Tags

,

Stelling: Waar macht regeert, of dat nu het bedrijfsleven is of de politiek, dat maakt in abstracto niets uit, maar de verleiding van machtigen om misbruik van de macht te maken heeft nu een hoogtepunt bereikt waardoor de ontstane chaos onherstelbaar is geworden en daarom moet dat partijenbestel geheel op de schop: laten een directe democratie scheppen, waar dus de partijen zelf niet meer bestaan als instrument, om de burgers zelf de macht te geven die zich mogen aanmelden om er deel van uit te kunnen maken.

Politici voor de rechter? Terecht én gevaarlijk (Caroline de Gruyter, In Europa/nrc.nl, 6-3-21; digitale editie)

Juridisering van politiek is riskant (papieren editie)

*Terecht en gevaarlijk’’ zijn verschillende maar géén gelijksoortige kwalificaties: ‘terecht’ want dat gebeurt als er strafrechtelijke feiten zijn gepleegd maar dat heeft op een (meestal enkele) dader betrekking, maar ‘gevaarlijk’ betekent dat het politieke bestel ‘als geheel’ verantwoordelijk kan worden gehouden en dat is juist in ons land aan de orde, maar waarschijnlijk niet in de andere genoemde landen. Althans, in Polen is dat anders omdat daar geen ‘moderne’ democratische traditie bestaat vanwege hun communistische verleden. Ons land is daarentegen waarschijnlijk het minst ‘traditioneel’ corrupte land van ons continent, want onze overheidsbureaucratie was de mest georganiseerde binnen de EU. In ons land geldt een ander ‘hels’ probleem: vanwege de veelkleurigheid van ons partijbestel (die altijd bestaan heeft vanwege ons zuilenbestel), kan er geen fatsoenlijke besluitvorming meer in de Tweede (en Eerste) Kamer bestaan vanwege het zoekproces naar meerderheidscoalities voor noodzakelijke compromissen. Daarom wordt de rechterlijke macht in ons land op een totaal andere basis ingezet dan in Oostenrijk, Frankrijk of het VK. Maar er bestaat wel een gemeenschappelijke basis van dit ongemak: alle EU-lidstaten worstelen met achterhaalde 19e eeuwse ideologieën die nooit noodzakelijk onderheid hebben doorgemaakt en daarom zichzelf tot een sterfhuisconstructie hebben gemaakt, vanwege gebrek aan ideologische scheppingskracht. Daarom bestaat er geen zelfherstellend vermogen meer in ons land.   

Vier kwesties deze week, op uiteenlopende plaatsen in Europa, die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben. De Franse oud-president Nicolas Sarkozy kreeg drie jaar wegens corruptie.

De Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz dreigde het openbaar ministerie op de schop te nemen, na een huiszoeking bij de minister van Financiën – ook wegens corruptie.

Sommige partijen in Noord-Ierland stappen naar de rechter om de Brexit-deal te veranderen. De Europese Commissie klaagt op haar beurt de Britse regering aan, die eenzijdig bepalingen in de deal wijzigt.

En, vier, volgens het Europese Hof is de benoeming van rechters bij het Poolse Hooggerechtshof strijdig met Europese regels over onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

Toch is er een rode draad: politici falen, om welke reden ook, en rechters worden erbij gehaald. De juridisering van de politiek is een trend in Europa. En dat is verontrustend. De procureur-generaal bij de Hoge Raad lijkt dit vrijdag te hebben ingezien met zijn advies geen ministers te vervolgen in de Toeslagenaffaire.

*’Verontrustend’, maar onvermijdelijk zoals ik heb uitgelegd. Maar waarom is de ‘democratie’ in onze hoogontwikkelde maatschappijen als ‘verloren’ te beschouwen? Omdat er nog geen ‘democratie van de wijsheid’ is ontdekt omdat de partijpolitiek van vandaag wordt bepaald door de noodzaak het eigen partij- of persoonlijke belang te verdedigen, in plaats van het samenbindende ‘algemeen belang’ dat de volkspartijen van voorheen kenmerkten maar zelfs in onze Grondwet staat in artikel 14: https://www.nederlandsegrondrechten.nl/grondrechten/195-artikel-14#:~.  En iedereen van de oudere generatie die op de middelbare school nog de lessen staatsinrichting heeft gevolgd, werd letterlijk om de oren geslagen met dat begrip ‘algemeen belang’, dat vervolgens wel weer naar alle eigen ideologieën werd vertaald. Maar in onze huidige versplinterde politieke wereld is vanwege de noodzaak tot profileren alles tor oneliners verkort, zodat voor ‘beschouwingen’ geen belangstelling meer bestaat, noch kunde of vaardigheden. Want tijdens stemmingen op verkiezingscongressen komt het alleen aan op meerderheden die de stemming bepalen en daar passen geen details bij. Democratie bestaat dus niet meer in de vorm van politieke langetermijnvisies. Alles is gekortwiekt tot korte termijnbeleid, namelijk tot de volgende verkiezingen. Gegarandeerde slachtoffers: milieu- en klimaatbeleid. Daarom is ons bestel total loss. En dat geldt voor alle landen. Politiek filosofische wijsheid is in onze huidige hyperkapitalistische wereld verdwenen want het loodje gelegd tegenover het private belang van alle machten in dezelfde samenleving, waarin het deelaspect ‘samen’ alleen nog maar draait om eigenbelang. Dat schept louter en alleen nog maar ‘chaos’ en algehele vernietiging of destructie.  

