Tags

(Correspondenten Voorpagina/fd, 18-3-21; papieren editie)

CDA lijdt met Hoekstra pijnlijke nederlaag, teloorgang van links zet dit door.

Sigrid Kaag stuwt D66 naar grote overwinning (digitale editie)

D66 heeft onder aanvoering van Sigrid Kaag woensdag een grote overwinning geboekt bij de Tweede Kamerverkiezingen. Afgaande op de jongste prognoses kunnen de sociaal-liberalen rekenen op 24 zetels in de Tweede Kamer. Dat is een evenaring van hun record uit 1994 en de eerste keer dat ze de tweede partij van Nederland worden.

‘Mensen zijn klaar voor de visie en het optimisme van D66’, zei Kaag in een eerste reactie. De partij is beloond voor het nemen van verantwoordelijkheid, vindt ze. ‘Een stem op D66 heeft waarde, dat hebben we bewezen’. Ze wil dat het beleid nu ‘progressiever, eerlijker en groener’ wordt.

VVD grootste

De VVD komt voor de vierde keer op rij als grootste uit de stembus, zo blijkt uit de de voorlopige uitslag op basis van 88,5% van de stemmen. Demissionair minister-president Mark Rutte verzilverde zijn coronabonus voor zijn breed gewaardeerde leiderschap in de coronacrisis en won met zijn partij 2 zetels: van 33 naar 35.

Rutte zei dat de agenda die op een nieuw kabinet afkomt ‘enorm’ is, om het land uit de crisis te leiden, bedrijven te helpen zich weer op te richten, de zorg te herstellen, de middenklasse en het midden- en kleinbedrijf er bovenop te helpen, de ‘energiecrisis en klimaatcrisis’ aan te pakken en de woningmarkt.

Teloorgang van links

De eclatante zege van D66 – plus 5 zetels – leek aanvankelijk de weg te effenen voor een vlotte formatie. Maar de nipte meerderheid waarop een coalitie van de twee liberale partijen VVD en D66 met het CDA op basis van de exit poll nog kon rekenen, slonk in de loop van de nacht tot 75 zetels, net niet genoeg voor een meerderheid. Grote vraag is ook of het CDA zich na deze pijnlijke nederlaag geroepen voelt aan te schuiven bij een nieuw kabinet.

Na een tumultueuze campagne van partijleider Wopke Hoekstra eindigen de christendemocraten op slechts 15 zetels, een verlies van 4. Hoekstra legde de verantwoordelijkheid voor een nieuw kabinet nadrukkelijk bij VVD en D66. ‘Het is aan die partijen om als eerste verantwoordelijkheid te nemen’.

De vierde coalitiepartij van Rutte III, de ChristenUnie, bleef op 5 zetels staan. Op links was het verdriet vele malen groter. De teloorgang van de drie linkse partijen lijkt op basis van de exitpoll onverminderd door te zetten. Vier jaar geleden behaalden GroenLinks, PvdA en SP gezamenlijk 37 zetels, daar blijven er na deze verkiezingen een schamele 25 van over.

Vooral GroenLinks en SP krijgen harde klappen. GroenLinks duikelt naar 7 en de SP naar 9 zetels. De PvdA is de zware electorale opdoffer van vier jaar geleden niet te boven gekomen. Onder de nieuwe partijleider Lilianne Ploumen behouden de sociaaldemocraten hun 9 zetels. Opvallend was dat Ploumen niet uitsloot dat ze meedoet aan een kabinet, als dat in het belang van haar kiezers is.

Wederopstanding Baudet

Populistisch-rechts behaalde gezamenlijk 29 zetels, nog meer dan de Lijst Pim Fortuyn en Leefbaar Nederland in 2002. Binnen die stroming waren er wel grote verschillen. Zo blijft de PVV van Geert Wilders vermoedelijk steken op 17 zetels, een verlies van 3.

