Tags

De Great Reset? Die komt er niet (Jean Dohmen, MACRO-ECONOMIE/fd, 24-2-21]

Politici hebben de mond vol van een groene herstart na corona. Complotdenkers zien een linkse samenzwering. Maar verandert er straks wel wat? ‘Het is naïef om te denken dat we ineens alles anders doen.’

In het kort:

  • Het World Economic Forum wil een groene herstart van de economie na corona.
  • Politici over de hele wereld nemen die oproep gretig over.
  • Maar de feiten laten zien: er worden nauwelijks stappen gezet.
  • Regeringen staken $14.000 mrd in het redden van de bestaande structuren.

Complotdenkers zijn al maanden in alle staten. Steeds meer vooraanstaande politici spreken over de noodzaak van een Great Reset na corona. De wereld moet de crisis aangrijpen om de scherpe kantjes van het kapitalisme met zijn winstdenken af te vijlen. Als de pandemie voorbij is, moeten we niet terug naar het ‘oude normaal’, maar een betere wereld bouwen – groener en eerlijker.

Het zijn niet alleen progressieve politici zoals de Canadese premier Justin Trudeau die het idee omarmen. Ook de conservatieve Britse premier Boris Johnson praat erover, net als de rechtse liberaal Mark Rutte. De crisis, zei de premier in een toespraak begin september, biedt een ‘unieke kans’ op ‘groen en inclusief herstel’.

Voor complotdenkers is het zo klaar als een klontje: de machtigen der aarde spannen samen om een radicale linkse agenda door te voeren. James Delingpole, Brits boegbeeld van de rechts-populistische website Breitbart, spreekt van een ‘coup van een globalistische elite’.

*Huh, wat lees ik nu?: “het zo klaar als een klontje: de machtigen der aarde spannen samen om een radicale linkse agenda door te voeren.” Machtigen en dus rechtse politici die samenspannen met radicaal linkse agenda’s? Onbestaanbaar. Politici zijn alleen uit op stemmentrekken om hun machtspositie te behouden. Dat Rutte wat naar ‘links’ is opgeschoven komt alleen voort uit lijfsbehoud: met zijn klassiek rechtse programma van afgelopen jaren met een eenzijdige economische – neoliberale – benadering van problemen schiet hij nu niets meer mee op. Hij moest zijn partij wel bijsturen.

In eigen land zijn soortgelijke geluiden te horen. De leider van het radicaliserende Forum voor Democratie, Thierry Baudet, vraagt zich openlijk af of de coronacrisis gebruikt wordt als ‘breekijzer’ voor een ‘Nieuwe Wereldorde’.

*Deze politicus kletst maar wat raak zoals Wilders dat ook altijd doet.

‘De wereld zoals we die kenden in de eerste maanden van 2020 is niet meer, opgelost in de context van de pandemie’ – Klaus Schwab en Thierry Malleret in The Great Reset

De term The Great Reset is gemunt door de oprichter van het World Economic Forum, de Duitser Klaus Schwab. Hij lanceerde zijn idee afgelopen zomer en schreef er met de Franse econoom en geestverwant Thierry Malleret een 282 pagina’s tellend en bij vlagen apocalyptisch boek over. ‘De wereld zoals we die kenden in de eerste maanden van 2020 is niet meer, opgelost in de context van de pandemie’, schrijven Schwab en Malleret.

Via het World Economic Forum verspreidden Schwabs ideeën zich razendsnel onder politici en andere prominenten, inclusief de Britse kroonprins Charles. ‘We hebben geen alternatief’, zei de prins in een voor Schwab opgenomen video afgelopen zomer. ‘Dit is het moment.’ Charles pleit voor een marshallplan om vaart te zetten achter de vergroening van de planeet.

Huis staat in de fik

Complotdenkers hebben één probleem: stappen om de economie versneld te hervormen, worden tijdens de coronacrisis niet gezet. ‘We proberen sinds maart vooral de klap op te vangen’, stelt hoogleraar internationale economie Harry Garretsen van de Rijksuniversiteit Groningen vast. ‘Je huis staat in de fik. Dan kun je filosoferen over een andere inrichting, maar je moet blussen.’

Dat doet het kabinet met miljarden euro’s aan steun om te voorkomen dat ondernemers over de kop gaan en werknemers massaal hun baan verliezen. In totaal gaf het kabinet vorig jaar €30 mrd uit. Eisen om te vergroenen worden niet of nauwelijks gesteld.

Demonstranten in Zwitserland protesteren begin februari tegen de leider van het World Economic Forum, Klaus Schwab, en zijn pleidooi voor een Great Reset. Foto Arnd Wiegmann/Reuters

Een meerderheid van de Nederlanders had er begrip voor gehad als dat wel was gebeurd. Uit een enquête in mei bleek dat 54% van de Nederlanders vond dat het kabinet duurzaamheidseisen mag stellen in ruil voor coronasteun.

De baas van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), Kristalina Georgieva, had daar een maand eerder ook op aan gedrongen. Het is volgens haar niet de bedoeling dat landen tijdens de coronacrisis klimaatbeleid in de wacht zetten. Sterker, regeringen zouden steun aan vervuilende bedrijven moeten koppelen aan klimaateisen.

‘Het kabinet ziet deze crisis als een groot incident. Daar zit de gedachte achter dat we daarna doorgaan waar we in januari 2020 gebleven waren’

Harry Garretsen, hoogleraar internationale economie

Dat blijkt in de praktijk lastig. Neem de KLM, die al €3,4 mrd kreeg en waarschijnlijk nog meer steun nodig heeft. Klimaateisen speelden bij die hulp een ondergeschikte rol. Ze gaan niet verder dan wat het kabinet voor de uitbraak van corona al aan de luchtvaart had opgedragen, zoals de eis dat de CO2-uitstoot in 2030 terug moet zijn op het niveau van 2005.