Bij de eerste twee voorbeelden is dat niet meteen evident. Waarom is het verontrustend als een onafhankelijke Justitie politici aanpakt die de wet overtreden? In Frankrijk regent het nu zulke zaken. Partijleider Jean-Luc Mélenchon kreeg drie maanden omdat hij een huiszoeking dwarsboomde en agenten beledigde.

Oud-premier François Fillon kreeg vijf jaar omdat zijn vrouw op de payroll van de partij stond zonder dat ze enig werk deed. Jérôme Cahuzac werd veroordeeld wegens belastingontduiking, Jean-Marie Le Pen wegens fictieve tewerkstelling. Tegen meerdere MoDem-politici lopen onderzoeken wegens gedoe met contracten.

Oud-minister Christine Lagarde werd nalatig bevonden bij het afwikkelen van de zaak-Tapie, maar ontliep straf. Laatst was er ook huiszoeking bij Gezondheidsminister Olivier Véran: fouten bij de coronabestrijding.

Gang naar rechter toont politiek onvermogen, dus uitholling democratie.

*Inderdaad politiek ‘onvermogen’ en dus ‘uitholling van de democratie’, maar alléén door ‘eigen onvermogen’, waar alle politieke partijen medeschuldig aan zijn. Daarom ben ik ook principieel partijloos geworden. Thorbecke die ook principieel tegen het partijwezen was, heeft in zijn Grondwet van 1848 om die reden aan partijen géén plaats gegeven. Nu pas kunnen we de conclusie trekken dat Thorbecke in dat opzicht zijn tijd ‘ver vooruit’ was, want zijn gelijk wordt vandaag de dag bewezen. Alleen al daarom moeten we van het partijwezen af.

Allemaal terecht. Maar hoe meer juridische zaken er zijn, hoe harder iedereen roept dat de rechter partijdig is. Sarkozy klaagt overal over „l’injustice profonde, choquante”. Partijgenoten echoën dat. En intussen heeft iemand nu het hele justitiële dossier, inclusief uitgetikte telefoongesprekken, aan Le Monde gelekt. Smullen. Maar het maakt de rechterlijke macht kwetsbaar en brandt de politiek verder af. Funest voor de democratie.

*Dat ‘iedereen roept dat de rechter partijdig is’ is slechts de taal van onbenullen, die geen verstand van constitutionalisme hebben.

„Hoe minder gezaghebbend en effectief politici zijn”, schreef de Franse grondwetsspecialist Bertrand Mathieu in zijn boek Justice et Politique: la déchirure?, „hoe belangrijker moraliteit wordt.” Onder druk van publieke opinie en media worden wetten en regels in hoog tempo „gemoraliseerd”. Politici worden, via de rechter, afgerekend op dingen waar ze vroeger mee wegkwamen.

*Geef hem eens ongelijk!

Maar de scheiding der machten betekent ook dat er evenwicht moet zijn tussen politici en rechters. Politici zijn lang machtiger geweest, omdat ze rechters van zaken konden afhouden – zeker in Frankrijk of Oostenrijk. Dat kantelt. Politici verliezen status. Rechters worden machtiger.

*Kon dus ook niet anders.

Politici zijn vaak zo zwak dat ze geen besluiten nemen, of die voor zich uit schuiven. Daardoor proberen burgers ze via justitie af te dwingen. Sigrid Kaag zei in de Volkskrant: „Het gebeurt te vaak dat we commissies om advies vragen, waarna het kabinet dan toch de knoop niet durft door te hakken omdat de voorgestelde oplossing te gevoelig ligt – denk aan de commissie-Remkes over de stikstofaanpak. De politiek kampt met een verantwoordelijkheidsprobleem.”

*Vanwege angst voor het eigenbelang en gezag, en dat vooral omdat geen nederlagen mogen worden geleden!

De Europese politiek komt er met Polen niet uit, dus moet de rechter het doen. Na twee maanden zet Londen de bijl alweer in de Brexit-deal. Het gevecht om de toekomstige relaties – politieke relaties – zal deels via rechters lopen. Franse milieuorganisaties dwongen de staat laatst, à la Urgenda, via de rechter om het klimaatbeleid te verscherpen.

Met deze dingen kun je, afhankelijk van je persoonlijke standpunten, blij zijn of juist niet. Maar iedereen moet beseffen wat hieronder zit: groeiend politiek onvermogen. De juridisering van de politiek is riskant omdat het een symptoom is van iets anders: de uitholling van de democratie.

*De huidige politieke constellaties zijn zich nog niet bewust dat dit bestel geen schijn van kans meer heeft om zich te herstellen vanwege her duidelijke vastgeroest zitten aan de eigen politieke dogma’s en daarom is een volkomen machteloosheid ontstaan.

[Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.]

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/03/05/politici-voor-de-rechter-terecht-en-gevaarlijk-a4034357#/handelsblad/2021/03/06/#112