Tags

Hogere belasting op grondstoffen en minder op arbeid levert extra groei op (Laurens Berendsen, Fiscaal/fd, 1-2-21)

Lagere belasting op arbeid en hogere belasting op grondstoffen zorgen voor extra groei (digitale kop)

In het kort:

  • Een kringloopeconomie is vaak arbeids- en kennisintensief.
  • Het huidige belastingsysteem benadeelt circulair ondernemen, stelt Ex’tax.
  • Een fiscale verschuiving naar grondstoffen en vervuiling lost dat op, schrijft de fiscale denktank in een deltaplan.

Een verlaging van de belasting op arbeid en een verhoging van de heffingen op verbruik van grondstoffen en vervuiling levert extra economische groei en werkgelegenheid op. Bovendien brengt zo’n verschuiving de doelen voor CO₂-reductie en hergebruik van schaarse natuurlijke hulpbronnen dichterbij.

*In de komende na-pandemie-periode zal niet meer alle aandacht en concentratie op ‘extra economische groei mogen gaan, omdat dat principe nu als achterhaald mag worden gezien; en dus gaat het in de toekomst alleen om duurzame economie. Maar dat inzicht is nog niet binnen alle economische productiesectoren ‘geland’.

Met deze boodschap biedt Ex’tax vandaag zijn Deltaplan belastingen voor een circulaire en sociale economie aan demissionair staatssecretaris Hans Vijlbrief van Financiën aan. De fiscale denktank is niet over één nacht ijs gegaan in zijn voorstel om in 2025 voor een bedrag van €23 mrd aan belastingen te verschuiven van arbeid naar grondstofverbruik en milieuvervuiling. De vier grote belastingadvieskantoren en ABN Amro werkten er aan mee en het Britse Cambridge Econometrics rekende het plan door.

Barrière circuliar ondernemen

De Nederlandse regering wil dat de Nederlandse economie in 2030 voor 50% circulair is. In datzelfde jaar moet de CO₂-uitstoot 49% lager zijn dan in 1990. Met de bestaande fiscale prikkels voor bedrijfsleven en consument, zijn die doelen onhaalbaar, stelt de onafhankelijke denktank.

Het huidige belastingstelsel werkt circulaire groei juist tegen, stelt Ex’tax, doordat verbruik van hulpbronnen en vervuiling laag- of niet-belast zijn, terwijl arbeid zwaar belast is. Dit is een barrière voor circulair ondernemen, want dat is in de regel arbeids- en kennisintensief, en moet concurreren met producten waarin de kosten van bijvoorbeeld vervuiling niet zijn meegenomen.

*De complete industriële infrastructuur dient dus aangepast te worden en dat wordt een mammoetoperatie.

Zorg en onderwijs

Het plan dat Ex’tax presenteert tijdens de Nationale Conferentie Circulaire Economie sluit aan bij het advies aan de politiek dat het Planbureau voor de Leefomgeving vorige maand publiceerde. Het PBL schrijft dat de overheid meer drang en dwang zal moeten gebruiken als zij haar ambities voor 2030 wil waarmaken.

Naast het bevorderen van de kringloopeconomie streeft Ex’tax naar een socialere economie. Door lagere lasten op arbeid wordt het voor werkgevers aantrekkelijker werknemers in vast dienst te nemen, waardoor werkenden meer baan- en inkomenszekerheid krijgen, aldus de stichting. Ook de persoonlijke dienstverlening die voor rekening van de overheid komt, zoals zorg, onderwijs en politie, profiteert van lagere arbeidskosten.

Hogere vliegbelasting

Ex’tax heeft twintig concrete maatregelen uitgewerkt, waarmee Nederland volgens de onderzoeksclub zelfstandig van start kan gaan. In het vervolg is samenwerking binnen Europa nadrukkelijk de bedoeling.

De denktank stelt onder meer een hogere vliegbelasting voor, een heffing op industriële luchtvervuiling en een verdubbeling van de afvalstoffenbelasting. Tegenover deze groene belastingen staan onder andere een verlaging van de inkomstenbelasting, inkomenssteun voor de laagste inkomens en fiscaal voordeel voor bedrijven die een deel van hun winst gebruiken om nieuwe banen scheppen.

Verstorende belasting

Een veel gehoord bezwaar tegen groene belastingen is dat de grondslag hiervan verdwijnt zodra belastingplichtigen hun gedrag hebben aangepast. Directeur Femke Groothuis van Ex’tax ziet dat zo snel nog niet gebeuren.

