Tags

Waarom het aan ons is om het internet te heroveren (Tekst Sjors Roeters, Vrij Nederland, 23-12-19)

‘Data en kunstmatige intelligentie zullen een steeds grotere rol spelen in onze toekomst. Het is aan de samenleving of we dat willen overlaten aan de grote techbedrijven of dat we het gaan zien als een publiek goed.

Dit is een volkomen terechte opmerking aangezien we anders aan de willekeur van de grote techwolven zijn overgeleverd.

November 2019. In een betongrijze, blauwverlichte ‘kathedraal van koffie’ – het congrescentrum van Lavazza in Turijn – geven hackers, programmeurs, beleidsmakers, kunstenaars en activisten de toekomst van het internet opnieuw vorm. Want het internet is kapot. Het zou gelijkwaardigheid, vrijheid en democratie brengen, maar in plaats daarvan ontstond er een immense concentratie van economische, sociale en politieke macht.

De toekomstbouwers worden samengebracht door het DECODE-project, een Europa-breed consortium dat het digitale vlaggenschip was van de vorige Europese Commissie en het startschot vormde voor het heroveren van het internet uit de handen van de tech-supermachten uit Silicon Valley en China.

Het project duurde drie jaar en heeft zich in die tijd omgevormd tot een beweging. Een beweging die het internet wil repareren en de utopische beloftes van de jaren negentig nieuw leven in wil blazen.

Normaal gesproken ben ik geen voorstander van utopieën omdat ze onrealistische verwachtingen wekken, maar bij een realistische aanpak kan het niet anders dan op succes uitdraaien en dat heeft de mondiale wereld heel hard nodig.

DE KRACHT VAN DATA IN BULK

In het Italiaanse Alpenstadje Trento woedt de laatste jaren een hevige strijd om data, vertelt Trento’s systeembeheerder Roberto Resoli. We zitten in een traditioneel Sardijns restaurant te lunchen, om de hoek bij het congrescentrum. Dit is de laatste communistische lunchplek van Turijn, vertelt een net aangeschoven bebaarde hacker. Op zijn T-shirt: Code is poetry.

Resoli werd wakker geschud door de onthullingen van Edward Snowden in 2013. Sindsdien werkt hij vol overgave de snelgroeiende macht van de techreuzen tegen. Voor Resoli is het geen ver-van-zijn-bed-show: elke dag ziet hij op zijn werk hoe Microsoft, Amazon en Google fanatiek lobbyen om controle over het internetverkeer van de regio te krijgen. Door goedkope of zelfs ‘gratis’ e-mail- en clouddiensten aan te bieden aan lokale autoriteiten, ziekenhuizen en scholen, willen ze het internetverkeer over hun servers sluizen om zoveel mogelijk data te kunnen opzuigen en voeden aan hun algoritmes. Elke e-mail die de burger naar de gemeente stuurt, gaat tegenwoordig, zonder dat ze het weten, langs Googleservers en daarmee langs het gehele surveillance-apparaat van de techreus.

Dat gebeurt bij alle techgiganten en daaraan dient paal en perk te worden gesteld. Een geweldige opdracht aan Eurocommissaris Verstager!

Uber is geen taxidienst maar een databedrijf. Tesla is geen autofabrikant maar een dataproducent

MEER DAN RONDSURFEN

Wat daar zo erg aan is, vraag ik Resoli. Wat maakt het uit dat Google inzicht heeft in een e-mail over het te laat opgehaalde vuilnis? Details zijn over het algemeen van weinig belang voor het surveillance-kapitalisme, vertelt Resoli. Het gaat om de potentiële kracht van data in bulk. Data gaan allang niet meer over persoonlijke details als leeftijd, gender en woonplaats – dat zijn grondstoffen van weinig waarde voor surveillance-kapitalisten. De data waarop wordt geaasd, produceer je met je activiteit op internet. En je activiteit op internet beperkt zich niet meer tot het doelbewuste rondsurfen.

