Tags

Oud-topambtenaar Belastingdienst wijst naar Sociale Zaken in toeslagenaffaire (Ulko Jonker, BINNENLAND/fd, 19-11-20)

Het ministerie van Sociale Zaken hield vast aan de harde uitvoeringspraktijk rond de kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst wilde minder streng zijn, maar mocht dat niet. Dat stellen de topambtenaren die de Belastingdienst leidden toen de toeslagenaffaire ontstond.

In het kort:

  • Derde dag verhoren parlementaire ondervraging.
  • Oud-topman Belastingdienst waarschuwt al vroeg voor maatschappelijke en publicitaire ophef van ‘halsstarrige” opstelling Sociale Zaken.
  • Oud-directeur Toeslagen: het is een fabrieksproces wat geen maatwerk toelaat, Toeslagenaffaire

Hoe konden onschuldige burgers zo in de knel komen door optreden van de de Belastingdienst? De Tweede Kamer doet tot eind november in een publieke ondervraging onderzoek naar wat er misging. Lees hier alle artikelen over het onderzoek.

De Belastingdienst en de staatssecretarissen Frans Weekers en Eric Wiebes wilden het toeslagenbeleid minder rigide uitvoeren en hebben daartoe verschillende pogingen gedaan. Maar het mocht niet van de ‘eigenaar’ van het beleid, het ministerie van Sociale Zaken. Dat zei Peter Veld, oud-directeur-generaal van de Belastingdienst, woensdag tegen de ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Sociale Zaken was ‘halsstarrig’ en de ambtenaren van Belastingdienst/Toeslagen aan wie de uitvoering van het beleid was toebedeeld waren in het proces ‘gerobotiseerd’, vond Veld.

Woensdag was de de dag waarop de voormalige top van de Belastingdienst en de dienst toeslagen eindelijk zelf aan het woord kwam over de ‘toeslagenaffaire’, waarin duizenden ouders de dupe werden van een ontspoorde fraudejacht en een keiharde alles-of-niets terugvorderingspraktijk. De commissieleden konden hun opgekropte verontwaardiging daarover maar moeilijk onder controle houden toen de oud-belastingambtenaren vooral processen, procedures en ‘businesscases’ beschreven.

Kamp, Asscher en Camps

De nadrukkelijkste ontwijkingsmanoeuvre was om de schuld voor de nietsontziende uitvoeringspraktijk neer te leggen bij de primair verantwoordelijke voor het beleid: het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dat stond tot 2012 onder leiding van VVD-minister Henk Kamp en werd daarna de verantwoordelijkheid van de huidige PvdA-aanvoerder Lodewijk Asscher. Volgens Veld, die de Belastingdienst leidde van 2009 tot 2015, werd hij regelmatig aangespoord door zijn toenmalige collega op Sociale Zaken, Maarten Camps, om meer aan fraudebestrijding te doen.

Ook binnen de dienst ‘deed het pijn’ dat er geld moest worden overgemaakt zonder controles. Maar toen in de zogeheten ‘Appelbloesem’-zaak werd bepaald dat bij 1200 ouders de hele kinderopvangtoeslag moest worden teruggevorderd omdat er onvoldoende eigen bijdrage was betaald, werd dat door Veld gezien als een ‘ongewenst harde sanctie’. De ouders waren gelokt door de belofte van het opvangbureau dat ze geen eigen bijdrage hoefden te betalen.

Alleen eigen bijdrage

Veld stelde voor om ouders alleen die eigen bijdrage te laten betalen, met eventueel een boete, en de toeslag intact te laten. Staatssecretaris Frans Weekers (VVD) was het daarmee volgens hem eens. Maar op Sociale Zaken liet collega Camps hem weten dat het ‘bewust beleid’ was om de hele toeslag terug te vorderen, en zo bedoeld in de wet. ‘Zo moet je het doen’, zou Camps hebben gezegd. Camps werd in februari voorzitter van de raad van bestuur van de uitvoeringsorganisatie voor werknemersverzekeringen UWV. Hij wordt niet gehoord door de commissie.

Veld waarschuwde nog voor de ‘enorme gevolgen in maatschappij en publiciteit’. Maar daarna werd het standpunt van Sociale Zaken bevestigd in de jurisprudentie van de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, en was afzien van terugvordering ‘niet realistisch meer’. Toen de Tweede Kamer opriep om de toeslagen dan tenminste te verhalen op het opvangbureau en niet op de ouders, was het antwoord van toenmalig minister Kamp dat de wet dat niet toeliet. ‘Daar nam de Kamer genoegen mee’, aldus Veld.

Vergaand gerobotiseerd

Hoogleraar bestuursrecht Bert Marseille suggereerde maandag dat de Belastingdienst wel degelijk anders had kunnen handelen met een beroep op het ‘evenredigheidsbeginsel’. Maar volgens Veld kent de toeslagenwetgeving anders dan de fiscale wetgeving niet zo’n discretionaire bevoegdheid en wilde Sociale Zaken niet meewerken aan een andere interpretatie. ‘Ik was verbaasd dat het zo rigide in elkaar zat. Onze medewerkers waren vergaand gerobotiseerd’, zei Veld in zijn verhoor, dat ruim drie uur duurde.

Een nieuwe poging om Sociale Zaken op andere gedachten te brengen, nadat Veld persoonlijk had gesproken met gedupeerden van weer een ander gastouderbureau, leed ook schipbreuk. Het voorstel zou in december 2014 bij minister Lodewijk Asscher in de ‘kersttas’ worden gestopt. Maar ‘SZW gaat hierin niet bewegen’, was niet veel later de boodschap. De ambtenaren van Sociale Zaken worden donderdag gehoord.

Hard aangepakt

Gerard Blankestijn, die van 2011 tot 2018 de dienst Toeslagen binnen de Belastingdienst leidde, werd hard aangepakt door de ondervragingscommissie. Onder zijn directe verantwoordelijkheid waren grote fouten gemaakt, zo erkende hij met spijt. Vooral de slachtoffers in de beruchte Eindhovense CAF-11 zaak. die aan de basis ligt van de toeslagenaffaire, werden blijvend benadeeld door een opeenstapeling van missers, waarvoor Blankestijn vaak geen verklaring kon geven. Volgens Blankestijn is er inmiddels veel ten goede gekeerd. Maar de massaliteit van het toeslagenproces, met acht miljoen betalingen en honderdduizenden mutaties per maand, verdraagt zich niet met maatwerk. ‘Het is een fabrieksproces.’

*Deze opzienbarende uitkomsten leiden tot de conclusie waar een uitgesproken technocratische samenleving op uit kan draaien en dat is een even ‘giftige’ maatschappij als de échte maffiose samenleving. Die sociologische balans kan wel eens het verschil tussen ‘blue en white color’ misdadigheid ofwel de blauwe en witteboorden maatschappij.

https://fd.nl/economie-politiek/1364718/oud-topambtenaar-belastingdienst-wijst-naar-sociale-zaken-in-toeslagenaffaire