Dat is niet hoe een Great Reset eruitziet. Garretsen is niet verbaasd: ‘Het fundamenteel hervormen van de economie is in deze crisis het beleid helemaal niet. Het kabinet ziet deze crisis als een groot incident. Daar zit expliciet de gedachte achter dat we daarna weer doorgaan waar we in januari 2020 gebleven waren.’

$14.000 miljard steun

Nederland is ook geen uitzondering. Het leeuwendeel van de $14.000 mrd die regeringen wereldwijd inmiddels hebben uitgegeven om de coronacrisis het hoofd te bieden – grofweg vijftien keer de omvang van de Nederlandse economie – ging voornamelijk naar het in stand houden van de bestaande economische structuren, laat het IMF weten, en niet of nauwelijks naar vergroening van de economie.

Misschien begrijpelijk, omdat het voorkomen van economische fall-out van de coronacrisis de eerste prioriteit van landen is. Wellicht dat regeringen er later alsnog werk van maken, maar op dit moment hebben ze – alle mooie woorden ten spijt – andere prioriteiten.

‘Zo’n World Economic Forum, waar representanten van de elite afgeschermd van het publiek bij elkaar komen, voedt het wantrouwen.’

Stef Aupers, cultuursocioloog en hoogleraar mediacultuur

Als er zo weinig gebeurt – waar is de vrees van complotdenkers dan op gebaseerd? ‘Wantrouwen’, zegt cultuursocioloog en hoogleraar mediacultuur Stef Aupers van de Katholieke Universiteit Leuven. ‘In een steeds grenzelozere wereld is de vraag waar de macht ligt voor burgers steeds ondoorgrondelijker geworden.’ Gevolg: wilde theorieën over wie er aan de touwtjes trekt.

Aupers: ‘Dat politici en leden van koningshuizen streven naar een nieuwe wereldorde, dat is een al langer terugkerende complottheorie. Zo’n World Economic Forum, waar representanten van de elite afgeschermd van het publiek bij elkaar komen, voedt dat wantrouwen.’

Het concept van The Great Reset gooit volgens de hoogleraar extra olie op het vuur. ‘Daarmee wordt geïnsinueerd dat alles anders moet. Dat versterkt het wantrouwen.’

Politici zijn copycats

Ironisch genoeg zorgde de coronacrisis wereldwijd wel voor een forse daling van de uitstoot van broeikasgas CO2. Het aantal vliegbewegingen op Schiphol, bijvoorbeeld, daalde van bijna een half miljoen in 2019 naar nog geen 230.000 afgelopen jaar. Maar de daling is tijdelijk. Als de economie herstelt, zal ook de uitstoot van CO2 weer toenemen.

‘Er lag een grote kans, maar die hebben we niet gegrepen’, zegt directeur Marjan Minnesma van klimaat-ngo Urgenda telefonisch, terwijl ze op het Groningse platteland met haar auto op zoek is naar een laadpaal. ‘Er zijn vooral maatregelen genomen om te voorkomen dat de boel omvalt. We hebben ook geen minister-president die veel met dit onderwerp heeft.’

Het is wat oud-minister van Economische Zaken Jan Terlouw, voorstander van doorpakken op dit terrein, vanuit zijn huis in Twello de ‘weerbarstige werkelijkheid’ noemt. ‘Tot dusver ziet het er niet hoopvol uit’, zegt hij. ‘Het gevaar is dat we terugkeren naar hoe het was, naar normaal. Maar dat was abnormaal.’

‘Het zijn pakkende leuzen. Die nemen politici graag van elkaar over, los van de vraag of ze er vervolgens ook wat mee doen.’ – Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie

Als er in de praktijk weinig gebeurt, waarom spreken politici uit zoveel landen er dan zo nadrukkelijk over? Volgens hoogleraar politieke communicatie Claes de Vreese van de Universiteit van Amsterdam is er sprake van copycat-gedrag. ‘Het zijn pakkende leuzen die aanslaan bij mensen. Die nemen politici graag van elkaar over, los van de vraag of ze er vervolgens ook wat mee doen.’

Het verbaast De Vreese ook dat The Great Reset, of wat breder geformuleerd, de vraag welke kant Nederland ná corona op wil, als thema in de verkiezingscampagne zo afwezig is.

Met verbazing: ‘We zitten 3,5 week voor de verkiezingen. Juist nu is er een moment om met grote plannen te komen en het debat hierover te voeren. Maar de discussie gaat alleen maar over de pandemie zelf en niet over de wereld daarna.’

Kwestie van lange adem

Voor wie hoopt dat de coronacrisis toch tot grote veranderingen gaat leiden, heeft Garretsen slecht nieuws. Ook de financiële crisis in 2009 leidde niet tot fundamentele veranderingen. Garretsen: ‘Financiële eisen werden aangescherpt, toezicht verbeterd. Maar het systeem veranderde in de kern niet.’

Hij voegt er cynisch aan toe: ‘En vaak weten partijen die het meeste te verliezen hebben het zo te plooien dat zij er niet slecht uitspringen.’

Volgens de hoogleraar is het ‘naïef om te denken dat we door een crisis ineens alles anders gaan doen’. Dat wil niet zeggen dat er nooit wat verandert – regeringen waren voor deze crisis ook al bezig met klimaatbeleid en het draagvlak daarvoor groeit. ‘Maar de geschiedenis leert dat het vaak een kwestie van lange adem is.’

https://fd.nl/economie-politiek/1374826/de-great-reset-die-komt-er-niet-jxb1cap0vXTV