Tags

,

Rutte vindt in Kaag zijn gelijke. Kan hij het straks nog navertellen? (Krank Hendrickx, Ten eerste/de Volkskrant, 3-4-21)

Analyse | Nieuwe kracht op het Binnenhof

Sigrid Kaag oordeelde donderdagnacht hard over het opereren van Mark Rutte. De premier en de VVD zetten zich schrap voor de komende weken. Gaat de ex-topdiplomaat een einde maken aan ‘de heerschappij van Rutte’?

‘Ik zou niet doorgaan, maar ik ben een ander mens.’ D66-leider Sigrid Kaag knipperde donderdag diep in de nacht niet met de ogen toen ze haar oordeel uitsprak over Mark Ruttes besluit om aan te blijven als demissionair premier.

*Deze uitspraak [‘Ik zou niet doorgaan’] is pertinente onzin, omdat zoiets alleen ‘gemakkelijk’ te zeggen vanuit je positie als onderdeel van een politiek circuit waarin de harde wetten van de concurrentie om de meeste stemmen gelden, maar als je zelf in de positie van het slachtoffer verkeert, dan probeer je ook je eigen hachje te redden. En vergeet niet dat een partijgenoot van je (Ollongren) zelf oorzaak was van dit drama dat voortvloeide uit het overhaaste vertrek uit de Stadhouderskamer. Allemaal onderdeel van de politieke mores die in het Haagse gelden, zoals óveral elders in de politieke wereld, want overal de politiek is het veld van de machtsmanipulaties. Daarom ben ik principieel partijloos, omdat ik niet in partijen geloof en mijn wrevels over het politieke bedrijf torenhoog gestegen zijn en dus ook uiterst kritisch sta tegenover alle nieuw gekozen Kamerleden, omdat ik er zeker van ben dat het allemaal opgeblazen ego’s zijn. Kaag kon deze uitspraak alleen doen omdat ze duidelijk gevormd is binnen de context van harde internationale diplomatieke wetten. 

Anders misluk je daar, zoals dat overal het geval is. Daarbij kan ook nog aangevuld worden vastgesteld dat: de oppositie in de vorige periode Rutte III uiteindelijk uit eigen onmacht (vandaar mijn oordeel: ‘oppositie is incompetent’) Rutte die ruimte hebben gegeven en zelf nooit een strategie hebben kunnen ontwikkelen omdat op een veel slimmere manier uit te voeren. Er had een collectief georkestreerde strategie ontwikkeld moeten worden door steeds oude uitspraken van Rutte uit ‘voorgaande’ debatten steeds weer in herinnering te roepen en dat tot vervelens toe te blijven herhalen. Dan zou Rutte automatisch voor gaas gaan en dan was er geen sprake van dat de VVD tot twee weken vóórafgaande aan de verkiezingen zo hoog scoorde in de peilingen. Kortom: Rutte kan alleen afbrand worden omdat er een bedrijfsongeluk heeft plaatsgevonden (beruchte foto van Ollongren) waar ieder andere minister-president dan Rutte op exact dezelfde manier van ontkenning had gereageerd, want logisch vanuit de wetten van het politieke bedrijf, vanuit welk land je ook opereert.  

Een dag later stonden ingewijden nóg te kijken van die directheid. Suggereerde de D66-leider hier nu dat ze een hogere morele standaard heeft dan de demissionaire premier? ‘We kennen heel veel kanten van haar nog niet’, zegt een coalitiebron. ‘Dit soort hard ball hadden we nog niet gezien.’

Een groot deel van de oppositie mag het zwak vinden dat Kaag ondanks haar belofte van ‘nieuw leiderschap’ de motie van wantrouwen tegen Rutte niet steunde, maar bij de VVD overheerst eerder het chagrijn. De uithaal van Kaag wordt in liberale kringen opgevat als een trap na. Als ze echt had gewild dat Rutte opstapt, had ze dat dondernacht samen met de oppositie moeten eisen, zo valt achter de schermen te horen.

*Terecht dat Kaag zich niets aantrok van ‘een groot deel van de oppositie’ omdat die oppositie 4 jaar lang heeft gefaald en Sigrid heeft zichtbaar aan haar gelaatsuitdrukkingen zwaar zitten overwegen hoe ze op dat schouwspel moest reageren, wat uiteindelijk tot haar motie van afkeuring zou leiden. Want waar de ‘oude’ oppositie vanuit de afgelopen periode reageerde als vanouds verkeerd; zoals al gezegd hierboven hebben ze nooit de juiste tactiek gevonden. Eigen schuld dikke bult.   

