Tags

Relschoppers alleen veroordelen maskeert het brede onbehagen (Haro Kraak, Ten eerste/de Volkskrant, 30-1-21)

Onlusten na de avondklok

Museumplein Amsterdam, zondag: de ene demonstrant gebaart de politie het rustig aan te doen, een ander (links) gooit een zware steen. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

*Het kan als ‘uitdagend’ worden gezien en beschouwd, maar dat lijkt onwaarschijnlijk, want dat suggereert intern georganiseerd optreden maar dat vereist perfecte organisatie en dat is nergens uit gebleken. Eerder is sprake van twee verschillende vormen van visie en aanpak, namelijk een psychologische strategie van geweldloze actievoerders tegenover de harde demonstranten die alleen in relschoppen geïnteresseerd zijn. En als de politie zich daardoor laat verleiden om op ‘dezelfde’ golflengte te gaan handelen, hebben zij hun eigen aanpak slecht doordacht. De politie hort zich niet te laten uitdagen en alleen maar scherp op te letten want anders worden zij zelf slachtoffer van ‘passief’ gedrag. Waarschijnlijker is dat intern is afgesproken dat na bijvoorbeeld 3 minuten afwachten in ‘stilstand’, hard wordt opgetreden zodat direct arrestanten worden opgepakt en afgevoerd. Na deze driedaagse demonstaties is gebleken dat er uiteindelijk effectief door de politie is geopereerd omdat er genoeg bewijsmateriaal aan het OM kon worden geleverd, zodat de rechter tot een oordeel of arrest te laten komen.

Moeten we de relschoppers die begin deze week vernielingen aanrichtten alleen maar veroordelen als tuig, zoals premier Rutte doet, of is het toch zinnig hun frustraties te doorgronden, vraagt Haro Kraak zich af.

*Natuurlijk dient met veroordeelden een gesprek te worden gevoerd, maar pas na arrestaties, omdat er al decennialang teveel werd getolereerd door ‘het’ gezag, niet wetend wat verstandig was en wat niet. Maar dat gesprek dient degelijk te worden aangepakt: alles dient op wetenschappelijke basis te worden aangepakt, zodat de politiek na uitbrengen van het desbetreffende rapport een breed Kamerdebat kan worden gevoerd. Pas dan kan de Tweede Kamer tot conclusies en uitspraken komen.

De blonde vrouw stapte kordaat naar voren, handen in de zakken van een gewatteerde jas, en zei tegen de verslaggever: ‘Hyena’s zijn jullie.’ Trots vertelde ze geen kranten te lezen, maar soms iets voorbij te zien komen en zo te kunnen concluderen dat de journalistiek eenzijdig is. ‘Alleen wat de regering vindt.’

*Dit zijn vanzelfsprekend erg slordige, zo mogelijk erg domme uitspraken want demonstranten dienen gemotiveerd en goed geárgumenteerd te handelen, willen ze hun gelijk voor de rechter kunnen halen. Voor het geval dat ze feitelijk worden gearresteerd en hun ‘zaak’ OM-waardig blijkt te zijn. Daar lijken deze uitspraak niet op. En dus mogen dergelijke handelingen als niet-effectief te worden aangemerkt ofwel amateuristisch aangezien al dat politieoptreden toch overheidsuitgaven zijn.  

Ze praatte in keurige volzinnen en leek in alle opzichten een welvarende, fatsoenlijke Nederlander van middelbare leeftijd. Kleine kans dat ze mee ging rellen, maar ze stond wel tussen de mensen die de afgelopen maanden ‘wappies’ zijn gaan heten bij de demonstratie in Eindhoven te verkondigen dat ‘het volk’ wordt ‘geterroriseerd’. Het interview met haar ging het internet over, als illustratie van de stand van ‘het verzet’, zoals de groep zichzelf omschrijft. Er zijn zelfs ogenschijnlijk verstandige landgenoten die het vertrouwen in politiek, media en wetenschap kwijt zijn.

