Tags

(Maarten van Poll, Verkiezingen 2021/fd, 10 mrt 21

Meer geld, minder bureaucratie. Dat willen veel grote politieke partijen voor de zorgsector na corona. Een keerpunt? Experts hebben zo hun twijfels.

De Sociaal-Economische Raad voorspelt een personeelstekort in de zorg van 80.000 in 2022.

In het kort:

  • De coronacrisis heeft de schijnwerper gezet op personeelstekorten in de zorg.
  • Bij politieke partijen klinkt een roep om meer salaris en minder rompslomp rond regels.
  • Het is belangrijk om een breed scala aan beleid in te zetten, zegt hoogleraar Andries de Grip.

Wat is er eerder op in de zorg, het geld of de mensen? Tijdens de coronacrisis zijn de budgetten oneindig, maar extra zorgpersoneel kun je niet zomaar kopen. Een tekort aan gespecialiseerde verpleegkundigen beperkt de uitbreiding van intensivecareafdelingen, en de GGD’s hebben te weinig artsen met kennis van infectieziektenbestrijding om uitzendkrachten te begeleiden bij bron- en contactonderzoek.

*Er is natuurlijk een oplossing denkbaar: het draait dan niet om ‘extra zorgpersoneel’, dat veel te generalistisch is, maar alleen om extra IC-verple(egst)ers (v/m) die je natuurlijk wél kunt kopen als de salarissen van deze (nieuwe) specifieke categorie in een aparte cao wordt ingevoerd en ingeschaald. En daar mag een forse salarisverhoging tegenover staan, zoals op het niveau van afdelingshoofden om maar een greep uit de mogelijkheden te doen. Deze nieuwe categorie kan namelijk worden beschouwd als dringend noodzakelijk vanwege de werkdruk ten tijde van actuele uitbraken op nationaal, maar ook op regionaal niveau. En de loonkosten gaan daarmee niet exponentieel omhoog, zoals het geval is in verkiezingsprogramma’s (SP, PVV en mogelijk ook andere) waarin álle zorgmedewerkers opgeschaald worden; hetgeen onmogelijk is vanwege andere concurrerende beroepen zoals onderwijzers en docenten, politie- en militair personeel, die allemaal onder druk staan. Waar in algemene zin de politieke oppositiepartijen zich in generalistische maatregelen uitdrukken, waarbij de werkelijkheid volledig uit het oog wordt verloren, daar dienen meer ‘realistische’ plannen te worden gemaakt. De politieke partijen en bijbehorende Kamerfracties zijn als ‘blindemannen’ bezig en dat schiet dus geen meter op.

Het zijn incidentele manifestaties van een structureel probleem. Terwijl de zorgvraag mede door de vergrijzing toeneemt, stroomt er meer personeel uit dan door verse krachten kan worden vervangen. De Sociaal-Economische Raad becijferde vorig jaar dat er in 2022 tachtigduizend zorgmedewerkers te weinig zullen zijn. En als het zo doorgaat zijn er in 2040 twee miljoen mensen nodig in de zorg, tegen 1,4 miljoen nu.

Verzuim doet daarom extra pijn. Het was al hoog en breekt in tijden van corona records. Tegelijkertijd verliep de inzet van aangeboden tijdelijk personeel moeizaam. Werkdruk, bureaucratie, arbeidsvoorwaarden; de oorzaken zijn complex en de oplossingen dus ook.

*En vooral die gehate bureaucratie dient met onmiddellijke ingang in een nieuw regeerakkoord te worden opgeheven, want dat is het meest domme besluiten dat ooit genomen is op basis van het voornemen om alles  kwantitatief meetbaar te maken. Maar het was vergelijkbaar met de categorie apert ‘verkeerde’ meetbaarheid. Bureaucratie rotzooi.

De waardering voor zorgmedewerkers is door de pandemie alleen maar gegroeid, en dat is ook terug te zien in de verkiezingsprogramma’s van de grootste acht politieke partijen. Alle nemen ze het op voor de ‘helden’ in de zorg.

Amateurvoorzieningen

Toch betwijfelt de Tilburgse hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen of de huidige crisis een omslagpunt in de politiek markeert. ‘Tot nu toe zou ik er niet gerust op zijn. Partijen maken er wel een thema van, maar de vraag is wat ze doen als puntje bij paaltje komt, en er bijvoorbeeld weer bezuinigd moet worden.’

*Natuurlijk heeft Wilthagen gelijk, al was het alleen maar om het feit dat de politiek ‘lichtjaren’ op alle maatschappelijke ontwikkelingen achterloopt. De huidige ambtelijke organisatie is ronduit middeleeuws te noemen. Met dank aan de slechte politieke sturing (zie Toeslagendrama) van de politieke toppen per ministerie.

