Tags

Auteur Frans Rooijers, is Directeur van CE Delft

Inleiding en positiebepaling:

De redenen waarom ik kritisch sta tegenover dit artikel is vanwege mijn onafhankelijke politieke – partijloos – standpunt en overtuiging dat ik erg kritisch sta tegenover het gevoerde energiebeleid in ons land en dat ik grote bedenkingen heb over ons politieke bestel dat door het bestaan van een grote hoeveelheid partijen in mijn ogen nooit tot een zuivere politieke besluitvorming kan komen. Daarom ben ik voor een snelle invoering van een digitale directe democratie (DDD), hoewel dat een grondwetswijziging noodzakelijk maakt en daarom nog heel lang – generatie – zal duren voordat deze kan worden ingevoerd. Maar nu een bijzaak.

Daarnaast ben ik een principieel voorstander van duurzame energie-inzet omdat de fossiele brandstoffen onze beschaving sluipenderwijs aan de afgrond hebben gebracht, al is dat nog niet zichtbaar. Maar met een afgrond bedoel ik ook dat het van het ene moment op het andere afgelopen kan zijn als de wereld plotseling wordt getroffen door een serie van vulkanische uitbarstingen die ook een veelheid aan tsunami’s kan veroorzaken en door alle houtkap wereldwijd tot een mega grootschalige natuurramp zal leiden dat deze beschaving niet zal overleven.

Mijn woede naar de politieke wereld is immens groot omdat ik in de afgelopen 40 jaar van een viertal partijen lid ben geweest en overal dezelfde mechanismen in werking heb gezien, bij stemmingen bijvoorbeeld. Omdat iedere partij zijn vleugels kent en ook veel intern lobbywerk kent zodat stemverhoudingen voorafgaande aan opening van een congres al vaststaat, sta je als minderheid (op rechts of op links binnen een enkele partij) mogelijk altijd aan de verkeerde kant en slik je de ene nederlaag na de andere. Daarom zal ik nooit meer lid worden van een politieke partij en niet meer meewerken aan dit bestel. Mijn ervaring leert mij dat ik vanwege mijn productie aan blogs mijn gram kan halen waar de politiek altijd blind is geweest.

Wat de fossiele verslaving van onze politiek betreft komt mijn politieke activiteit als blogger neer op veel leeswerk in kranten en mijn boekenverzameling: omdat ik voorstander ben van DDD heb ik ook mijn eigen databestand opgebouwd via het opbouwen van blogs die in de loop van de tijd kunnen worden aangepast, maar die ik wetenschappelijk heb geschreven zodat ze langdurige geldigheid blijven behouden. Op die manier bedrijf ik politiek en daarom ben ik nu via Whatsapp aangemeld bij nieuwe politieke fora.

Mijn onafhankelijke positie maakt ook dat ik mijn eigen standpunten altijd heb ingenomen op basis van wetenschappelijke gefundeerde methoden en technieken.

Als wetenschappelijk getraind burger wens ik alle standpunten ook volgens de geldende regels van vakdisciplines en logica op te bouwen. Wat mijn afkeer van fossiele energie betreft kan ik mij noodzakelijkerwijs alleen maar vinden in een tweetal sleutels voor toekomstig beleid:

1. Duurzame energiehuishouding kan veel goedkoper worden georganiseerd dan men tot heden denkt, omdat duurzame energie is opgebouwd uit natuurlijke bronnen zoals zon, water, wind en aardwarmte (geothermie), maar zonder kernenergie vanwege de financieel zware investeringen die astronomische bedragen vergen voor bouw van nieuwe kerncentrales en wat altijd vergeten wordt: veilige afvalverwerking van hoogradioactieve stralingsrestanten.

2. Alleen door kranten goed en intensief te lezen – sinds mijn pensioen – ben ik onder de indruk gekomen van onze kwaliteitsbladen, waar eindeloos veel meer kennis en ontwikkelingen in vermeld staan; als je daar eenmaal goed op blijft letten. Daarom heb ik een eindeloos aantal artikelen thuis opgeslagen liggen die mij in staat stellen om een eigen databestand op te bouwen en te gebruiken via de computer en internet. Ik kom dus binnen platforms altijd met voor anderen ‘verrassende’ oplossingen en opties van mogelijkheden.

3. Zo weet ik nu ook dat er al heel veel geschreven wordt – vooral in het FD – over alle bewonersgroepen en commerciële startups die met een stroom aan nieuwe initiatieven gekomen zijn en waarvan velen verbaasd zijn over zoveel creativiteit. Mijn bijdrage is in deze blog om aan te tonen dat er slechts een eenmalige investering nodig is voor nieuwe windparken, zonnepanelen op gebouwen en schaarse grond binnen de agrarische sector, die om de vijf jaar onbebouwd gelaten worden om de bodemgesteldheid te herstellen en in balans te brengen, zodat er ook veel minder mest gebruikt zal kunnen worden dan gelopen eeuw gebruikelijk was. Zo kunnen er ‘bijbelse’ jubeljaren in ere kunnen worden hersteld, zodat die akkers volgebouwd kunnen worden met zonnepanelen.