*Dit zijn kortom domme vormen van demonstratie die ook niets met de vrijheid van demonstratie/meningsuiting te maken hebben, maar als ‘spannende’ uitstapjes om ook eens gedemonstreerd te hebben.

Als er iets opvalt aan de relschoppers en demonstranten tegen coronamaatregelen, is het wel de verscheidenheid: boeddhistische hippies, gefrustreerde ondernemers en artiesten, jochies in trainingsbroeken en hoodies, beroepsdemonstranten, door de wol geverfde hooligans, doodgewone vaders en moeders.

De gemene deler? ‘Wantrouwen jegens het systeem, de instituties’, zei veiligheidsonderzoeker Jelle van Buuren in NRC. ‘Ze voelen een aantasting van hun vrijheden.’ Ze hebben het gevoel genaaid te worden, zegt Willem Schinkel, hoogleraar sociale theorie aan de Erasmus Universiteit. ‘En daar zit wat in. Door het kapitalisme, waarvan ze de winsten niet zien, de democratie, waarin zij niet participeren, en de pandemie.’

*Huh, hoogleraar sociale theorie??? De lezer zal sprakeloos zijn.

Schinkel hekelt het gebrek aan strijd in de politiek, ook over de coronamaatregelen. ‘Doordat het beleid stuurt op de capaciteit van de ic’s is er nauwelijks discussie over mogelijk, dat is zeer frustrerend voor mensen. Het debat over de avondklok, een ongekend zware maatregel, ging over een half uurtje vroeger of later.’

*Deze hooggeleerde heeft klaarblijkelijk geen politiek inzicht.

Tuig met vernielzucht

Zelfs als er rellen ontstaan, zegt Schinkel, wordt dat nóg niet gezien als een betwisting van de macht. ‘Dan wordt alles afgeschoven op tuig met vernielzucht. Terwijl: dat is óók politiek.’

*Alles in de juiste volgorde Schinkel, en dat betekent dat het maatschappelijke debat volgt na het Kamerdebat op basis van het rapport dat uit onderzoek aan de Kamervoorzitter zal worden aangeboden.

Nadat premier Rutte zijn afkeer van sociologische verklaringen voor de rellen had geuit, woedde in de media een debat of je relschoppers wel of niet moet willen begrijpen, en of begrijpen dan wel of niet begrip tonen betekent. Een verklaring zoeken is geen excuus formuleren, klonk het vanuit het ene kamp. Vanaf de overzijde: raddraaiers zijn het niet waard om naar te luisteren, gewoon aanpakken die gasten.

*Dit laatste, ‘niet waard om naar te luisteren’ is even dom vanuit de staatsrechtelijk oogpunt dat iedere uitlating op basis van respect en verdraagzaamheid dient te worden beoordeeld.  

Kan het ook beide tegelijk? Door alle aandacht voor de relschoppers, die je altijd kunt afdoen als tijdloze sensatiezoekers die een kortstondige ‘morele vakantie’ vieren, bleef het bredere onbehagen buiten beeld. Terwijl de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) al tijden constateert dat de maatschappij verhardt door corona, en er een ‘radicale onderstroom met extremistische gedragingen’ is.

*Het feitelijke probleem is dat de Kamerdebatten worden gekenmerkt door eindeloos geleuter, zodat er geen tijd meer resteert/overblijft om over publieksrelevante thema’s zoals hier genoemd, te bespreken. Of zelfs door de strijd tussen oppositie en regeringsfracties worden gefrustreerd. Zo blijft het parlement een spiegelfunctie vervullen van het brede publiek.     

Premier Rutte mag dan niet geïnteresseerd zijn in de achtergronden van opstandige of plunderende burgers, maar de ‘sociologische werkelijkheid dringt zich onstuitbaar op’, zegt Don Weenink, geweldssocioloog aan de UvA. ‘Zijn eigen toespraak in het Torentje werd verstoord door gefluit. Virusontkenners intimideren politici, zelfs op het Binnenhof.’