‘Voorlopig zijn de prijzen op zaken als water, CO₂ en andere schadelijke emissies zo laag dat er nog geen sprake is van effectiviteit’, stelt de auteur van het Deltaplan. ‘Wij presenteren meer dan honderd potentiële belastinggrondslagen. Als de opbrengst van de ene terugloopt, zal de staat de grondslag verbreden of een andere grondslag kiezen. Vaak wordt vergeten dat belastingen op werk de meest verstorende soort belasting zijn. Die geven prikkels om over te schakelen op informeel werk, flexibilisering en outsourcing.’

Onbenut arbeidspotentieel

Cambridge Econometrics heeft in kaart gebracht wat de maatregelen van Ex’tax betekenen voor de Nederlandse economie. In 2025 komt het bruto binnenlands product volgens de Britten 2,4% hoger uit als Nederland het Deltaplan omarmt. Dat is €21 mrd. Het plan levert 233.000 extra banen op en iedereen gaat er volgens de doorrekening in reëel inkomen op vooruit, waarbij de koopkracht van lagere inkomensgroepen het sterkst stijgt.

De vraag is of werkgelegenheidsgroei gunstig is. Deskundigen waarschuwen voor structurele tekorten op de arbeidsmarkt. ‘In sommige sectoren bestaat een tekort aan mensen’, beaamt Groothuis, ‘maar tegelijkertijd is er in Nederland een onbenut arbeidspotentieel van 1,2 miljoen mensen, en in de Europese Unie zelfs bijna 32 miljoen mensen. Er is dus een mismatch en er zijn heel veel extra banen nodig.’

Verslechterde handelsbalans

Aan het groene front daalt het gebruik van fossiele brandstoffen in 2025 met 5,9% ten opzichte van de huidige prognoses, berekende Cambridge Econometrics. De CO₂-uitstoot komt 6,1% lager uit. Ten slotte verslechtert de Nederlandse handelsbalans. Door hogere productieprijzen daalt de export met een half procent (€3,5 mrd), terwijl de import met 0,2% (1,3%) terugloopt.

De Britse onderzoekers hebben de maatregelen van Ex’tax ook door hun modellen gehaald van de economieën van de 26 overige lidstaten van de Europese Unie. Met uitzondering van Malta, waarvan de economie in 2025 met 0,2% zou krimpen, vindt Cambridge Econometrics voor alle andere EU-landen een gunstig effect van de maatregelen op de economische groei.

Inspirerend voorbeeld

‘Je zult van mij niet horen dat het een gemakkelijke klus wordt’, antwoordt Groothuis op de vraag hoe zij de kansen inschat dat de belastingverschuiving werkelijkheid wordt. ‘Maar hoe meer mensen van alle politieke gezindten inzien wat het gaat opleveren, des te waarschijnlijker het wordt. De aanbevelingen die we doen zijn daar ook op gericht: zorg voor continuïteit door de verantwoordelijkheid niet bij één ministerie of één kabinet te leggen. Het Deltaplan is een inspirerend voorbeeld; als de urgentie doordringt dan kunnen wij Nederlanders meer dan we denken.’

Ondernemers zien kansen

Nederlandse ondernemers en managers lijken wel te voelen voor de belastingverschuiving die Ex’tax voor ogen heeft. In een enquête van de stichting in samenwerking met ABN Amro en met financiële steun van de Goldschmeding Foundation zei 96% van de 300 ondervraagde bedrijfsbestuurders het eens te zijn met de stelling: de lasten op arbeid moeten omlaag en die op verbruik en vervuiling omhoog. De stelling dat het principe dat ‘de vervuiler betaalt’ steviger moet worden ingezet, geniet de steun van 98% van de respondenten. Zes op de tien ondernemers en managers geven aan meer mensen in dienst te nemen als de lasten op arbeid omlaag gaan. Bijna de helft zegt de dienstverlening te zullen verbeteren en ruim een kwart ziet kansen om winstgevender te worden. Een op de twintig respondenten geeft aan geen nieuwe kansen te zien voor het bedrijf bij een lastenverlichting op arbeid. Hogere belastingen op verbruik van hulpstoffen en vervuiling zouden voor 3% van de ondervraagden aanleiding zijn hun activiteiten naar het buitenland te verplaatsen. Het merendeel geeft aan kansen te zien door ‘efficiënter met grondstoffen en/of energie omgaan’ (69%), en ‘onderzoeken hoe bedrijfsactiviteiten minder vervuilend kunnen worden’ (60%).

https://fd.nl/economie-politiek/1372240/lagere-belasting-op-arbeid-en-hogere-belasting-op-grondstoffen-zorgen-voor-extra-groei