Met een smartphone in je zak ben je altijd actief op internet. Waar je wanneer bent en voor hoe lang, Google houdt het allemaal bij. Je produceert data met de muziek en podcasts die je luistert, met de video’s, films en series die je kijkt, met de posts waar je op reageert of die je liket of archiveert, met de connecties die je maakt, de restaurants die je bezoekt, de termen waar je op zoekt, de reizen die je boekt.

Uber is geen taxidienst maar een databedrijf. Tesla is geen autofabrikant maar een dataproducent die niet alleen bergen data van de bestuurder verzamelt, maar ook van alle mensen op straat met de camera’s, sensoren en microfoons die in deze rijdende computers zitten.

AI IN ONZE BROEKZAK

Data zijn het nieuwe goud, de nieuwe olie, aldus het invloedrijke zakenblad The Economist. Data zullen het komende decennium een historische economische groei ontketenen die nauwelijks te bevatten is, aldus het onderzoeksteam van Microsoft. Want data vormen de brandstof voor Artificial Intelligence (AI). Zonder data kan die niks. En AI gaat alles veranderen.

AI gaat niet over een verre toekomst waarin legers robots door de straten marcheren. AI zit nu al in onze broekzak. Spotify’s Discover weekly is een product van AI. Je Insta-feed? AI. Google Maps en Translate? AI. Siri en Alexa? AI.

Tegen 2030 wordt een derde van de economie van de VS gedreven door AI.

Als we het over de ingrijpende invloed van internet hebben, hebben we het niet alleen over sociale media, zoekmachines en muziek-apps. Tegen 2030 wordt een derde van de economie van de VS gedreven door AI, berekende Microsofts hoofdonderzoeker Glen Weyl met zijn team. Dat is 21.522 dollar per inwoner. AI gaat over de transformatie van onderwijs, gezondheidszorg, transport, bankieren, verzekeringen, huisvesting. De belangrijkste dingen in ons leven worden fundamenteel veranderd door deze evolutie van het internet.

VAN TECHNOLOGIE NAAR INFRASTRUCTUUR

Ben Cerveny is een grote Amerikaan met een brede grijze baard en een zwarte pet. Hij komt uit Los Angeles en heeft lang bij techbedrijven in San Francisco, New York en Seoul gewerkt. Hij is medeoprichter en naamgever van Flickr, een groot online-fotoplatform – een soort Instagram avant la lettre. We zitten in een statig pand aan de Keizersgracht naast fotografiemuseum Foam. Het wordt officieel nog gehuurd door een private bank, maar zij zijn verhuisd. Nu zitten Cerveny en zijn Foundation for Public Code hier anti-kraak. Achteroverleunend in een grijze stoel, in de rechterhand een koffiemok en met de linker hevig gesticulerend, praat Cerveny minuten achtereen met zijn ogen dicht – alsof hij zo nog dieper in zijn gedachten kan kijken.

‘Het is een transitie waarin we dingen als gegeven gaan beschouwen, waardoor het recht dat we erop hebben veranderd, zoals ook is gebeurd met gezond drinkwater, goed onderwijs, huisvesting.’

‘De mens heeft altijd al dingen uitgevonden. De eerste dertig jaar worden deze dingen technologie genoemd. Als ze eenmaal goed werken, noemen we ze infrastructuur. Deze transitie van technologie naar infrastructuur is een gigantische verschuiving, omdat het gaat over onze grondhouding ten opzichte van deze zaken. Het is een transitie waarin we dingen als gegeven gaan beschouwen, waardoor het recht dat we erop hebben veranderd, zoals ook is gebeurd met gezond drinkwater, goed onderwijs, huisvesting.’