*Weer zo’n sociologische deskundige die onkundig is van de politieke wetten en gedragingen binnen die cultuur?

Het is lastig deze groep te negeren. De vraag is wel hoe groot die is. Een overgrote meerderheid van de bevolking staat nog steeds achter de coronamaatregelen en de relschoppers werden van alle kanten veroordeeld, zelfs door de harde kern voetbalsupporters. Midden in een ontwrichtende pandemie is het vertrouwen in media, regering en bedrijfsleven in Nederland gestegen, blijkt uit de Edelman Trust Monitor 2021. Wel is er volgens het onderzoek sprake van een groeiende vertrouwenskloof, tussen het goed geïnformeerde deel van de bevolking en de rest.

*Het is dus wachten op een debataanvraag om deze groeiende vertrouwenskloof binnen de Tweede Kamer te bespreken.

Schommeling in vertrouwen

Sinds het uitbreken van de pandemie zijn er bovendien grote schommelingen te zien in het vertrouwen, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau: eerst steeg het vertrouwen in de overheid tot ongekende hoogte, daarna volgde een sterke daling. En de geschiedenis toont aan: een pandemie maakt altijd hevige maatschappelijke bewegingen los en leidt steevast tot opstand en rellen.

*De vraag is wat dit soort onderzoeken voor maatschappelijke en politieke relevantie hebben, want idealiter moet de politiek een uitgebalanceerde visie ontwikkelen over deze sterke wisseling van oordelen onder de bevolking, zodat dat er een breed gevormd Kamerstandpunt kan worden opgebouwd.  

Maar in die cijfers over vertrouwen komt van alles níét tot uiting, zegt Christian Bröer, socioloog aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Er is onder een deel van de actievoerders zowel wantrouwen als vertrouwen in de politiek: de politiek moet er immers iets aan doen. Men heeft geen vertrouwen in de wetenschap van het Outbreak Management Team, maar komt wel met wetenschappelijke argumenten – denk aan Maurice de Hond en Willem Engel. Men heeft geen vertrouwen in mainstream media maar zoekt de media wel op.’

*Welke wetenschappelijke argumenten van Willem Engel? Nog nooit iets dergelijks uit zijn mond gehoord.

Vertrouwen is conditioneel en vluchtig geworden, is de conclusie van Bröer. Het is geen blind vertrouwen maar actief vertrouwen dat zomaar kan komen en gaan. ‘Daarnaast is vertrouwen geïndividualiseerd. De markt, de politiek en het culturele leven peperen burgers voortdurend in dat de eigen wensen, eigen mening, eigen behoeften en eigen emoties maatgevend zijn. Dat is de liberaal-kapitalistische weg.’

*Ook een te generalistische en dus ongeldige uitspraak.

Rutte hamerde maandenlang met een liberaal coronabeleid op de eigen verantwoordelijkheid van mensen, maar het kabinet is nu tamelijk abrupt overgegaan op een autoritair beleid. ‘De avondklok werd gepresenteerd als een zeer zware maatregel’, zegt Weenink. Bröer: ‘En er werd meteen drastisch op gehandhaafd. Dat bevestigt precies de vermoedens van de activisten: we leven in een politiestaat. Het enige wat je hoeft te doen om je punt te bewijzen is na negen uur de straat op te gaan.’

*Zolang er onder het publiek geen degelijk inzicht bestaat in wat ‘de’ politiek ‘is’ en ‘vermag te doen’, blijven dit soort uitspraken zinloos en vaag gefilosofeer en het valt dus op dat in dit artikel geen politicoloog gevraagd is naar standpunten op dat vakgebied. Alsof de socioloog een inhaalslag is begonnen om een jarenlang zwijgen over de wetenschappelijke onderzoeken die natuurlijk gedaan zijn, moest worden gecompenseerd.   

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/1168/pages/2