keer vrij, maar in tranches met als voorwaarde dat de hervormingen en investeringen ook daadwerkelijk conform het plan zijn uitgevoerd.

Het Nederlandse herstelplan laat nog op zich wachten. Vanwege de formatie zal een volgend kabinet pas over de noodzakelijke hervormingen beslissen. Hiermee verspeelt Nederland mogelijk 13% van de voorfinanciering voor herstelprojecten, omdat de aanvraagprocedure voor een deel van de investeringen dit jaar al afloopt. Ondanks de Bondsdagverkiezingen eind september, doet Duitsland deze ronde al wel mee.

*Slordig dat ons land niet meedoet? Rutte en Blok moeten toch van deze procedure op de hoogte zijn en de Tweede Kamer hebben ingelicht.

Interessant is dat bij de RRP’s niet alleen hervormingen en investeringen in klimaat en digitalisering centraal staan, maar ook hervormingen in de publieke en juridische sector. Deze hervormingen moeten ervoor zorgen dat de implementatie van de EU-gelden niet de achilleshiel van het fonds wordt. Huidige EU-gelden, zoals bijvoorbeeld structuur- en investeringsfondsen, worden door de lidstaten namelijk niet altijd op tijd uitgegeven.

Dit komt door vertragingen in de juridische goedkeuring, door het ontbreken van bevoegde autoriteiten of door het niet tijdig vaststellen van operationele plannen. Dit geldt vooral voor lidstaten die de grootste ontvangers van het herstelfonds zijn, zoals Italië en Spanje. Zo lag het absorptievermogen in Italië en Spanje bij de eerdere structuur- en investeringsfondsen (2014-2020) op slechts 40%.

Hervormingen om het absorptievermogen te vergroten zijn daarom essentieel, vooral ook omdat de bestedingstijd van het herstelfonds kort is, namelijk 5 jaar (2021-2026).

Het herstelplan van de Spaanse regering ligt er inmiddels al. Niet alleen Brussel is optimistisch, ook de internationale kredietbeoordelaar Moody’s oordeelde positief. De Spaanse regering wil 70% van de eerste tranche besteden aan groene investeringen en digitalisering. Daarnaast wil Spanje stevige hervormingen doorvoeren op het gebied van belastingen, onderwijs en pensioenen. Een wet om het openbaar bestuur te moderniseren, de samenwerking tussen overheid en particuliere sector te vergroten en aanbestedingsregels te versimpelen, is al aangenomen.

Na een goede uitvoering van deze plannen zal de Spaanse regering aanspraak kunnen maken op de volgende tranche uit het herstelfonds. De plannen van de regeringen in Griekenland en Italië gaan een vergelijkbare richting op.

Nederlandse opstelling

In Nederland wordt vaak met argwaan naar deze zuidelijke lidstaten gekeken. Deze landen zouden onvoldoende hervormen en te weinig onder EU-controle staan, is het idee. Maar kijken we naar het verleden, dan klopt dit beeld niet.

Tijdens de financiële crisis van 2008 verloor een aantal EU-lidstaten – waaronder Griekenland – het vertrouwen van investeerders en werden deze landen van de kapitaalmarkten uitgesloten. Al snel kwam uit Brussel een eerste pakket aan bilaterale leningen aan Griekenland. In 2010 volgde het tijdelijke noodfonds, de Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit (EFSF), en twee jaar later werd een permanente instelling, het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM) ingesteld.

Deze instellingen verstrekten leningen in ruil voor hervormingen aan Cyprus, Ierland, Portugal Spanje en Griekenland. Geld voor de ESM-leningen was niet afkomstig van belastinggeld, maar werd bij internationale investeerders opgehaald door obligaties uit te geven. De EC gaat dit nu ook doen voor het herstelfonds.

Succesvol

Niet alleen werden deze leningen door de ESM-programmalanden netjes terugbetaald, soms zelfs versneld zoals in Spanje. De landen voerden ook op snel tempo grootschalige hervormingen door, scherpten hun begrotingsbeleid aan en herstelden daardoor hun concurrentievermogen. Volgens een Oeso-rapport waren Ierland, Griekenland, Portugal en Spanje zeer responsief op de aanbevelingen voor structurele hervormingen, veel meer dan Duitsland en Frankrijk.

Deze ervaringen met het ESM tonen aan dat een beleid van geldverstrekking in ruil voor doelgerichte hervorming werkt. Het is een beleid waarvoor de Nederlandse regering zich altijd hard heeft gemaakt.

De hoop is dan ook dat dit bij het Europese herstelfonds ook weer het geval zal zijn. Want een succesvol herstelfonds zal Europa economisch en geopolitiek sterker maken.

*Laten we er het beste van hopen want de daadkracht van de huidige Commissie is groter dan ooit.

[Catherine de Vries is hoogleraar politieke economie aan de Bocconi Universiteit in Milaan en hoogleraar politiek gedrag in Europa aan de Vrije Universiteit Amsterdam.]

https://fd.nl/opinie/1380810/coronaherstelfonds-kan-europese-unie-versterken-htd1caMWljSF