PUBLIEKE DIENSTEN

Steden zijn altijd de plaats geweest waar deze transformatie plaatsvindt. Denk aan alle dingen die we nu voor lief nemen: water, elektriciteit, openbaar vervoer, onze moderne voedselvoorziening. ‘Als mensen zeggen dat ze verbaasd zijn hoeveel controle Google en Facebook over hun levens hebben, vraag ik of ze in een stad leven. Zo ja, dan hebben ze geen idee waar hun eten, hun water, hun elektriciteit vandaan komt,’ legt Cerveny uit. We zien deze dingen simpelweg als infrastructuur, zonder er ooit over na te denken. Het gebeurt allemaal gewoon: water komt uit de kraan, stroom komt uit het stopcontact. ‘Internet zit in dit transformatieproces,’ benadrukt Cerveny.

‘Naarmate het internet infrastructuur wordt, moet het in de samenleving geïntegreerd worden op een manier die iedereen ten goede komt, niet slechts een vijftal tech-supermachten en hun aandeelhouders.’

Dit is een belangrijke opmerking, vooral ook omdat niemand nog nagedacht heeft over de consequenties hiervan. Vooral niet over de vraag hoe dat internet in de samenleving geïntegreerd moet of kan worden. Er doemt direct de associatie op met het thema integratie van migranten, die eveneens op een debacle is uitgedraaid omdat er verkeerde aannamen werden gekozen. En vooral de politiek niet besefte dat integratie ‘met behoud van eigen identiteit geen’ een onmogelijk sprookje bleek te zijn, zodat we – vanwege de macht van het grote getal – nu zitten opgescheept met parallelle samenlevingen in iedere stad of metropolen. Hetzelfde mechanisme dus als we nu zien met internet waar nu de grootverdieners er hun portemonnee mee vullen en aldus macht vergaren.

‘Het gaat van een object dat we van buiten waarnemen naar iets waar we in zijn ondergedompeld – net als de rest van de stedelijke systemen waar we aan deelnemen. Veel mensen gebruiken Google en Facebook al als publieke diensten. Maar er is op dit moment een krankzinnige onbalans. De software kan ontwrichten en tot gigantische verandering leiden. Naarmate het internet infrastructuur wordt, moet het in de samenleving geïntegreerd worden op een manier die iedereen ten goede komt, niet slechts een vijftal tech-supermachten en hun aandeelhouders.’

Volkomen juist geformuleerd.

Twee eeuwen geleden, tijdens de Industriële Revolutie, veranderden technologie en economie de samenleving ook op fundamentele wijze. In de negentiende eeuw trokken miljoenen mensen naar steden zoals Turijn en Manchester. Er ontstonden wantoestanden door het aanvankelijke ontbreken van wet- en regelgeving. In de eerste decennia leefden mensen in miserabele omstandigheden. Maar ze kwamen in actie, verenigden zich. En de maatschappij besloot onderwijs, gezondheidszorg en veilige huisvesting voor iedereen te creëren.

DE GROOTSTE PROPAGANDAMACHINE IN DE GESCHIEDENIS

AI zal de toekomst van het internet domineren. Het is aan de samenleving of we het functioneren en vormgeven van het internet willen overlaten aan de tech-supermachten. Aan bedrijven als Facebook, Amazon, Google en Microsoft die slechts worden gedreven door financiële waardemaximalisatie voor aandeelhouders, ongeacht de ecologische, sociale en politieke gevolgen.

Dat AI de toekomst van het internet gaat domineren is een juiste voorspelling, maar de vraag die niet gesteld wordt is hoe de samenleving hierbij geïntegreerd moet worden, zodat ze ook hun wensen en verlangens kunnen uiten en niet worden beroofd door de verkoop van verkoop van privacy, die worden hier niet besproken. Wij zijn nu als burgers bezig een nieuwe oligarchie in het leven te roepen en dat kon de bedoeling van internet niet zijn. waar de burger wat betreft verdienmodellen blind en doof worden gehouden, daar gaat op den duur de pleuris uitbreken want ethisch of moreel gevoel hebben die ceo’s in de techindustrie niet in huis.

