Tags

We leven allen een beetje op een roze wolk (Stevo Akkerman, Religie & Filosofie, Katern de Verdieping/Trouw, 1-8-19)

(Idealen) Mensen zijn groepsdieren, ook in hun morele afwegingen, zegt psycholoog Naomi Ellemers. ‘De meeste mensen willen het goede, daar mogen we wat vaker op vertrouwen.’

Vraag Naomi Ellemers iets over het gedrag van de mens, of over diens innerlijke roerselen, en ze zal antwoorden door te verwijzen naar onderzoeken, studies of theorieën, alles zolang het maar binnen de kaders van de wetenschap blijft. Ze is als sociale- en organisatiepsycholoog gespecialiseerd in het functioneren van groepen, en ze heeft geconstateerd dat de moraal daarin een grote motiverende rol speelt. “De meeste mensen staan ‘s ochtend op met de bedoeling het goede te doen, en ergens in de loop van de dag blijkt dat dan niet helemaal te lukken.”

(…)

‘Als de moraal ons door de groep wordt aangeleerd, hebben we dan nog wel een persoonlijke verantwoordelijkheid?

“In onze individualistische cultuur ben je wel verantwoordelijk voor je daden, ook al komen ze voort uit een sociale norm of was het de buurvrouw die zei dat je het moest doen. Maar het is wel ingewikkeld. Neem bijvoorbeeld de zaak tegen de ING, wegens witwassen.

“Ons hele rechtssysteem is erop gebouwd zaken te herleiden tot individuen, die dan aansprakelijk kunnen worden gesteld, maar hier was dat onmogelijk: het was eigenlijk het hele systeem. Juridisch is dat lastig, maar psychologisch is het helder: het is evident dat mensen beïnvloed worden door hun omgeving. Dat betekent niet dat ze minder verantwoordelijk zijn, maar wel dat de omgeving medeverantwoordelijk of medeplichtig is. In het bedrijfsleven wordt de schuld vaak naar één persoon geschoven, die heeft het gedaan en de rest heeft er niets mee te maken. Dat vind ik jammer, want dan krijg je dus geen leerproces en wordt de vraag niet gesteld of er iets zit in de manier van zakendoen waardoor het zover heeft kunnen komen.”

(…)

Hoe groter de organisatie, hoe minder mensen zich verantwoordelijk voelen. Of mogen zijn.

“Maar wanneer raken mensen extra gemotiveerd of bevlogen? Juist als ze zich wél verantwoordelijk voelen voor het grotere geheel. Wat je ziet is een tegenstrijdige beweging: enerzijds willen we dat mensen zeer betrokken zijn, anderzijds vertrouwen we er niet op dat dat gebeurt, en wordt alles strak gereguleerd en gecontroleerd.

“Als je wilt dat mensen boven zichzelf uitstijgen, dan moet je ze die grotere verantwoordelijkheid en vrijheid geven en voor lief nemen dat ze af en toe iets bedenken dat eigenlijk niet de bedoeling was. Controle wordt gevoed vanuit een negatief mensbeeld, terwijl uit alle onderzoeken en alle literatuur die ik ken, blijkt dat het vaker andersom is. De meeste mensen willen het goede, en we zijn erbij gebaat daar wat vaker op te vertrouwen.”

Deze twee alinea’s slotgeven precies aan waar het in de politiek aan mankeert en zelfs volledig verkeerd gaat, aangezien de huidige politiek van het oude denken niet tegemoet kán komen op wat nodig is om mensen/burgers boven zichzelf te laten uitstijgen. De politiek heeft de burger luigemaakt door voor alles een oplossing in de vorm van faciliteiten en wetgeving te bezorgen, maar dan blijft alles binnen de juridische en politieke wetmatigheden hangen, waar de burger zich absoluut tot toe aangetrokken voelt.

En dat moet nu juist in deze nieuwe tijd gaan veranderen, wil er ooit nog de kloof tussen burgers en bestuurders worden gedicht. Maar het is niet waarschijnlijk dat dit überhaupt mogelijk is aangezien de politiek zelf gevangen zit in hun politieke clichés en vastgeroeste patronen. En dus leidt deze machteloosheid automatisch naar de nieuwe tijd waarin het huidige bestel van de representatieve democratie wordt getransformeerd naar de digitale directe democratie.

https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/702/articles/944790/24/1