Tags

Met kleine afname stikstof is natuur niet gered (Pieter Hotse Smit, Ten eerste/de Volkskrant, 31-1-20)

Analyse Stikstofcrisis

Als een boer bij de recente demonstraties al wilde erkennen dat Nederland een stikstofprobleem heeft, dan volgde doorgaans dit argument: ‘We doen als sector al heel veel − genoeg, eigenlijk − om de stikstofproductie omlaag te brengen.’

Donderdag stond zwart op wit dat de veehouderij inderdaad de stikstofproductie heeft verlaagd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) becijferde dat de veehouderij voor het tweede jaar op rij onder het Europese stikstofplafond is gebleven. Een goed resultaat voor de sector die verantwoordelijk is voor 46 procent van de stikstof die neerdaalt op de Nederlandse kwetsbare natuur.

De vraag is nu: is de stikstofcrisis voorbij nu we aan de Europese afspraak voldoen? Kan voorzitter van de stikstofcommissie Johan Remkes zich nu volledig op het waarnemend burgemeesterschap van Den Haag gaan richten? Of was het toch wel nuttig dat Mark Rutte en Carola Schouten woensdag met natuurorganisaties en boeren in gesprek gingen om een weg uit de crisis te vinden?

Het is hoe dan ook een prestatie van formaat, benadrukt stikstofhoogleraar Oene Oenema (Wageningen Universiteit). ‘De stikstof in dierlijke mest is door minder vee en ander voer in 2019 met 2,6 procent gedaald‘, zegt hij. ‘Dat doet omgerekend meer voor de natuur dan de snelheidsverlaging naar 100 kilometer per uur.’

Toch zegt het binnen de Europese perken houden van de stikstof lang niet alles. Het plafond is namelijk niet bedoeld om een maximum uit te drukken waaronder de Nederlandse natuur veilig zou zijn. ‘Nederlandse boeren mogen al jaren meer mest uitrijden over hun land dan veel Europese collega’s’, zegt Oenema. ‘De belangrijkste voorwaarde voor deze zogeheten derogatie was destijds: de totale hoeveelheid mest mag niet stijgen ten opzichte van 2002. Daar komt het plafond vandaan waar Nederland nu een paar procent onder zit. De natuur beschermen was geen overweging.’

Dit blijkt, want de hoeveelheid stikstof die op kwetsbare natuur terecht komt is op veel plekken tientallen procenten te hoog, vult stikstof- expert Hans van Grinsven van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) aan. ‘De daling in de landbouw verandert daar weinig aan’, zegt hij. ‘Over de afgelopen tien jaar is er ook geen afname zichtbaar. In feite is alleen de recente stijging in de stikstofproductie van de melkveehouderij − na het opheffen van de melkquota in 2015deels gecorrigeerd. Met andere woorden: de piek die er niet had mogen zijn, is weer weg.’

En dus is de crisis nog altijd gaande. Op grofweg driekwart van de Nederlandse Natura 2000-gebieden komt momenteel meer stikstof terecht dan goed is voor de biodiversiteit in die habitats. Om dit te herstellen is volgens diverse deskundigen een halvering nodig van de zogeheten stikstofdepositie. Dit is overigens niet alleen een opdracht voor de landbouw, want meer dan de helft is nog altijd afkomstig van andere bronnen, zoals wegverkeer, industrie, luchtvaart en uit het buitenland.

De opdracht is voor de landbouw wel het grootst. Volgens Van Grinsven van het PBL niet zozeer in het verminderen van stikstof in mest, maar eerder in het voorkomen dat die stikstof de kans krijgt om als ammoniak in de lucht te komen − en vervolgens kan neerdalen op de natuur. ‘Daar gaat de crisis nu over’, zegt hij. ‘De stikstofproductie in de mest zit onder het plafond, maar er komt nog te veel ammoniak vrij uit de stallen en bij het uitrijden van mest.’

Hoe dit allemaal kan worden verminderd en wie voor de maatregelen betaalt, daarover blijven de commissie-Remkes, premier Rutte en Landbouwminister Schouten ook de komende maanden nog wel in gesprek.

Het is uiterst nuttig én prettig dat dit overzicht duidelijkheid biedt waar ons land aan toe is, maar dat laat onverlet dat de regering een blunder heeft begaan door het noodpakket niet over alle sectoren te spreiden en te organiseren: ‘een opdracht voor de landbouw, want meer dan de helft is nog altijd afkomstig van andere bronnen, zoals wegverkeer, industrie, luchtvaart en uit het buitenland.’ Het overzicht over al deze macro- en geopolitieke factoren hebben tijdens alle kabinetten-Rutte altijd ontbroken. Visieloosheid mag dat worden genoemd.

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/861/articles/1077888/12/1