Het probleem is, volgens Wilthagen, dat Nederland topsportprestaties verwacht in de zorg, maar dan wel met amateurvoorzieningen. ‘Als het goed geregeld is, is dit werk heel vervullend. Zo niet, dan houd je het ook niet lang vol.’

De meest directe interventie zou financieel kunnen zijn. Na de zorgbonus bleek een structurele loonsverhoging er vorig jaar niet in te zitten. D66, GroenLinks en CDA trekken ongeveer een miljard uit voor meer salaris, ChristenUnie iets minder. PvdA reserveert €1,7 mrd en SP zelfs €2,9 mrd. De VVD rept niet over een loonsverhoging bij de doorrekening van zijn programma, en de PVV leverde niets in bij het Centraal Planbureau.

*Weer valt er een kanttekening te plaatsen, namelijk dat ‘een structurele loonsverhoging er vorig jaar niet in te zitten’, maar dat vanwege de begrotingstechnieken die als beton gegoten zijn en door de rijksoverheidsbudgetten, die per Algemene Politieke Beschouwingen jaarlijks worden vastgelegd; waarin alleen met de gróótste moeite wijzigingen (ten koste van andere posten op de eigen begroting) kunnen worden aangebracht. Ook die bureaucratie dient in de toekomst te worden aangepakt.  

‘Heilige plicht’

De partijen trekken eensgezind ten strijde tegen de bureaucratie in de zorg. Dat voornemen wordt het fermst verwoord door de PVV: die spreekt van een ‘heilige plicht’. Het CDA wil ‘schrapsessies’ waar zorgpersoneel korte metten kan maken met fnuikende regelgeving. Minder bureaucratie zou goed zijn voor het werkplezier en de werkdruk verlagen.

*Allemaal goedkope opmerkingen, die verraden hoe de politiek achter de feiten aanloopt.

Een teveel aan rompslomp staat voor veel partijen gelijk aan een gebrek aan vertrouwen in ‘de professional’. Die moet ook meer te zeggen krijgen in het bestuur van instellingen. Ambtenaren en managers moeten een stapje terugdoen, ten faveure van het ‘eigenaarschap’ van zorgmedewerkers.

*Hier weer een opmerking die te algemeen is geformuleerd: “Een teveel aan rompslomp staat voor veel partijen gelijk aan een gebrek aan vertrouwen in ‘de professional’. Dat is onjuist want het zijn altijd de slechte wetgeving, dito amendementen en schier oneindige hoeveelheden moties die de meerderheid krijgen, die stuk voor stuk roet in het eten gooien. De Tweede Kamer is het enige orgaan die hiervoor verantwoordelijk is.

Die moeten een beter carrièreperspectief krijgen, met een grotere verscheidenheid aan paden en vervolgopleidingen. Ook van technologische ondersteuning verwacht de politiek veel.

*Gerommel in de marge.

Breed scala

Het is vooral ook van belang om ál deze dingen te doen, meent Andries de Grip, hoogleraar arbeid en scholing aan de Universiteit Maastricht. ‘Je hebt een verscheidenheid aan beleid nodig om het personeelstekort in de zorg aan te pakken. Met alleen meer salaris of betere technologie kom je er niet. Ik kan me voorstellen dat er na de klimaat- en pensioenakkoorden ook een veelomvattend zorgakkoord komt.’

*De contouren daarvan staan in deze blog verwoord.

De belangrijkste ideeën uit de verkiezingsprogramma’s zijn ook te vinden in de rapportages van de commissie Werken in de Zorg. Die heeft ruim twee jaar onderzoek gedaan naar arbeidsmarktproblematiek in deze sector. Twee weken geleden stuurde minister voor Medische Zorg Tamara van Ark de bevindingen naar de Kamer.

*Te vrezen valt dat er teveel nuttig advisering niet door de pers wordt opgepakt, want waarschijnlijk commercieel niet aantrekkelijk genoeg voor de krantenconsument.

De commissie wijst erop dat tijdens en vanwege de coronacrisis op veel plekken pragmatische oplossingen en samenwerkingen zijn ontstaan, zoals onderling uitlenen van personeel (met gesloten beurs), herintreden van oud-zorgmedewerkers en brede toepassing van digitale hulpmiddelen.

*Pappen en nathoudmaatregelen.

Vooralsnog zijn dat tijdelijke veranderingen. Bij de bestendiging is haast geboden, schrijft de commissie in haar laatste brief: ‘De veranderingen moeten tijdens de crisis ingezet worden, anders gaan velen, als het stof neerdaalt, terug naar de oude patronen, rollen en belangen.’

*Er zijn meerdere kabinetscontroleurs van het type ‘Pieter Omtzigt’ in de Kamer nodig.

https://fd.nl/economie-politiek/1376133/politieke-partijen-prijzen-de-helden-in-de-zorg-maar-schieten-die-er-iets-mee-op-fjc1caZnOXZZ