3. Deze nieuwe energiebenadering maakt ook duidelijk dat er een groot verschil met ‘vroeger’ zal ontstaan vanwege het feit dat bij fossiele bronnen sprake was van doorlopend onderzoek naar nieuwe bronnen want iedere bron raakt ooit uitgeput, maar daarvan is bij duurzame ‘non-bodem’ bronnen geen sprake. Water, wind en zon zijn boven de aardbodem te vinden en daarvoor zijn eenmalig (excl. afschrijvingskosten) investeringen nodig. Maar geologen zijn niet meer nodig om geschikte fossiele lagen op te sporen. En in die zin zijn deze duurzame bronnen eeuwig beschikbaar.

Alleen moet de EU eerlijk verdeeld worden wat beschikbare ‘loze’ akkers en percelen betreft, waar de grond niet geschikt is voor landbouw. Er zijn dus twee soorten duurzame energie die verdeeld kunnen worden over heel Europa: zuid-EU met veel zonne-uren wordt waar mogelijk volgebouwd met zonnecollectoren; getijdenstroom alleen aan kustgebieden en wind ook daar waar meteorologische omstandigheden het meest gunstig zijn. Met de Sahara- en Sahel-gebieden kunnen overeenkomsten of verdragen worden gesloten. Werk aan de winkel kortom voor meteorologische en klimaatdeskundigen tot een keuzebepaling van terreinen of regio’s te komen om te bepalen waar permanente energieprojecten worden ontwikkelen, zodat de EU zelfvoorzienend wordt wat betreft energiebronnen. Ik schakel nu over naar de te bepreken tekst:

‘Alle klimaattafels bij elkaar zijn niet in staat om fossiel die prijs te geven die het verdient, zodat energiebesparing en CO2-vrije energie goedkoper kunnen worden dan fossiel, stelt Frans Rooijers. Hij vraagt zich af waarom de markt niet als instrument wordt gebruikt om de CO2-reductie te realiseren.

Deze startalinea valt voor mij moeilijk te beoordelen in hoeverre er sprake was van ‘tegenwerking’ of ‘stille sabotage’ als geconstateerd wordt dat ‘alle klimaattafels bij elkaar niet in staat’ waren om tot een prijsbepaling te komen. De zin zal technisch wel kloppen, maar het feit dat iets niet gelukt is, zal geëvalueerd moeten worden. Zijn de klimaattafels daar als schuldigen aan te wijzen? En mijn vraag is overigens ook wat die zin betekent, dat men voor fossiel niet die prijs kon vinden die het verdient’…

En wat de markt als instrument is het voor een commerciële instelling als CE Delft logisch om te verwijzen naar de markt, maar of de markt altijd de aangewezen partij is, is maar helemaal de vraag. Het feit dat de geologen in dienst van de NAM hadden aangekondigd – ik herinner mij die kranten berichten nog – dat na verloop van tijd door gaswinning bodemverschuivingen zouden plaatsvinden, dat is dus altijd verzwegen gebleven. Dat is ook een kenmerk van marktwerking. Negatieve opties of incidenten worden altijd verzwegen. En daarom koppel ik aan deze ‘geologische’ waarschuwing ook het merkwaardige feit dat er in de heel Europa nooit melding is gemaakt van kerncentrale-incidenten (met uitzondering van België waar structureel defecte centrales staan) die natuurlijk hebben moeten plaatsvonden. Maar het algemene verschijnsel dat concurrentiegevoelige feiten onder de pet worden gehouden, past ook bij marktwerking.

Tot slot van de eerste passage: ‘Hij vraagt zich af waarom de markt niet als instrument wordt gebruikt om de CO2-reductie te realiseren’. Mosterd na de maaltijd zou ik zeggen aangezien de markt daar in het verleden zelf iets mogelijkerwijs heeft laten liggen.

‘Het huidige proces om tot een halvering van de klimaatemissie te komen is een wonderlijk proces, vooral omdat zoveel partijen het eens zijn met een aanpak waarbij de markt een beperkte rol speelt. Geleid door een VVD-minister en een VVD-coryfee. En dan toch nog geen marktwerking.

Deze passage begrijp ik ook niet helemaal. De betrokken tafels waren het er dus over eens dat de markt een beperkte rol moest/diende te spelen ofwel een beperkte rol toekwam. Waarom waren ze het daarover eens? Dus afgezien van de laatste zin dat er dan toch geen marktwerking was/is, is de strekking van deze alinea er ook niet duidelijker op geworden.

