Tags

(Lien van der Leij en Bas Knoop, Verkiezingen 2021/fd, 17 mrt 21)

De demissionaire premier ziet zijn coronabonus razendsnel verdampen. De VVD verliest terrein, maar aan wie? Het FD maakt de balans op van de verkiezingscampagnes die in het teken stonden van corona.

*Het waren ook de meest vreemde verkiezingen ooit, want er kon niet worden afgerekend op het gevoerde beleid, omdat er niets was afgerond. Maar mocht de partijleider van de grootste partij zelf een verkiezingsdatum mogen bepalen, dan waren het Britse toestanden geworden.

Zorg, klimaat, werk en woningen. Grote, complexe thema’s die leiden tot grote zorgen onder de bevolking. Maar in de afgelopen verkiezingscampagne bleven ze lange tijd onderbelicht. De coronacrisis legde een grauwsluier over de ideeënstrijd die een campagne behoort te zijn. Enkele dagen voor de stembusgang gingen de handschoenen pas echt uit en kwam er beweging in de peilingen.

Wie wist te profiteren van deze uitzonderlijke verkiezingscampagne en wie overspeelde zijn hand?

VVD: coronabonus verdampt

De campagne van de VVD draaide volledig om het leiderschap van premier Mark Rutte in de coronacrisis. In een confrontatie met andere politieke leiders had hij weinig trek. Al zagen we in de debatten met PVV-leider Geert Wilders hoe gretig de campagnevoerder Rutte kan zijn.

*Alleen vanwege het vaste kakelrepertoire van Wilders wist Rutte zich veilig omdat het Wilders ontbreekt aan creatieve nieuwe campagnetechniek om het Rutte echt moeilijk te maken. Maar Rutte bleek ook zijn zwakke momenten te kennen waardoor zijn gebrek aan zelfbeheersing zichtbaar werd. En teveel bleef glimlachen omdat dat in zijn aard ligt. Hinderlijk voor de toeschouwers.

In problemen kwam Rutte zelden. Met dank ook aan de concurrentie, die hem nauwelijks aanviel op zijn leiderschap. Een voor Rutte brisant thema, de toeslagaffaire, speelde geen grote rol. Toch geeft deze campagne de liberalen stof tot nadenken. De VVD lijkt opnieuw de grootste te worden, maar de coronabonus van Rutte is in rap tempo verdampt.

D66: verrassende eindspurt

De sociaalliberalen maken een verrassende eindspurt. Lijsttrekker Sigrid Kaag overtuigde steeds meer kiezers van haar leiderschapskwaliteiten, zo blijkt uit kiezersonderzoek van I&O. Ze toonde zich bovendien een vaardig debater.

Daarnaast zette D66 zich succesvol neer als klimaatpartij. Uit de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s kwamen D66 en GroenLinks als groenste uit de bus. Het mantra ‘regeren is halveren’ lijkt dit keer niet op te gaan voor D66, dat het CDA nog voorbij zou kunnen streven als tweede regeringspartij.

CDA: geen Wopke-effect

Ondanks hooggespannen verwachtingen bleef het ‘Wopke-effect’ uit. CDA-leider Wopke Hoekstra zat vooral in het defensief. In debatten oogde hij gespannen en bleek hij soms zijn eigen programma niet te kennen.

Hoekstra nam eind december het stokje over van Hugo de Jonge, die zich vergaloppeerde met zijn dubbelbaan als coronaminister en CDA-leider. Slechts twee maanden resteren Hoekstra om alle dossiers te bestuderen. Een ervaren debater is hij nog niet. De derde plaats lijkt voor hem het hoogst haalbare. Na een tumultueuze campagne wacht het CDA opnieuw een discussie over de koers van de partij.

PvdA: comeback in de kiem gesmoord

Na de historische nederlaag van 2017 werkten de sociaaldemocraten onder partijleider Lodewijk Asscher zorgvuldig aan hun herstel. Met een duidelijke boodschap — bestaanszekerheid — en een flinke mea culpa voor de partijvreemde beleidskeuzes binnen Rutte II, wisten ze virtueel vijf à zeven zetels te winnen. Totdat de pijnlijke aftocht van Asscher over de toeslagenaffaire hen weer op achterstand zette. De halsoverkop gekozen opvolger Lilianne Ploumen lukte het slechts ten dele om die verloren zetels weer terug te winnen.

GroenLinks: klimaatstemmen gaan elders naartoe

Ruim een derde van de kiezers maakt zich zorgen over het klimaat, volgens onderzoeksbureau I&O Research. Toch lukt het issue owner GroenLinks maar niet om grote stappen te zetten. Bij de vorige verkiezingen was lijsttrekker Jesse Klaver nog de inspirerende jonge nieuwkomer, maar nu staat zijn partij al bijna een jaar op verlies.

Klavers poging om een progressief ‘links motorblok’ te smeden in aanloop naar de stembusgang mislukte jammerlijk. PvdA, SP en D66 waren niet van zijn toenaderingspoging gediend. Intussen zaagt de jonge nieuwkomer Volt aan zijn stoelpoten

ChristenUnie: confrontatie met D66

Als kleine partij speelde de ChristenUnie een bescheiden rol in het campagnegeweld op televisie. De momenten dat partijleider Gert-Jan Segers wel in de media verscheen, zocht hij vooral de confrontatie met D66. Het idee van Kaag om medisch-ethische thema’s buiten de formatie te laten, noemde Segers ‘arrogant’, het D66-voorstel de veestapel te halveren ‘heel pijnlijk’.

SP: VVD niet uitgesloten

Onder SP-leider Lilian Marijnissen is de eeuwige tegenstem van de socialisten afgezwakt. Marijnissen zet zelfs de deur op een kier voor regeringsdeelname in een coalitie met de VVD. Daar zal het wel niet van komen: de SP noemt de euro onhoudbaar en wil de pensioenleeftijd verlagen naar 65. Anders dan de ‘constructieve’ oppositiepartijen GroenLinks en PvdA stemde zij tegen het pensioenakkoord.

PVV: al vijftien jaar hetzelfde repertoire

Na de nul zetels bij de Europese verkiezingen in 2019, krabbelde de PVV langzaam op. Op het coronadossier manifesteert partijleider Geert Wilders zich als een geduchte opponent van het kabinet, zonder te vervallen in complottheorieën.

Wilders was deze campagne veel zichtbaarder dan andere jaren, al zegde hij een kritische ondervraging bij tv-programma Nieuwsuur af. Zijn repertoire is na vijftien jaar nog steeds hetzelfde. Minder migratie, minder islam, minder EU. Een boodschap waarmee hij zich opnieuw diskwalificeert voor regeringsdeelname.

Forum voor Democratie: vrijheidsstrijd

Alsof corona niet bestaat toerde Forum-leider Thierry Baudet deze campagne met een ‘vrijheidskaravaan’ vol ‘alternatieve feiten’ dwars door het land. Op een uitgeklapt podium van een truck vertelde Baudet zijn toehoorders dat de coronarestricties van tafel moeten en de angst voor het virus overdreven is. Het is een strategie waarmee Forum voorzichtig uit het electorale dal klimt, nadat een machtsstrijd de partij afgelopen najaar had verscheurd.

https://fd.nl/economie-politiek/1377186/voor-ruttes-vvd-komen-de-verkiezingen-geen-dag-te-vroeg-gqc1cawK2xRv