Tags

Robin Rotman, Impact/Futures/fd, 9-2-19

Stelling: Wat is kunstmatige intelligentie eigenlijk en kan kunstmatig zelfbewustzijn eigenlijk wel bestaan? Het afgelopen lange pinksterweekend was geschikt om achterstallige kranten nog op te ruimen en te controleren op nuttige informatie. Welnu, dat heb ik gevonden bij Futures van het FD, dat helemaal past in de technologische en digitale samenleving van vandaag. Want wat betekenen kernvragen in onze maatschappelijk als ‘digitale samenleving’ en ‘kunstmatig zelfbewustzijn’? naar mijn mening of smaak iets anders dan ‘wij’ als samenleving denken en ik zal in het onderstaande ook proberen duidelijk te maken wat ik daarmee bedoel. Samenvattend: 1. ‘Kunstmatige intelligentie’ is inmiddels zodanig ingeburgerd dat niemand eraan twijfelt dat de menselijke intelligentie nagebouwd wordt of dat het in essentie mogelijk is om het na te bouwen. 2. ‘Virtuele realiteit’ is al even ingeburgerd hoewel in dit themakatern van FD staat dat het alweer op z’n retour is. Ik ga dus dezE beide begrippen aan een nader onderzoek onderwerpen.

De lezer mag dus vanzelfsprekend bepalen of mijn kritische kanttekeningen kloppen en of we, als gevolg van de onduidelijkheid die kan of is ontstaan, we onszelf niet voor de gek houden.

‘Hoewel filosofen en psychologen al eeuwen steggelen over de vraag wat nu precies zelfbewustzijn is, claimen Amerikaanse onderzoekers dat ze een robot hebben gebouwd die erover beschikt. Hij kan beschadigingen bij zichzelf vaststellen én zichzelf oplappen.

‘Wie bén ik? Wát ben ik? Zit het zelfbewustzijn in de hersenen? In je hele lijf? In cellen? Wat ís zelfbewustzijn? Succes met het beantwoorden van dit soort vragen. Het lijkt schier onmogelijk. Toch hebben onderzoekers van de Columbia-universiteit een algoritme ontwikkeld dat verdacht veel lijkt op kunstmatig zelfbewustzijn.

Deze klassieke vragen ‘Wie bén ik? Wát ben ik?’ stonden al op de toegangspoort van de tempel in Delphi gegraveerd, en zijn inderdaad ook de wezensvragen voor de mens omdat andere bewustzijnsvormen (zoals dieren- en plantenrijk) deze vragen niet kunnen stellen. De oude Grieken stelden die vragen dus al om zichzelf beter te leren kennen en dus ook hun mogelijkheden in dit aardse leven te kunnen verkennen. Dat het zelfbewustzijn besloten ligt in de menselijke persoonlijkheid is een algemeen erkend gegeven of feit, maar dan is de vraag of dit plaatsvindt in ‘je hele lijf of in je lichaamscellen’ niet direct van toepassing of relevant, want daar kan de medische wetenschap ook geen antwoord op geven.

Maar in het kader van de vraag of ‘kunstmatig zelfbewustzijn’ wel bestaat, kan het antwoord wel gegeven worden, want direct gerelateerd aan kunstmatige intelligentie en virtuele realiteit.

Wat bedoel ik hiermee? Beide begrippen zijn, zoals al aangegeven, ingeburgerd, maar dat betekent niet dat we begrijpen wat we zeggen of beweren. En dat valt het beste duidelijk te maken aan de genoemde ‘virtuele realiteit’, dat als menselijk product een nieuwe vorm van filmtechniek kan worden bestempeld en geen realiteit is in de dagelijkse realiteit die we op straat of in ons eigen huis meemaken. Hoezo niet? Er is maar één antwoord mogelijk, want zodra is die virtuele bril afzet, ben je direct in de ‘werkelijke realiteit’ teruggekeerd en hoeven er geen alarmdiensten zoals de brandweer te worden opgetrommeld om een reddingsactie in gang te zetten.

En daarmee kan het idee van ‘kunstmatig zelfbewustzijn’ ook naar het rijk der fabelen verwezen worden, omdat zelfbewustzijn alleen maar betekent dat de persoonlijkheid van de mens (en robots zijn geen persoonlijkheid maar een instrument, een ding) niet kunstmatig valt na te bouwen.

‘Dat algoritme hebben ze in een robotarm gestopt, zoals we die kennen. Het ding staat op een tafel of in een fabriek. In het midden van de arm zit een knik. Er zit een grijparm op. Het ding kan draaien en alle kanten op bewegen.

‘Dit soort robotarmen kun je normaal gesproken een taak geven. Ze kunnen bijvoorbeeld onderdelen op een auto schroeven. Of een kop koffie inschenken. Vaak zijn ze uitgerust met sensoren, zodat ze ‘zien’, ‘horen’ en/of ‘voelen’ wat ze aan het doen zijn. Ze kiezen een positie in de ruimte en gaan aan het werk. Dat is eigenlijk al heel wat.

Mechanisch ‘zien, horen of voelen’ lijkt me wat anders dan vanuit een levend menselijk zintuig iets zien, horen of voelen, laat staan met die ‘waarnemingen’ creatief omgaan en een nieuwe schepping in vorm of beeld vormen.