Willen we dat onze zoekopdrachten primair worden aangestuurd door het wat het meest lucratief is voor het bedrijf? Willen we dat ons publieke debat wordt gemodereerd door een moderator – Facebook – met uitsluitend commerciële motieven?

‘Stel je eens voor wat Goebbels had kunnen doen met Facebook…’

We hebben gezien waar dat toe leidt. Het Cambridge Analytica-schandaal is slechts het topje van de ijsberg, stelt onderzoeksjournalist Carole Cadwalladr. Zo speelde Facebook ook een cruciale rol in het faciliteren van de genocide op de Rohingya in Myanmar, waarbij sinds 2016 tienduizenden mensen zijn vermoord en 700.000 mensen op de vlucht zijn geslagen. Er wordt zelfs onderzocht of het mogelijk is om Facebook aan te klagen voor oorlogsmisdaden.

Dat zou een ‘prachtige’ noviteit betekenen in de rechtspraak!

In een video die viral ging, noemt de Britse komiek en acteur Sacha Baron Cohen techgiganten de grootste propagandamachine in de geschiedenis van de mensheid. ‘Stel je eens voor wat Goebbels had kunnen doen met Facebook… Als Facebook zou hebben bestaan in de jaren dertig had het Hitler toegestaan advertenties te posten over zijn “oplossing” van het “Joodse probleem”.’

ALTERNATIEVEN

Maar AI kan ook van groot nut zijn voor de samenleving. Machine learning heeft een immense potentie die kan worden ingezet voor het oplossen van grote problemen in de gezondheidszorg of existentiële bedreigingen als de klimaatcrisis.

Met de stand van zaken op dit moment zouden die data effectief door de politieke elites van alle landen vernietigd worden.

Zoals het nu gaat, laten we de toekomst van het internet en daarmee de democratie volledig in handen van partijen als Amazon, Facebook, Microsoft en Google

Op dit moment is AI volledig in handen van de tech-supermachten. Zij bepalen waar het voor wordt ingezet. Het publieke belang wordt niet gediend wanneer private partijen totale zeggenschap hebben over waar, hoe en op wat AI wordt toegepast. Zoals het nu gaat, laten we de toekomst van het internet en daarmee de democratie volledig in handen van partijen als Amazon, Facebook, Microsoft en Google.

En dan te bedenken dat de discussie over de toekomst van het internet slechts een proloog is voor het immense gevecht dat rond AI plaats zal gaan vinden. Wiens belangen dient het, wiens waarden belichaamt het, wie kan het ter verantwoording roepen? ‘Wie leider wordt in dit veld,’ zei Poetin al in 2017, ‘wordt de leider van de wereld.’

Door in te zien dat het internet al jaren een fundamentele infrastructuur is voor onze samenleving, kunnen we hier ook naar gaan handelen. We moeten organisaties en platforms hebben die de gecentraliseerde, private, kapitalistische, ondemocratische platforms uitdagen. Er moeten alternatieven worden gebouwd.

FEODALE TIJDEN

Fabrizio Sestini is adviseur digitale sociale innovatie van de Europese Commissie. Ik zit met hem in de grote zaal van de koffiekathedraal. Waarom maakt Sentini zich zo’n zorgen, vraag ik. ‘Door de gigantische asymmetrie van informatie, van kennis. Er zijn een aantal bedrijven die ver boven alle andere bedrijven in de wereld staan. De rest doet gewoon wat deze bedrijven bepalen. Het is net zo als in feodale tijden, toen een klein aantal grootgrondbezitters en koningen heersten. Techgiganten hebben als commercieel bedrijf het recht om bijvoorbeeld smart cities te ontwikkelen ten behoeve van hun winst. Maar wil de samenleving de toekomst in handen laten van private ondernemingen? Of moeten we proberen het heft weer in eigen handen te nemen en technologie te ontwikkelen die de controle over onze data uit handen van deze bedrijven haalt? Het is een politiek vraagstuk.’

https://www.vn.nl/internet-als-infrastructuur/