Kaag diende uiteindelijk alleen een motie van afkeuring in, maar liet tegelijkertijd doorschemeren dat ze de premier moeilijk kan vertrouwen. ‘Hier scheiden onze wegen’, zei ze na Ruttes uitleg dat hij niet had gelogen over Pieter Omtzigt, maar dat een gebrekkig geheugen hem opnieuw parten had gespeeld.

*Zoals aangegeven had Kaag in Ruttes positie precies hetzelfde gedaan. Krokodillentranen dus. En dus mag zij in de komende formatieperiode gaan bewijzen dat ze verder wél alles zuiver zal weten af te wikkelen. Ook zij zal zich moeten bewijzen.

De D66-leider legde de premier daarna ook nog eens zonder veel schroom op de divan: ‘Zeker in de laatste jaren is er een patroon van vergeetachtigheid, van amnesie, van ‘ik ben het vergeten”, zo luidde de diagnose. ‘Ik heb dat ook zelf kunnen observeren.’ Die laatste uitspraak bevestigt vooral dat Kaag in haar tijd als minister niet bijster onder de indruk is geraakt van de huidige premier.

*Logisch dat Haag ‘niet bijster onder de indruk is geraakt’ van Rutte, want steeds dezelfde patronen, maar nogmaals, die konden groeien vanwege twee fundamenteel verschillende liberale stromingen in dit land, een klassiek-liberale marktpartij als de VVD, tegenover een zoekende modern sociaalliberale D66 als resultante van wat de VVD al decennia teveel heeft laten liggen vanwege hun conservatisme en daarmee hun conserverende regentencultuur.

(…)

Sceptici zagen in Kaag trekken van andere D66-coryfeeën die onder de hitte van de Haagse politiek verbleekten, van Winnie Sorgdrager tot Hayo Apotheker. Toen ze eenmaal op stoom kwam en pleitte voor ‘nieuw leiderschap’ en een andere politieke cultuur, werd daar lacherig op gereageerd door ervaren rotten bij andere partijen. Wat wist Kaag nou van de Nederlandse politieke cultuur?

*Let de lezer van deze krant goed op: “daar lacherig op gereageerd door ervaren rotten bij andere partijen.” Inderdaad de politieke cultuur van ieder land wordt bepaald door die ‘ervaren rotten’. Dat is de (partij)politieke cultuur die overal geldt. Daar hoeven nu geen omtrekkende bewegingen meer over gemaakt te worden. Deze cultuur past niet in een nieuwe leiderschapscultuur van de nieuwe wereld die in aantocht is, waarmee ook deze botsing van afgelopen dagen tussen ‘oud’ en ‘nieuw’ kan worden gerechtvaardigd. En in dat kader ter herinnering: de Rutte-doctrine bestaat niet zoals emeritus hoogleraar Joop van den Berg in NRC heeft uitgelegd, want die bestuurlijke cultuur is sinds Lubbers opgebouwd en natuurlijk voelde Rutte zich geroepen om zich daaraan te houden omdat hij anders geen kansen zag om zijn groei in het premierschap te realiseren. En dat zag ook de nieuwe oppositie in de Kamer van afgelopen donderdag volledig over het hoofd, maar wat had je kunnen verwachten met de werkelijke oppositieleider Wilders die vier jaar lang alleen maar gezuiverd heft voor het vertrek van Rutte en dus 100% negatieve oppositie heeft gevoerd, en iedereen binnen de toenmalige oppositie wist mee te slepen in die heksenketel. Daarom een arena van hyena’s, zoals ik in een vorige blog schreef.   

Ook Rutte had aanvankelijk weinig interesse voor Kaag. Ze zat veel in het buitenland en hij kapte haar ook nog eens geregeld af in de ministerraad, bevestigde de D66-minister later. Pas toen ze er wat van zei, stopte het.

*Ja, allemaal regententrekjes vanuit een masculiene politieke cultuur (overgenomen uit het bedrijfsleven), maar dan weer een pluspunt voor Rutte: ‘er moest geregeerd worden’ en zonder Rutte waren we tot een Italiaanse banenrepubliek uitgegroeid. Dat heeft Henk Kamp gisteren in de media uitstekend uitgelegd, maar ondertussen heeft zijn eigen actieve politieke carrière dezelfde regenteske sporen nagelaten. Hij wordt dus een van de slachtoffers van de komende parlementaire enquête over het Groninger gas.

