Tags

Stelling: ‘Strategische autonomie’ is inmiddels via de covidpandemie het juiste uitgangspunt geworden voor beleidsvoering, maar hield Brussel ook rekening met een compleet nieuwe geopolitieke situatie van zowel een afbladderende globalisatie als nieuwe spelers op de markt zoals de farmaceuten, die zelf teveel autonomie hadden ontwikkeld in de afgelopen decennia? Daarmee heeft de Europese Commissie een rekenfout in calculaties gemaakt waardoor de politiek zichzelf weer op afstand zette, terwijl de politiek dus geen plan-B had klaarliggen waardoor daadwerkelijk effectief optreden mogelijk werd gemaakt. Nieuwe tijdsbeelden met oude politieke technieken werkt niet meer.

Brussel hoopte met vaccinatieinkoop te schitteren, maar het verloor zijn glans (Ria Cats, Brussel/fd, 30-1-21)

Brussel hoopte met gezamenlijke vaccininkoop te schitteren maar dit project verloor snel zijn glans (digitale kop))

‘Strategische autonomie’. Het is sinds een jaar de nieuwste Brusselse modekreet. Er gaat geen week voorbij of EU-kopstukken als Ursula von der Leyen en Charles Michel laten de term wel ergens vallen.

Wat hen betreft moet Europa economisch én diplomatiek weer zijn mannetje staan als grootmacht. ‘Strategische onafhankelijkheid is ons nieuw gemeenschappelijk project voor deze eeuw,’ sprak EU-president Michel al gloedvol. ‘Dat is het hoofddoel voor onze generatie’.

Een van de vele gebieden waarop de Unie zich niet langer wil laten wegspelen, is volksgezondheid. Al jaren leven er zorgen in de 27 EU-landen over hun grote afhankelijkheid van een handvol medicijnfabrieken in India en China voor onder meer paracetamol. De roep klonk steeds luider dat Europa deze en andere geneesmiddelen weer op het eigen grondgebied moet produceren. Maar het bleef lang bij louter vergaderingen vol waarschuwingen en vergezichten.

*Effectloze jammerklachten omdat de complete economische infrastructuur wereldwijd gewijzigd moest worden, terwijl daardoor een giga-operatie opgezet moest worden om dat voor elkaar te krijgen en dat is parlementair een mission impossible op de korte termijn, zowel voor het Europees Parlement als voor de Tweede Kamer. Blaffende honden bijten kortom niet. En dus heeft de oppositie in beide gremia gemakkelijk praten. Een overschatting van eigen mogelijkheden kortom.

Zaakjes niet op orde

Toen barstte in maart vorig jaar de pandemie los. Meer dan ooit werd duidelijk dat de lidstaten hun zaakjes niet op orde hadden. Apotheken legden de verkoop van paracetamol aan banden en zorgverleners konden niet meer aan voldoende mondkapjes komen. In allerijl besloot Brussel een strategische voorraad van medische beschermingsmiddelen, medicijnen en beademingsapparaten aan te leggen om die geval van nood onder de EU-landen te verdelen.

Algauw ontstond ook het plan om als EU gezamenlijk de toen nog in ontwikkeling zijnde vaccins tegen het coronavirus te kopen. Van meet af aan was het voornemen om deze jacht op schaarse inentingen te koppelen aan sluimerende wens om ‘strategisch autonoom’ te zijn. Waarom niet twee vliegen in één klap slaan en van de farmabedrijven contractueel te eisen dat zij hun vaccins voor een flink deel produceren ín de EU? Aldus geschiedde.

Het vaccinprogramma moest hét EU-paradepaardje bij uitstek worden. Niets houdt burgers meer bezig dan corona, dus is er vanuit Europees perspectief geen mooier terrein waarop Brussel zijn meerwaarde kan tonen. De gezamenlijke inkoop zou tot lagere prijzen leiden, concurrentie tussen de lidstaten uitbannen en een veel zwaardere stem aan tafel met big pharma tot gevolg hebben. Niet toevallig was het EU-Commissievoorzitter Von der Leyen zelf die telkens trots een filmpje opnam na elk nieuw contract over de voorverkoop van coronavaccins.

Moddergevecht

Die glans is er sinds deze week wel af. De Europese Commissie is in een moddergevecht beland met AstraZeneca, de eerste vaccinproducent waarmee ze deze zomer een contract sloot. De Brits-Zweedse farmaceut kondigde vorige week aan 60% minder doses van zijn coronavaccin te leveren in het eerste kwartaal wegens productieproblemen in zijn Belgische fabriek. Dat is een vermindering van 49 miljoen stuks.

De Commissie neemt hier geen genoegen mee. Ze zegt sterke aanwijzingen te hebben dat de levering aan ‘veel landen’, waaronder het Verenigd Koninkrijk, wél is doorgegaan. Brussel eist dat AstraZeneca alsnog zijn afspraken nakomt en desnoods de voorraden in zijn Britse fabrieken naar de EU verscheept: het stak al €336 mln in het productierisico van het bedrijf. In het uiterste geval — als de EU er aantoonbaar bij inschiet ten opzichte van het buitenland — wil de Commissie de export van vaccins tegenhouden, zoals ze dat ook kan bij mondkapjes.

Vrijdag bood AstraZeneca de EU aan alsnog 8 miljoen extra doses te sturen. Te weinig, zegt Brussel. Maar op de vraag waarom de Commissie niet naar de rechter stapt, antwoordde een EU-bron: ‘Dat brengt de komst van vaccins niet dichterbij.’ Rechtszaken kunnen jaren in beslag nemen en maken vooral advocaten vrolijk.

Inenten op stoom in niet-EU-landen

Intussen sluiten vaccinatiecentra in Duitsland, Frankrijk en Spanje vanwege een gebrek aan prikken, terwijl in niet-EU-landen als het VK en Israël het inenten flink op stoom is gekomen. Sommige Duitse politici klagen al weken over gebrek aan Brusselse daadkracht en vragen zich af of Berlijn de vaccininkoop niet beter zelf had kunnen doen. Hongarije zoekt alvast zijn heil bij Russische en Chinese vaccins en onlangs bleek ook dat Duitsland tegen de EU-afspraken in extra doses voor zichzelf op de kop heeft getikt.

*En dat vanwege de paniek wereldwijd over deze pandemie die op deze schaal nog nooit heeft gespeeld. Denktanks in de EU moeten beter worden ingezet. De politiek kan het immers helemaal niet aan.

Al dit geruzie draagt niet bij aan ‘strategische autonomie’, noch aan het toch al wankelde vertrouwen van burgers in EU, nationale zorgautoriteiten én farma. Michel opperde dan ook dat de Commissie verder moet gaan dan louter EU-exportcontroles op vaccins, als haar dialoog met AstraZeneca niets blijft uithalen.

Volgens hem voorziet het EU-verdrag in noodacties als het opschorten van patenten. Ook kunnen farmabedrijven worden gedwongen kennis te delen en met andere fabrieken samen te werken om de vaccinproductie op te schroeven. De EU raakt dan zéker haar imago als softie kwijt [sic], maar haalt zich midden in een gezondheidscrisis een oorlog met een essentiële industrie op de hals.

*Onverstandig al die paniekvoetbal dus én reden om eerst aan een nieuwe politieke infrastructuur te gaan werken. Zonder die aangepaste of fundamenteel nieuwe structuur wordt er immers geen probleem opgelost.

https://fd.nl/economie-politiek/1372234/brussel-hoopte-met-gezamenlijke-vaccininkoop-te-schitteren-maar-dit-project-verloor-snel-zijn-glans