‘Maar iedereen is het er mee eens, van industrie tot milieuorganisaties, er zijn uitgebreide plannen gemaakt aan alle 100 tafels en tafeltjes, en die liggen nu klaar om door het kabinet geaccordeerd te worden, een paar kleine wijzigingen en dan aan de slag met de planeconomie.

De vraag hierbij is wat het standpunt van auteur Rooijers zelf is (geweest). Akkoord vanwege ‘aan de slag met de planeconomie’, waaruit ik zelf af kan leiden dat die ‘planeconomie’ ook niet helemaal de ‘bedoeling’ zal zijn geweest, want dat klinkt redelijk communistisch.

‘De klimaattafel Verkeer is misschien nog wel het meest marktgericht met fiscale prikkels voor elektrische auto’s, betaald door de autorijders die vasthouden aan benzine en diesel. Maar het marktinstrument bij uitstek om zowel CO2-emissie als bereikbaarheid te sturen, de kilometerheffing, de kilometerbeprijzing, rekeningrijden of hoe je het ook wil noemen was taboe, al vooraf meegegeven door onze liberale minister.

Iedereen is bekend met het feit dat kilometerheffing politiek gevoelig ligt en dat blijkt uit deze tekst ook ingecalculeerd. En met het aantal klimaattafels zal er wel over elk discutabel thema uitvoerig gedelibereerd zijn geweest.

‘De klimaattafel van het bedrijfsleven, de Industrietafel, is helemaal een toonbeeld van planmatig denken. Bedrijven houden blijkbaar niet van marktwerking. Een uitgebreide lijst van wat elk bedrijf gaat doen en hoeveel subsidie deze daarvoor nodig heeft, is de achtergrond van de bonus/malusregeling die door het PBL en CPB is neergesabeld. Maar een CO2-heffing voor meer marktwerking blijkt een moeizame discussie op te leveren.

In feite is de vraag hierbij of de opzet van deze klimaattafels wel de juiste keuze is geweest om tot een uitvoerbaar plan te komen dat ook de Tweede Kamer zou hebben overtuigd. En bepaalde thema’s zoals CO2-heffing blijven politiek kwetsbaar. Alleen om die reden is de uitvoering van dit project of opzet is reden voor een kritische evaluatie.

“Al die klimaattafels bij elkaar zijn niet in staat om fossiel die prijs te geven die het verdient”

‘De klimaattafel Gebouwde omgeving omarmt de wijkaanpak, waarbij gemeenten de leiding krijgen over het elimineren van aardgas uit de gebouwde omgeving. Processen om de burger te laten meedenken over welke soort verwarming (hoeveel isolatie, groen gas, warmtepomp, warmtelevering) de gemeente moet besluiten, zodat het Rijk daar subsidie voor kan geven. Met veel, heel veel overleg en tot nog toe, in de proefprojecten, vooral complexe discussies en weinig convergentie. Waarom niet de aardgasprijs op 1 euro per m3 beprijzen zodat isolatie, warmtepompen en warmtelevering aantrekkelijk worden?

Er is dus een (van de vele) conclusie mogelijk dat deze opzet niet heeft opgeleverd wat ervan verwacht mocht worden en dat en vervolg met mogelijkerwijs een aangepaste opzet (met burgers aan iedere klimaattafel erbij) veel zal opleveren. Men had ook de optie van ‘vrijblijvendheid’ kunnen beperken en minder ruimte kunnen gunnen, door een meer dwingend voorzitterschap in te stellen: ‘niet naar huis voordat er meer concrete resultaten op papier zijn geboekt’, die ook aan de pers aangeboden zouden worden, zodat het publiek en publieke opinie zich hierover hadden kunnen uitspreken.

‘De klimaattafel Elektriciteit zegt dat er vanaf 2025 nieuwe marktregels moeten komen, maar tot die tijd wordt met veel subsidie zonne-energie en windenergie in het elektriciteitssysteem gepompt. Waarom niet een verplichting aan elke leverancier om in 2030 nog maar elektriciteit met maximaal 150 gram CO2 per kWh te leveren, in plaats van de huidige 500 gram?

Goede vraag en wat de eerste regel over nieuwe marktregels betreft die pas over 6 jaar worden verwacht, had ook een slagvaardiger en strengere hand van de voorzitter verwacht mogen worden, waaruit maar weer blijkt hoe moeilijk zo’n gezamenlijke groep van tafels te managen is. Deze gang van zaken lijkt dus qua resultaat niet erg vruchtbaar te noemen.

‘De markt kan schone en zuinige installaties leveren als deze maar niet hoeven te concurreren met fossiele energie. Want dat maakt het zo moeilijk. Al die klimaattafels bij elkaar zijn niet in staat om fossiel die prijs te geven die het verdient, zodat energiebesparing en CO2-vrije energie goedkoper kunnen worden dan fossiel. Dus niet het maar aan de markt overlaten, nee, de markt zodanig reguleren dat CO2-vrij de standaard wordt.