Opvallend is de wederopstanding van Thierry Baudet. Zijn afgelopen najaar geïmplodeerde Forum voor Democratie zou op 8 zetels afstevenen, terwijl afsplitsing JA21 met 4 zetels de Kamer in komt. Forum heeft nu 2 zetels en kon in het voorjaar van 2019, rond de overwinning van Baudet bij de Provinciale Statenverkiezingen, volgens de peilingen nog rekenen op 24 zetels.

De coronaverkiezingen van 2021 lijken te zorgen voor een verdere fragmentatie van het politieke krachtenveld. Liefst vier nieuwe partijen maken kans op een entree aan het Binnenhof. Naast JA21 zijn dat de pan-Europese partij Volt (3 zetels), BIJ1 van Sylvana Simons en plattelandspartij BoerBurgerBeweging (1 zetel). Het aantal partijen in de nieuwe Kamer zou daarmee uitkomen op een recordaantal van 17.

https://fd.nl/economie-politiek/1377423/d66-na-recorduitslag-tweede-partij-vvd-blijft-de-grootste-jrc1cawK2xRv

Mijn verklarende factoren Verkiezingsuitslag TK2021:

  1. ‘Crisisleiderschap’ Rutte levert – ondanks alle kritiek op corona- en toeslagenbeleid – wel winst op omdat de VVD-campagne de oude strategie losliet en geen ‘heer en meester’ op rechts wilde zijn, maar het lef had om naar links op te schuiven vanwege het landsbelang in een zwaar versplinterd politiek slagveld, mede vanwege de instorting van klassiek-links, dat haar bestaansrecht heeft verloren door geen visie te hebben/kon ontwikkelen op globalisering en internationalisering.
  2. Daarmee is ook alle eurokritiek en -twijfel als een vorm van oud-denken te kwalificeren en alle vormen van complottheorieën naar de vuilnisbelt verwezen want dwarsliggend op richting internationalistisch bewustzijn (PVV, FvD, SP).
  3. Grote verliezers als CDA en SP kampten vooral ook met interne (scheurings)problemen dan wel richtingskwesties; ruzies die blijven smeulen als een soort eeuwige veenbranden. Geldt ook voor FvD dat uit de as bleek te kunnen herrijzen, dankzij nostalgisch vluchten naar romantisch verleden en dus oud-denken.
  1. ‘Crisisleiderschap’ Rutte levert – ondanks alle kritiek op corona- en toeslagenbeleid – wel winst op omdat de VVD-campagne de oude strategie losliet en geen ‘heer en meester’ op rechts wilde zijn, maar het lef had om naar links op te schuiven vanwege het landsbelang in een zwaar versplinterd politiek slagveld, mede vanwege de instorting van klassiek-links, dat haar bestaansrecht heeft verloren door geen visie te hebben/kon ontwikkelen op globalisering en internationalisering.
  2. Daarmee is ook alle eurokritiek en -twijfel als een vorm van oud-denken te kwalificeren en alle vormen van complottheorieën naar de vuilnisbelt verwezen want dwarsliggend op richting internationalistisch bewustzijn (PVV, FvD, SP).
  3. Grote verliezers als CDA en SP kampten vooral ook met interne (scheurings)problemen dan wel richtingskwesties; ruzies die blijven smeulen als een soort eeuwige veenbranden. Geldt ook voor FvD dat uit de as bleek te kunnen herrijzen, dankzij nostalgisch vluchten naar romantisch verleden en dus oud-denken.
  4. Het verlies van het collectieve klassieke ‘links’ is wat mijn waarneming betreft volledig te wijten aan het ‘gebeuk’ vanwege rancune op Rutte in alle debatten sinds de Toeslagennota, omdat de oppositie van oordeel was dat hij daarvoor gestraft moest worden, maar zelf ook inschatten dat Rutte nooit de verkiezingen kon winnen want ‘afstraffing’ was ‘vanzelfsprekend’.  
  5. Op deze manier kan veel, zo niet alles, verklaard worden vanuit deze verkiezingsuitslag.