Tags

Thomas Borst, nrc.nl, 17 december 2020 om 13:01

Toeslagenaffaire | Vrijwel alle betrokken instanties krijgen ervan langs in de reconstructie die een Tweede Kamercommissie maakte over de Toeslagenaffaire.

De slachtoffers van de Toeslagenaffaire is „een ongekend onrecht” aangedaan, waarbij de ambtelijke en politieke top de omvang en ernst van de situatie veel te laat hebben ingezien. De informatievoorziening vanuit de Belastingdienst was „buitengewoon beperkt” en de wijze waarop de ouders zijn aangepakt staat „in geen verhouding” tot wat ze werd verweten. Dat oordeelt een parlementaire commissie donderdag onder leiding van CDA-Kamerlid Chris van Dam in een reconstructie van de toeslagenaffaire.

De commissie is buitengewoon kritisch: bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslagregelingen zijn „de grondbeginselen van de rechtstaat geschonden” door de Belastingdienst, kabinet en Tweede Kamer. De politieke wens om het toeslagensysteem efficiënt en fraudebestendig in te richten, heeft geleid tot „spijkerharde” wetgeving waar individuele gevallen het slachtoffer van zijn geworden, aldus de commissie. Het kabinet en parlement mogen zich dat aanrekenen.

*Terecht worden de drie standaard drie elementen binnen de ‘trias politica’ (wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht) genoemd als veroorzakers en schuldigen van de catastrofe die zich heeft voorgedaan. Het kabinet als uitvoerende macht is even schuldig als de tegenstrevers, met name de Tweede Kamer die niet meer in staat is om voldragen wetsvoorstellen te produceren, zodat een veilige en goede uitvoering verzekerd is. Vandaar het eerste commentaar van SP-fractieleider Marijnissen volkomen overtrokken was door schuldige bewindslieden te willen aanwijzen. Altijd dezelfde roeptoeters in de Kamer.

Ook de Raad van State krijgt een tik op de vingers, omdat die de rechtsbescherming van individuele burgers heeft „veronachtzaamd”. De commissie is daarnaast kritisch op het ministerie van Sociale Zaken, waarvan de verantwoordelijkheid voor het beleid „ver onder de maat” is geweest.

De toeslagenaffaire draait om ouders die vanaf 2012 door de Belastingdienst onterecht zijn aangemerkt als fraudeur, vaak na administratieve vergissingen zoals een onjuiste toeslagaanvraag of te lage eigen bijdrage. Daardoor raakten tienduizenden ouders hun toeslag kwijt of werden al uitbetaalde bedragen teruggevorderd. Slachtoffers belandden daardoor in sommige gevallen in de schulden.

Massaproces

Dat heeft kunnen gebeuren, zo schrijft de commissie, omdat het ministerie van Financiën de kinderopvangtoeslag als een massaproces uitvoerde, zonder rekening te houden met individuele verschillen. Die aanpak beschrijft de commissie als „alles-of-niets benadering” en het hanteren van een „opzet-grove schuld”-werkwijze. Daardoor is „grote inbreuk” gemaakt op het rechtstatelijk principe om individuen te beschermen.

*Ons land lijkt een derdewereldbureaucratie te zijn geworden, in plaats van een hoogwaardige digitale structuur waarin alleen de ambtelijke digitalisering in de pre-industriële fase is blijven steken. Daar kunnen de EMU-spelregels als schuldige voor worden aangewezen die in de periode na de financiële eurocrisis tot forse bezuinigingen dwongen. Omdat ons land een sterkere sociale zekerheidsnetwerk kent dan de zuidelijke lidstaten, kwamen de bezuinigingen in ons land harder aan terwijl de armoede in het zuiden zonder dat netwerk al helemaal desastreus was. Gebrekkige Europese harmonisatie vanwege de groeiende anti-EU-sentimenten kunnen hier als oorzaak worden genoemd.  

„Onder druk van oververhitte politieke behoefte aan fraudebestrijding werden ouderen ten onrechte gebrandmerkt als opzettelijke fraudeurs”, schrijft de commissie. De ouders stonden „jarenlang machteloos tegenover machtige instituten van de rechtstaat” en kregen daarin „niet de bescherming die ze verdienden”.

*De Kafka-mentaliteit binnen onze bureaucratie van de 21eeeuw blijkt een enorme macht te zijn geworden en noodzaakt tot een structurele regorganisatie van de rijksoverheid, almede een opheffing van de Bestuursdienst die in alle opzichten heeft gefaald, als het ooit een succesingreep is geweest. Nooit is over gelezen in de vorm van een evaluatierapport.  

Er wordt ook geconcludeerd dat de informatievoorziening aan de Tweede Kamer onvoldoende was. Kamerleden zijn bij herhaling „geconfronteerd met ontijdige, onvolledige en onjuiste informatie” rond de kinderopvangtoeslag. Zo haperde de informatievoorziening in reacties op Kamervragen en in debatten. Ook de ondervragingscommissie zelf werd te traag en onvolledig geïnformeerd.

*Die informatievoorziening was ronduit een chaos, want dat kon iedere toeschouwer via Debat Direct dagelijks getuige van zijn omdat antwoorden op Kamervragen weer eindeloos lang op zich lieten wachten. Alleen al daarom is de ambtelijke organisatiestructuur van de ministeries volkomen verwaarloosd geraakt.  

De commissie doet geen formele aanbevelingen in het rapport, maar concludeert wel dat „door deze optelsom aan onvermogen om recht te doen aan het individu, ouders jarenlang geen kans hebben gehad”. De betrokken commissieleden doen daarom een „dringend beroep op alle betrokken staatsmachten om bij zichzelf te rade te gaan, zodat dit in de toekomst kan worden voorkomen en hoe het ontstane onrecht alsnog kan worden rechtgezet.”

*Het gehele ambtelijke (en liefst ook het politieke want de huidige partijstructuur is dodelijk vanwege het amateuristische karakter) bestel dient per volgend kabinet grondig – en dus écht totaal –  gereorganiseerd te worden aangezien dit bestel niet meer houdbaar is.   

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/12/17/commissie-oordeelt-zeer-kritisch-over-betrokken-instanties-toeslagenaffaire-a4024242