Dit is een erg vreemd passage. De voorwaardelijke conditie die hier wordt gesteld, te weten dat duurzame installaties maar niet ‘hoeven’ te concurreren met fossiele energie, klinkt erg dubbelzinnig. Vermoedelijk een formulering van de auteur, maar wat bedoelt hij hiermee als het nu toch om de dwingende omstandigheid gaat dat de fossiele energiebronnen dienen te verdwijnen. Dus mogen ze gerust worden weggeconcurreerd. De fossiele energieproducenten hebben de afgelopen jaren gewoonweg zitten te slapen. Hier blijkt een spanningsveld aanwezig te zijn vanwege ongewenste ‘concurrentieplicht’ of noodzaak daartoe, dat hier een overduidelijke taak bij de overheid ligt om die strijd op voorhand al als beslecht te beschouwen ten nadele van de fossiele industriëlen en dus ten gunste van de duurzame sector. Als zij het aantoonbaar niet kunnen redden in de concurrentieslag, krijgen zij het rechterlijk gelijk toegewezen en zal de overheid inspringen!

‘En wat me daarbij ook opvalt is dat de huidige aanpak werk verschaft aan duizenden goed betaalde ambtenaren, branchevertegenwoordigers, adviseurs, actievoerders terwijl het uitvoerende bedrijfsleven van spaarzaam betaalde installateurs en dergelijke moet wachten tot de duur betaalde plannen worden goedgekeurd. Is dat misschien waarom de gele hesjes zich niet verbonden voelen met de ontwikkelingen in de samenleving?

Dit is een onzinnige redenering want dat er zoveel ‘goed betaalde ambtenaren’ nodig zijn om een en ander te bewerkstelligen, is al te dwaas voor woorden. Ik zal het daarbij maar houden, omdat ik niet zeker ben of ik deze alinea goed heb begrepen en geïnterpreteerd. Ik hoop dat ik het verkeerd begrepen heb!

“We zijn vooral veel goedkoper uit als de markt wordt uitgedaagd’”

‘Maar waarom zou marktwerking beter zijn? Ik denk vooral omdat de markt andere mensen aan het denken zet, creativiteit losmaakt bij handwerkers, mensen die dicht op de praktijk zitten, die slimme oplossingen kunnen verzinnen, als daar voor betaald wordt. Oplossingen die niet op de tafels komen omdat ze nog niet bestaan, maar voor een deel ook omdat het oplossingen zijn die niet bekend zijn aan de overlegtafels, of te weinig flagship-karakter hebben. We zijn vooral veel goedkoper uit als de markt wordt uitgedaagd. En dat kan met het beprijzen van fossiele energie, zo simpel is dat. En de moeilijke situaties die dat veroorzaakt bij de lage inkomensgroepen en een deel van het bedrijfsleven, die moeten met het vele geld dat opgehaald wordt met CO2-beprijzing worden opgelost. Dat is de juiste volgorde.

Het gaat niet om de vraag ‘waarom de marktwerking beter is of zou zijn’! Dat is irrelevant. Het gaat nu om een energietransitie die uitgevoerd moet worden en zeker de fossiele industriëlen hebben geen eisen te stellen. Zij zijn zelf nalatig geweest door het op het allerlaatste moment pas in actie te komen en dus ook nagelaten te hebben om alvast in de afgelopen jaren met zelf een transitieplan te komen. In plaats daarvan hebben al die CEO’s van de fossiele industrie hun bonussen al die jaren mogen incasseren en dat mag een grote schande worden genoemd. Ook deze alinea munt wat oogmerken van de auteur niet in duidelijkheid uit. Of het juist is dat het ‘vele geld dat opgehaald wordt met CO2-beprijzing’ is maar helemaal de vraag. Mijn conclusie is dat Rooijers vastgeklonken zit aan de ‘klimaattafellogica’, die gaandeweg is ontstaan, maar waarover hij zelf nog onzeker over is. Zijn ‘juiste volgorde’ is niet de mijne. Dat heb ik in mijn inleiding hopelijk afdoende uiteengezet.

Noten:

https://www.energiepodium.nl/artikel/waarom-gebruiken-we-de-markt-niet-voor-co2-reductie (30-04-2019) door Frans Rooijers (Directeur van CE Delft)
https://www.trouw.nl/home/de-finnen-geven-hun-kernafval-een-permanente-rustplek-onder-de-grond~ad578dac/
https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2019/in-dit-grottennetwerk-willen-de-finnen-de-komende-millennia-hun-kernafval-opslaan/
https://nos.nl/artikel/2280313-finnen-trots-op-permanente-kernafval-grot.html