Sleutelrol

Nu is alles anders: Kaag heeft de volledige aandacht van de premier, die opnieuw moet vechten voor zijn plek in het Torentje. Kaag speelt daarbij een sleutelrol. Ze deed het verrassend goed bij de verkiezingen en bij haar debuut als fractievoorzitter donderdag in de Tweede Kamer vertoonde ze geen spoor van plankenkoorts.

Mark Rutte tuurde tijdens het debat eindeloos op zijn telefoon, maar ook hij zal hebben vastgesteld dat Kaag zich ontpopt als een nieuwe kracht op het Binnenhof. Kaag klonk vaak kritischer richting Rutte dan CDA-leider Wopke Hoekstra.

Dat ze desondanks geen motie van wantrouwen steunde, kwam ook omdat het demissionaire kabinet dan onthoofd zou worden. Tijdens het nachtelijke D66-fractieoverleg werd geconstateerd dat Hugo de Jonge bij een exit van Rutte aan het roer zou komen en dat de VVD daarna op zoek moest naar een vervanger. Midden in een coronacrisis en amper drie weken na een ruime verkiezingswinst van Rutte was dat een brug te ver.

*Ze steunde de motie van wantrouwen niét omdat die – gelet de achtergrond van het verleden van de afgesloten verleden volkomen onrechtvaardig was -, alleen vanuit het oogpunt van crisismanagement waardoor Rutte kon uitgroeien tot de staatsman die hij is geworden. Maar wel een staatsman zonder visie omdat het een pragmatisch en te technocratisch want ook Rutte had natuurlijk geen verstand van algoritmes die tot een toeslagenaffaire leidden. Maar dat heeft ook de Tweede Kamer nog niet ontdekt, vanwege een bizarre sensatiedrang – ‘waan van de dag’ – die de politieke wereld beheerst.

De premier kan voorlopig door, maar de komende weken moet blijken of hij in staat is om een nieuw kabinet te formeren. Een extra complicatie daarbij is dat de VVD geen idee heeft wat voor onderhandelaar Kaag precies is. Dat ze eerder ervaring opdeed door als VN-gezant te onderhandelen met de Syrische dictator Assad over zijn chemische wapenarsenaal zal de VVD niet per se geruststellen.

*De komende weken zal moeten blijken hoe het met het aanpassingsvermogen van Rutte is gesteld, want hij geldt nu als de Houdini-specialist die altijd weet te overleven. Dat is ook een kracht die de oppositie tot kort geleden tot machteloosheid bracht. Terwijl iedere organisatieadviseur weet uit te leggen hoe je dat moet aanpakken. Maar de vorige oppositie had daar geen tijd voor en liet zich dus meesleuren door Wilders.   

Hetzelfde geldt voor de uitspraak die een voormalige medewerker van Kaag eerder deed in de Volkskrant: ‘Ze probeert haar doelen te bereiken en als je in de weg staat, walst ze over je heen.’ Dat was positief bedoeld, maar voor de VVD klinkt het vast anders.

*Precies hetzelfde dus als wat Rutte steeds heeft gedaan en tot het laatst toe heeft volgehouden.

PVV-leider Geert Wilders, die altijd een scherp gevoel heeft voor de politieke krachtsverhoudingen, suggereerde donderdagnacht al dat er een nieuw tijdperk is aangebroken. ‘U hebt na tien jaar tijd een eind gemaakt aan de heerschappij van Rutte’, zo luidde zijn conclusie.

De werkelijkheid is anders. Kaag blijft de leider van de tweede partij, met tien zetels minder dan de VVD. Rutte zat vrijdag weer gewoon in het Torentje. Of hij daar blijft, zal mede afhangen van een vrouw die op het Binnenhof wel eens is onderschat. Nu niet meer.

*Zo is het en we wachten allen af wat zich nu voor nieuwe ontwikkelingen gaan voordoen. En ik blijf doorschrijven omdat ik zo op deze manier mijn verloren tijden van toeschouwer via ‘Debat-Direct’ wil compenseren. Mijn reactie-antwoorden per blog liggen al klaar als Rutte aan zijn beloften van donderdag moet worden herinnerd.  

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/1222/articles/1328728/2/1