‘Deze nieuwe robotarm had als taak om rode balletjes in een glas te stoppen. Maar het ding had geen idee hóé. Het had geen idee hoe het kon bewegen, geen benul van afstanden, wat of waar het was. Geen enkel zelfbewustzijn. Geen enkel benul van z’n eigen functies. Niets voorgeprogrammeerd dus.

Hier wordt volgens mij een denkfout gemaakt. Het is geen kwestie van dat die nieuwe robotarm geen idee had hóé die arm moest gaan werken, want alle robots worden geïnstrueerd en dus geleerd wat ze moeten doen, en dat ‘leren’ is een kwestie van de programmeur of ontwerper die de robots maakt informatie in de sensoren plaatsen die het ‘ding’ laten doen wat ze moeten gaan doen. Dit heeft met zelfbewustzijn dus helemaal niets te maken, want dat is een menselijke eigenschap die een robot als ding niet heeft en niet kent. Dus wel degelijk iets dat voorgeprogrammeerd wordt, al experimenterend, zolang dat de robot ‘geleerd’ heeft om de juiste bewegingen te maken of handelingen uit te voeren. Dat de auteur van dit artikel dit zo opschrijft verraadt ook de enorme begripsverwarring die er bestaat in de digitale techniek.

En ik kan dit nu zelf ook makkelijk opschrijven omdat het opvolgende artikel ‘Brand aan boord: bril op’ (geschreven door Martijn de Meulder: https://fd.nl/futures/1288047/brand-aan-boord-bril-op ) op basis waarvan ik in mijn stellingname ook schreef: zet die bril af en je bent weer teruggekeerd in de normale werkelijkheid, die dus op die manier ook duidelijk geen virtuele realiteit is maar een ‘filmische werkelijkheid’, gebaseerd op boeken die zijn verfilmd. Daarom is VR niets anders dan een nieuwe filmtechniek. Maar wel uiterst effectief om in opleidingscentra na te bootsen via filmbeelden hoe je – later na afronding van de opleiding – moet optreden in het ‘eggie’.

Robot Nico en spiegeltest [waarbij ik vooraf aangeef via vraagtekens na iedere passage dat wat ik hier lees uiterst onwaarschijnlijk vind]

‘Er zijn vele manieren om te bepalen of iemand (of iets) beschikt over zelfbewustzijn. Een daarvan is de spiegeltest. Het duurt ongeveer anderhalf jaar voordat een mensenkind zichzelf herkent in een spiegel. Ook sommige apensoorten zijn zich van zichzelf bewust als ze in de spiegel kijken, net als olifanten, sommige vogels en dolfijnen. Er is ook kritiek op de spiegeltest. Die zou te veel leunen op de ogen. Zo slagen honden niet voor deze test, maar dat is logisch, aangezien ze veel meer leunen op reuk en gehoor dan op hun ogen. In 2012 werd de robot Nico onderworpen aan de spiegeltest. Het ding slaagde erin om de positie van zijn arm te bepalen aan de hand van zijn spiegelbeeld. Hoewel dit volgens diverse media de eerste stap was in de ontwikkeling van zelfbewuste robots, hebben we daarna niets meer van Nico gehoord. [Ik heb nog nooit een robot met ogen gezien, laat staan ogen die ‘herkennen’ dat het om zelfbeelden gaat in spiegelbeeld. Ook weer een vreemde opmerking in dit artikel]

‘Vervolgens ging de robot aan de slag. Uur na uur maakte hij bewegingen. Links. Rechts. Naar beneden. Naar boven. Puur willekeurig allemaal. Brabbelen, noemen de onderzoekers dat. Een soort ‘trial and error’. [Te vaag beschreven en dus een wetenschappelijke beschrijving; dit zinnen kunnen alleen gecontroleerd worden door eigen aanwezigheid ter plekke]

‘Na tientallen uren kreeg de robot een beeld van zichzelf. Hij construeerde een simulatie van zichzelf; ik heb geen pootjes, kruip niet als een slang, sta wél vast op een tafel, heb een knik in het midden, een grijparm en wat motortjes om de boel in beweging te zetten. Ah, zó werk ik. [idem.]

‘Vervolgens slaagde de robot erin om – met deze kennis van zichzelf – de rode balletjes in het glas te doen. Volgens de onderzoekers is dat voor een robot net zo moeilijk als het voor mensen is om geblinddoekt een glas water te pakken in een woonkamer waar je nooit eerder bent geweest. [Eerst zien dan geloven]

‘Het apparaat slaagde er ook in om beschadigingen bij zichzelf te identificeren én om deze te repareren. Is dit nu zelfbewustzijn? Tja, maakt het uit? Stel je voor dat deze technologie zich verder ontwikkelt, dat de robot niet één, arm heeft, maar twee. En twee benen. [Eerst zien dan geloven]

Jammer, jammer, jammer dat dit artikel zo knullig is geschreven. Dat de auteur programmamaker en schrijver is over technologie, innovatie en wetenschap, geeft wat dit laatste betreft erg te denken als hij een afgestudeerd wetenschapper is.
https://fd.nl/futures/1288218/kunstmatig-zelfbewustzijn